Robotvalk gaat lastige vogels verjagen bij vliegvelden en akkers

Op een vuilnisbelt in Twente vliegt een paar keer per week een vreemde vogel voorbij. De meeuwenpopulatie, met driehonderd vogels sterk voormalig heer en meester van dit land vol afval, komt steeds minder vaak terug. Het is de verdienste van de Robird, een op afstand bestuurbare robotvalk die door de Nederlandse start-up Clear Flight Solutions werd ontworpen. Volgens het bedrijf staan er begin volgend jaar testen in de luchtvaart en de agrarische sector gepland en verschijnen de vogels half 2015 op de markt.

Nico Nijenhuis met de robotvalk Beeld Clear Flight Solutions

Op termijn zouden de valken en arenden van Clear Flight Solutions, dat is voortgekomen uit een project van de Universiteit van Twente, allerhande vogeloverlast moeten kunnen oplossen.

Rond Schiphol worden bijvoorbeeld ieder jaar tienduizenden ganzen gevangen en vergast omdat ze een gevaar voor vliegtuigen kunnen vormen. In landbouwgebieden probeert men van alles, van de ouderwetse strooien man met kleren tot een knalapparaat dat vogels met lawaai moet afschrikken. En ook veel steden ondervinden last, vooral van meeuwen. In Alkmaar wordt de kaasmarkt meeuwvrij gehouden met behulp van roofvogelgeluiden, in Leiden worden eieren geraapt en in Den Haag deed de gemeente onlangs een proef waarbij getracht werd om vogels met laserstralen te verdrijven.

Eén probleem: ze komen bijna altijd terug.

Roofdier en prooi
Volgens Nico Nijenhuis, de 27-jarige oprichter van Clear Flight Solutions, is dat eenvoudig uit te leggen. Vogels wennen. Aan bijna alles. Nijenhuis: 'Vogels schrikken zich misschien een paar keer rot van een vlieger of een knalmachine. Maar na een paar keer hebben ze het door: er gebeurt verder niks.'

Volgens Nijenhuis moeten we de oplossing ergens anders zoeken: in de natuur. 'Vogels zijn genetisch geprogrammeerd om bang te zijn voor roofdieren. Daarmee hebben ze de evolutie overleefd. Onze Robirds zien er niet alleen uit als roofvogels, ze gedragen zich ook zo. Ze zitten andere vogels met 80 kilometer per uur achterna, gaan ze op de kont zitten. Ze maken heel duidelijk: ik ben het roofdier en jij bent de prooi.'

Nijenhuis zegt dat er de afgelopen jaren genoeg ongelukken zijn geweest, maar dat de Robirds crashes van 50 kilometer per uur overleven. 'Gelukkig is er nooit een helemaal gesneuveld. Hoogstens een keer een vleugel eraf.'

Uiteindelijk, zegt de ondernemer, kiezen andere vogels simpelweg eieren voor hun geld. Ze verlaten het gebied voor een ander stukje luchtruim.

Beeld Clear Flight Solutions

Onbemande vliegtuigen
Henk Sierdsema, onderzoeker bij instituut Sovon Vogelonderzoek, onderschrijft dat vogels uiteindelijk het beste reageren op natuurlijke vijanden. Maar hij plaatst wel een kanttekening bij de nieuwe ontwikkeling. Wanneer je robotvogels grootschalig inzet kan dat een heel ecosysteem verstoren, zegt Sierdsema. 'Een boer die een robotvogel gebruikt tegen vervelende ganzen jaagt misschien ook de kievieten, holenduiven en veldleeuweriken weg. Wanneer je dit niet met mate gebruikt geeft dat kleinere vogels veel stress, bovenop de stress die ze al hebben wegens een tekort aan eten of bijvoorbeeld vrieskou.'

Bij het experiment in Twente zijn de resultaten vooralsnog hoopgevend, maar voordat de Robotvogels de vuilnisbelt mogen verlaten moet er nog een heleboel gebeuren. De Nederlandse wet verbiedt het gebruik van onbemande vliegtuigen voor commerciële doeleinden, tenzij daarvoor een ontheffing is afgegeven. Nijenhuis: 'Op dit moment zijn onze vogels, die een spanwijdte van een meter hebben en 750 gram wegen, voor de wet gelijk aan zware quadcopters, die met roterende bladeren naar beneden kunnen komen zetten. Terwijl er een duidelijk verschil is in gevaar. '

Mogelijk komt er in de toekomst een aparte 'microcategorie' voor onbemande vliegtuigen onder de twee kilo, maar tot die tijd moet Clear Flight Solutions het van ontheffingen voor speciale doeleinden hebben. Daarover heeft Nijenhuis goede hoop. Begin volgend jaar brengt de ondernemer zijn vogels in de landbouw en luchtvaart in actie, al wil hij daar niet veel over kwijt. 'We zijn nu bezig om tests te regelen in beide sectoren. Er is zeker interesse, ook vanuit Schiphol.'

De Birdcontroller
Schiphol zelf geeft aan 'absoluut open te staan' voor de robotvogel, maar nog geen besluit te hebben genomen. Een woordvoerster: 'Ik kan me goed voorstellen dat we de vogel gaan testen, maar ik wil niet op de zaken vooruit lopen.'

Op dit moment werkt de luchthaven met 17 'Birdcontrollers', die in ploegendiensten vogels op allerlei manieren verjagen. De Birdcontroller heeft naast terreinwagens, lichtpistolen en een geluidsinstallatie ook gaskanonnen, windmolentjes, birdflashers (spiegeltjes), irritape (tape met schitteringeffect) en scarymans (opblaasbare vogelverschrikkers) tot zijn of haar beschikking, aldus Schiphol. Daarnaast probeert de luchthaven steeds verschillende technieken uit, van honden tot aangepaste flora en fauna. Een woordvoerster: 'Na een tijdje zien die vogels die hond en denken ze, nou én. Dus dan komen we weer met iets nieuws.'

De arend Beeld Clear Flight Solutions

Automatiseren
Nijenhuis zegt dat het er dit jaar om gaat spannen. Schiphol testte een paar jaar geleden ook een robotvogel, maar stopte daarmee omwille van de veiligheid. Een paar jaar later is de technologie volgens de ondernemer lichtjaren verder, maar dat moet hij eerst laten zien. 'Het komende jaar draait alles om aantonen. Laten zien aan de autoriteiten dat het veilig genoeg is. Laten zien welke kansen er liggen. De luchtvaart is een conservatieve wereld, maar er is veel mogelijk.'

Een vraag die het bedrijf vaak krijgt is: hoe voorkom je eigenlijk dat jouw vogels niet in de motoren vliegen? Nijenhuis: 'Ik begrijp die vraag, maar uiteindelijk zit achter iedere vogel een mens aan de knoppen, en hebben wij technologische middelen ingebouwd die dat voorkomen.' De toekomst ligt volgens de ondernemer in volledig automatische vogels. 'Denk je eens in: Schiphol heeft een radarsysteem dat meet waar vogels vliegen. Als de Robirds die informatie binnenkrijgen hoeven er geen mensen meer aan te pas komen.' Enthousiast: 'En dan krijgen ze eigen oplaadstations, waar ze heen vliegen als de accu bijna leeg is.'

Eén belangrijke stap richting automatisering is al genomen: de valk heeft nu een automatische piloot, waardoor hij vooruit blijft vliegen als je de controls loslaat. Nijenhuis: 'Voor dat moment moest je goed getraind zijn om ze te besturen. Maar nu konden we voor het eerst iemand zonder enige ervaring een vogel in de handen drukken en zeggen: Doe het maar, vlieg maar.'

De valk Beeld Clear Flight Solutions
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden