Reportage

‘Robodiva’s’ en een eigen Silicon Valley: er is een digitale revolutie gaande in Ghana

Studenten van de Methodist Girls Secondary School testen in een klaslokaal hun zelfgeprogrammeerde robots. Beeld Sven Torfinn

Een meidenteam van een middelbare school uit Ghana won dit jaar tot ieders verbazing het Robofest-wereldkampioenschap. Het succes van de ‘robodiva’s’ op het robotfestival staat niet op zichzelf: Ghana maakt veel werk van technologie. Hoofdstad Accra heeft sinds kort zelfs zijn eigen Silicon Valley.   

De tieners kijken ingespannen toe hoe hun robot het parcours op de tafel volgt; hobbelend langs een zwarte lijn levert de kleurrijke legorobot keurig zijn pakketje af op het aangegeven vlak. De meisjes juichen. Achter in het klaslokaal barst een groepje in lachen uit als hun robot die van de tegenstander van het parcours afduwt.

Met een laptop in de hand stuurt ­Sandra Yeboah haar team aan. ‘We moeten de software iets verfijnen’, zegt ze met gefronste wenkbrauwen. ‘De robot moet soepeler bewegen; hij wordt nu verstoord door de lichtinval.’ Voor de 15-jarige Sandra blinkt een rooskleurige toekomst, die wat haar betreft begint in New York. ‘Ik word bio- en mechanisch ingenieur.’ Dat ze een studiebeurs krijgt is vrijwel zeker. Sandra en haar team wonnen in mei van dit jaar tot ieders verbazing het Wereld ­Robofest Kampioenschap in Michigan in de Verenigde Staten.

De overwinning maakte de kleine ­Methodist Girls Senior High School in de groene heuvels van Mamfe, vlak buiten de Ghanese hoofdstad Accra, in een klap ­wereldberoemd. ‘Negen meiden uit Ghana die wonnen van teams uit tech­nologielanden als Zuid-Korea, de VS en Taiwan. Wie had dat gedacht’, zegt het schoolhoofd apetrots voor een vitrinekast met prijzen. De glimmende beker uit de VS pronkt nog vers op de salontafel in de directiekamer.

De robodiva’s, zoals de meisjes zichzelf hebben genoemd, verkennen hier de echte wereld in het klein, legt hun coach Ben Amoakoh uit terwijl hij langs demonstraties van de robots loopt.

‘Afrikaanse oplossingen vinden voor Afrikaanse problemen.’ Dat is waar de nieuwe generatie leerlingen in dit primitieve ‘techlaboratorium’ op de lommerrijke schoolcampus van Mamfe, waar meisjes in hun kleurrijke schooluniform tussen de gebouwen slenteren, voor wordt klaargestoomd. ‘Ik laat de meisjes hier niet van school gaan totdat ze een doortimmerd carrièreplan hebben’, zegt Amoakoh. ‘Mijn taak is om ze het enthousiasme voor techniek bij te brengen en de ambitie te voeden om een verschil te willen maken.’

Google

In Ghana worden de vruchten geplukt van een technologische ontwikkeling die tien jaar eerder welbewust is ingezet door de overheid. Met sinds kort een eigen Silicon Valley in Accra is het land hard onderweg om de technologiehub van West-Afrika te worden. Die ambitie werd eerder dit jaar bekroond met de komst van Google, dat in Accra een laboratorium heeft geopend voor kunstmatige intelligentie, het eerste op het Afrikaanse continent.

‘Een enorme erkenning’, vindt Thomas Mensah, oprichter van Silicon Valley Ghana. De wereldwijd vermaarde chemisch ingenieur was in de VS betrokken bij belangrijke doorbraken in de ontwikkeling van glasvezel- en nanotechnologie. Enkele jaren geleden werd hij door de Ghanese president Nana Akufo-Addo eigenhandig teruggehaald naar Ghana ‘om zijn land technologisch vooruit te helpen’, vertelt de gedistingeerde zestiger in een donkere lobby van het Golden Tulip Hotel in de hoofdstad, waar hij kantoor houdt als hij in Ghana is.

Studenten tijdens een cursus kunstmatige intelligentie in het Accra Digital Centre in september. Beeld Sven Torfinn

Ghana lijkt rijp voor de digitale revolutie. Het land is stabiel en veilig, de economie groeit al jaren gestaag, onderwijs en infrastructuur zijn op orde. Kortom; een ideaal vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven. Rond de hoofdstad verrijzen tal van technologische bedrijven die zich al richten op die ‘typisch Afrikaanse problemen’. Zo zijn er bedrijfjes die drones inzetten voor de bestrijding van insecten in de landbouw of om lokale producten aantrekkelijk te verpakken en in de markt te zetten. Door het hele land worden ict-opleidingen aangeboden om jongeren al vroeg rijp te maken voor het ondernemerschap in de techniek en om ze de snelle technologische ontwikkelingen te helpen bijbenen.

Zo werd enkele jaren geleden de Ghana Robotics Academy Foundation opgericht door Ashitey Trebi-Ollennu, een Ghanese robotica-ingenieur die een topfunctie bekleedt bij het Amerikaanse ruimtevaartinstituut Nasa. ‘Zijn idee was om het zaadje van technologische vernieuwing en ondernemerschap zo jong mogelijk in de hoofden van kinderen te planten’, legt Thomas Mensah uit. De Methodist Girls Senior High School was een van de vijftig scholen in Ghana die zich voor het programma aanmeldden.

Voor ambitieuze leerlingen die zich verder willen ontwikkelen zijn er steeds meer mogelijkheden in Ghana. Het Kofi Annan Centre of Excellence in ICT, opgericht in 2003 door de naamgever en de toenmalige Ghanese president in samenwerking met India om de digitale transformatie in Ghana tot stand te brengen, heeft het afgelopen decennium tienduizenden jongeren in het hele land getraind in ict.

‘Incubator’

‘Eerst moesten we technische capaciteit opbouwen, nu kunnen we de volgende stap zetten en in Ghana onze eigen research & development opzetten’, zegt directeur Kwasi Adu-Gyan. ‘Mijn droom is dat een nieuwe generatie een eigen ict-industrie opzet om oplossingen te vinden voor de levens van gewone Ghanezen. Dat we eigen alternatieven vinden voor bijvoorbeeld dure software van bedrijven als Microsoft.’

Bij de poort van het Accra Digital Centre aan een drukke weg is het een komen en gaan van jonge mensen met laptops in de hand of in de rugzak. Achter in het bedrijventerrein ligt het gebouw van de gloednieuwe ‘incubator’ Ghana Tech Lab, die vorig jaar met steun van de Wereldbank is geopend. Hier moeten de innovatieve ideeën van jonge Ghanezen voor toepassingen in de landbouw, het onderwijs of de gezondheidszorg tot wasdom worden gebracht en vermarkt.

‘Veel mensen missen basale vaardigheden om hun ideeën tot uitvoer te brengen’, legt manager Edward Akani uit. ‘Ze leren hier simpele dingen als het gebruik van Word of het maken van een Powerpoint-presentatie, maar ook meer geavanceerde vaardigheden zoals het ontwikkelen van apps of de inzet van kunstmatige intelligentie.’

Degenen met het beste idee krijgen uiteindelijk hulp bij het opzetten van een eigen bedrijf. ‘Dat moeten altijd ideeën zijn waar de gemeenschap wat aan heeft’, legt Akani uit. Zo bedacht een meisje een app om medicijnen te bestellen en te laten bezorgen in afgelegen gebieden. Een ander werkt aan een app om financiën op afstand te regelen.

3D-printer

In een felgekleurd klaslokaal volgt een groep van overwegend meisjes les in kunstmatige intelligentie. De leraar lijkt de aandacht van de giebelende studenten achter hun laptops met moeite te kunnen vangen. ‘Begrijpen jullie het?’, roept hij met weinig overtuiging over het geroezemoes heen. In het laboratorium ernaast toont Akani de 3D-printer waar een student werkt aan een irrigatiesysteem. In de studio’s daarnaast wijst hij aan waar beginnende ondernemers kunnen werken aan creatief design, robotica en blockchaintechnologie.

In de ontvangstkamer fantaseert communicatiestudent en stagiair David Armaah (22) over zijn toekomstige reclamebedrijf. ‘Wij in Afrika houden van verhalenvertellers. Reclame is niets anders dan verhalen vertellen. Om zo producten te verkopen is mijn droom.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden