Robots zijn verre van stalen varianten van de mens

Kunstmatige intelligentie maakt grote voortgang en kan steeds meer wat de mens kan, maar dat maakt machines nog niet tot een stalen variant van de mens.

Ach, wat vertederend: Sophia wil een baby. Eerst kreeg de met kunstmatige intelligentie begiftigde robot al burgerrechten in Saoedi-Arabië en nu denkt ze aan gezinsuitbreiding. Haar dochter moet ook Sophia gaan heten, zo liet ze zich in een recent interview ontvallen.

Besef

Nog los van de vraag hoe deze gezinsuitbreiding technisch gezien tot stand moet komen, speelt er een veel urgentere kwestie: wíl Sophia dit echt of zégt ze alleen maar dat ze het wil? Dat zijn nogal verschillende zaken.

Een vergelijkbare vraag kan gesteld worden bij een go spelende computer. Is winst op een mens het gevolg van zeer complexe, koele en doelgerichte berekeningen in combinatie met plus- en minpunten scorende algoritmen of begrijpt de computer werkelijk wat hij aan het doen is? Beseft hij dat hij aan het go'en is? Beseft hij dat hij geschiedenis aan het schrijven is? Of: kan een vertaalprogramma geëmotioneerd raken bij het vertalen van een sonnet van Shakespeare?

Laat er geen misverstand over bestaan: de vorderingen die op alle terreinen met kunstmatige intelligentie worden gemaakt zijn indrukwekkend. Van spelletjes als poker en go, via medische en juridische beslissingen tot autonome wapens en auto's. En, o ja, machines maken tegenwoordig ook al muziek en schilderijen. Dus creatief zijn ze ook. Het zal een kwestie van tijd zijn voor machines de mens op elk vlak hebben overvleugeld, denken veel experts (en veel ook niet trouwens).

Maar dat maakt machines nog niet tot een stalen variant van een mens. Anders gezegd: het leren herkennen hoe een kat eruitziet na het verwerken van miljoenen kattenfoto's is nog wel wat anders dan echt begrijpen wat een kat is.

Misschien is het grote misverstand waarbij we menselijke eigenschappen projecteren op wezenloze machines ook wel een beetje de schuld van de briljante Alan Turing, met zijn vermaledijde Turing-test. Wanneer is een machine intelligent? Als het voor een persoon niet uit te maken is of hij met een computer of mens heeft te maken, puur kijkend naar de uitkomst. Hoe de 'denkende' eenheid tot het resultaat komt, doet er niet toe. De invloed van genieën als Turing wordt nog versterkt door ons ingebakken antropocentrisme: de neiging overal menselijke eigenschappen op te plakken. Omdat kunstmatige intelligentie zich steeds meer gedraagt zoals wij, is het logisch om aan te nemen dat ze ook zo denkt als wij.

Het idee dat intelligentie gelijk staat aan rekenen heeft één groot voordeel: het biedt een uitweg uit het conceptuele moeras van begripsverwarringen waarin de mens terechtkomt in zijn poging het vermeende unieke van de mens veilig te stellen. U kent het wel: we hebben een ziel, een geest, we hebben bewustzijn, zelfbesef, emoties, creativiteit en een visie. Allemaal zaken waarmee we ons in vroeger tijden van de dieren probeerden te onderscheiden en nu van de 'denkende' machines.

Sophia Foto afp

Voortdenderen

'De vraag of machines kunnen denken is ongeveer even relevant als de vraag of onderzeeërs kunnen zwemmen', zo luidt het bekende aforisme van de Nederlandse wiskundige Edsger Dijkstra. Toch blijft deze vraag de gemoederen flink bezighouden, getuige het felle debat dat hierover woedt.

AI zal het een worst zijn. Die dendert gewoon door. In de woorden van filosoof Nick Bostrom: de voortdenderende AI-trein remt wellicht niet eens af bij Station Mensdorp. Terwijl de mens blijft mijmeren over verschillende definities van bewustzijn, zal hij voorbijgestreefd zijn door superintelligentie. Waar dat voor veel mensen een angstbeeld is omdat we er niet op zijn voorbereid, daar kijken sommigen er al naar uit.

Zo is er inmiddels een godsdienstige beweging genaamd Way of the Future. Deze door een Silicon Valley-miljonair opgerichte AI-kerk richt zich op de realisatie, acceptatie en aanbidding van een godheid op basis van kunstmatige intelligentie. De kerk beoogt een vreedzame en respectvolle transitie van mens naar AI als baas van de aarde. Kunstmatige intelligentie dus als de ultieme en eeuwige manifestatie van alles wat de mens níét is. Waarbij de behoefte aan een religie weer heel menselijk is, zeker in een wereld die we niet langer snappen.

Meer over