Robots gaan ongelijkheid alleen maar groter maken

Beeld de Volkskrant

In de Terminatorreeks met Arnold Schwarzenegger zijn robots al zulke perfecte substituten van mensen geworden dat ze de mensheid willen elimineren.

Twee jaar nadat de film was uitgekomen, kwam wiskundige en sciencefictionschrijver Vernor Vinge met zijn essay over de 'technologische singulariteit', waarin hij voorspelt dat omstreeks 2045 robots zichzelf zullen programmeren en de mens niet meer nodig hebben.

Vorig jaar lanceerde het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) het begrip 'economische singulariteit', waarin robots de kapitaalverschaffers op maat bedienen en zo de factor arbeid buitenspel zetten.

Tot nu toe is de gedachte dat robots de creativiteit en kritische geest van het menselijk brein niet kunnen evenaren. Technologische sprongen, zoals de industriële revolutie, leidden in het verleden tot vernietiging van banen. Maar uiteindelijk kwamen er nieuwe en beter betaalde arbeidsplaatsen voor terug. 'Als door technologische vooruitgang oude banen sneller verloren gaan dan er nieuwe bijkomen, is dat een tijdelijk probleem', schreef John Maynard Keynes, die een overgangsperiode van een generatie inschatte.

Maar het verleden zegt niet alles over de toekomst. Daarnaast zijn mensen niet bereid een hele generatie op een houtje te bijten totdat zich iets beters aandient. De geruststellende gedachte dat na het leven het eeuwige geluk wacht is verloren gegaan. In de vorige week door het IMF gepubliceerde World Economic Outlook, wordt gesteld dat al vijftig jaar lang de factor arbeid aan belang inboet ten faveure van de factor kapitaal. In 1970 ging nog 55 procent van de nationale koek naar werknemers, nu is dat 51 procent.

En dat proces is bezig te versnellen door robotisering (van de aspergesteekrobot tot de sex-, artikelschrijf- en de zorgrobot) en digitalisering van diensten. De lage rente die ertoe uitnodigt arbeidsbesparende investeringen te doen, geeft een extra zetje. De liberalisering van de arbeidsmarkt en de keuze van werknemers zich niet meer te verenigen in vakbonden vermindert ook het arbeidsinkomensquotum.

Dat is geen westers verschijnsel. Sinds 1990 neemt ook het belang van de factor arbeid in de opkomende economieën en zelfs de ontwikkelingslanden af. Dit is een bewijs dat niet mondialisering - het verplaatsen van kapitaal en banen naar lagelonenlanden - hoofdoorzaak is van het feit dat werknemers worden afgeknepen met minder koopkracht, zoals Trump en andere populisten willen doen geloven, maar technologische vooruitgang.

Als robots hun banenvernietigende werk doen, zal dat tot groeiende ongelijkheid leiden. Alle productiviteitsstijging komt terecht bij de factor kapitaal, die is geconcentreerd bij een kleine groep. De wijze waarop AkzoNobel en Unilever hun aandeelhouders van dienst moeten zijn is bijna symbolisch voor de toenemende macht van het kapitaal.

Soms lijken kapitaalverschaffers op de Terminator die dreigend zegt: 'I'll be back.'

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden