Nieuws

RIVM: Braziliaanse coronavariant in opmars in Nederland

De ‘Braziliaanse’ variant van het coronavirus P1 rammelt ook in ons land steeds nadrukkelijker aan de poort. In steekproeven van virussen bij de teststraat zien virologen van het RIVM de variant toenemen, van ongeveer een half procent begin maart, tot anderhalf procent aan het einde van de maand.

De 'Braziliaanse' variant heeft stekels waarmee hij gemakkelijker cellen kan binnendringen – en dus besmettelijker is.  Beeld
De 'Braziliaanse' variant heeft stekels waarmee hij gemakkelijker cellen kan binnendringen – en dus besmettelijker is.

Dat kan betekenen dat de variant een opmars heeft ingezet. Problematisch, want virologen vermoeden dat vaccins wat minder goed werken tegen de variant. Ook zou de variant mensen die al besmet zijn geraakt, opnieuw kunnen besmetten. ‘De komende weken zal blijken hoe deze trend zich gaat ontwikkelen’, zegt RIVM-viroloog Chantal Reusken.

De Braziliaanse variant dook in februari voor het eerst op bij controles in ons land. Inmiddels wordt de P1-variant in al elf GGD-regio’s met enige regelmaat aangetroffen. En de virussen die men vindt, zijn vaak geen directe verwanten meer van elkaar. Een teken dat het virus woekert in ons land, al is het nog op een laag pitje.

Besmettelijker

Uit internationale onderzoeken bleek al dat P1 nog iets besmettelijker is dan de uit Engeland overgewaaide ‘Britse’ variant B.1.1.7, momenteel het dominante virustype in Nederland. Mocht de Braziliaanse variant verder oprukken, dan zou hij ergens tegen de zomer de bovenhand kunnen krijgen, becijferde Henk-Jan Westeneng (UMC Utrecht), een neuroloog die de cijfers volgt. ‘We zien dat hij aan het toenemen is. Maar of hij echt gaat doorzetten, is nog erg onzeker’, benadrukt Reusken.

De P1-variant is een van de meest geduchte coronavirussen op de lijst met ‘varianten van zorg’ van de Wereldgezondheidsorganisatie. Niet alleen heeft het virus stekels waarmee hij gemakkelijker cellen kan binnendringen – en dus besmettelijker is. De stekels zijn ook dermate veranderd dat antistoffen tegen het ‘gewone’ virus hem minder goed herkennen. Wie al ziek is geweest of is gevaccineerd, zou daarom soms toch nog besmet kunnen raken met P1.

Stug doorprikken

Zou, want veel van het bewijs komt uit onderzoek met bloedmonsters en losse stukjes virus in een reageerbuisje. Niet uit de echte mensenwereld. Bovendien laten ook die onderzoeken regelmatig zien dat de bestaande vaccins de P1-variant prima aankunnen, stelt coronaviroloog Eric Snijder, niet betrokken bij de RIVM-analyse. ‘Stug blijven doorprikken dus', adviseert Snijder.

Maar Reusken wijst ook op een net verschenen Israëlische studie: wie volledig gevaccineerd was met het Pfizer-vaccin en toch nog geïnfecteerd raakte met het coronavirus, had een acht keer zo grote kans dat het met een ‘ontsnappingsvariant’ was. ‘Het zou wel eens kunnen dat vaccins er verminderd werkzaam tegen zijn. Al wil dat beslist niet zeggen dat vaccins er helemaal niet tegen werken’, zegt Reusken.

Behalve de P1-variant, die afgelopen maanden vooral in de Amazonestad Manaus voor veel onrust zorgde, vonden wetenschappers in ons land ook twee exemplaren van de zogeheten P3-variant, overgewaaid uit de Filippijnen. Ook die mutant lijkt zich te kunnen ontworstelen aan door vaccins of natuurlijke besmetting opgewekte antistoffen.

Bretonse variant

‘Het geeft aan dat we één wereld zijn. Je houdt dit niet buiten de deur’, zegt Reusken. Het goede nieuws is overigens dat twee andere dwarse varianten – de Zuid-Afrikaanse mutant B.1.351 en de uit Nigeria afkomstige mutant B.1.525 – zich in ons land gedeisd lijken te houden. De virusstammen duiken nu en dan wel op in de teststraat, maar maken niet een steeds groter aandeel uit van de steekproeven.

Twee andere varianten waarover veel te doen is, de ‘Bretonse’ variant die diep in de longen wegkruipt en de ‘Californische’ variant die extra besmettelijk is, zijn in ons land nog niet waargenomen.

Waar de P1-variant zijn superkrachten vandaan haalt, is niet helemaal duidelijk. Het virus heeft een aantal chemische veranderingen die elk afzonderlijk ook bekend zijn van andere virusvarianten. Maar misschien is het de precieze optelsom die het hem doet, denken virologen.

Ontmoet de buren

B.1.1.7, de ‘Britse variant’

Overgewaaid vanuit Engeland, waar deze extra besmettelijke virusvariant afgelopen najaar ontstond. Maakt inmiddels meer dan 90 procent van alle besmettingen in ons land uit.

B.1.351, de ‘Zuid-Afrikaanse variant’

In ons land: zo’n 2 procent van de besmettingen. Verspreidt zich niet extra snel, maar heeft wel veranderingen waardoor antistoffen minder goed vat op hem hebben.

P.1, de ‘Braziliaanse variant’

In opkomst in ons land. Naast P.1 is er nog een Braziliaanse variant, P.2, die echter minder gevaarlijk lijkt dan de P.1-variant. P.1 is niet alleen besmettelijker, maar heeft ook stekels die minder goed herkend worden door vaccins en natuurlijke antistoffen.

B.1.427 en B.1.429

Wat de ‘Britse variant’ is in Europa, dat zijn deze twee ‘Californische varianten’ in de VS. De varianten verspreiden zich zo’n 20 procent sneller, en kunnen misschien enigszins ontkomen aan antistoffen. Nog niet gezien in Nederland.

B.1.525, de ‘Nigeriaanse’ variant

Duikt nu en dan op in Nederland. Heeft alle mutaties van een variant die kan ontsnappen aan antistoffen, maar of hij dat werkelijk kan, is nog niet helemaal duidelijk.

P.3, de ‘Filippijnse’ variant

Twee keer gespot in Nederland. Sinds kort bestempeld tot ‘variant van belangstelling’ door de WHO, omdat zijn stekels bepaalde camouflerende mutaties heeft die hem minder goed zichtbaar maken voor vaccins.

De ‘Bretonse’ variant

Een maand geleden in Bretagne opgedoken, geheimzinnige variant met negen mutaties waardoor hij dieper in de luchtwegen infecteert. Dat maakt hem wellicht gevaarlijker, en in elk geval lastig te detecteren bij een coronatest. Nog niet ontdekt in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden