Rivieren en verkeer samen in landschap

Waar woont, werkt en recreëert de Nederlander in 2030? Adviesbureaus hebben met de Rijksplanologische Dienst vier scenario's gemaakt: Palet, Stedenland, Stromenland en Parklandschap....

Van onze verslaggeefster

Marieke Aarden

AMSTERDAM

Wonen aan het water trekt nu reeds als een magneet. In de volgende eeuw zal het voor velen zijn weggelegd. In de Blauwe Stad in Groningen, langs onder water gezet land, of in Drachten waar woningen langs de Drachtstervaart worden gebouwd, met aanlegsteigers voor boten waarmee de Friese meren bevaren kunnen worden.

Wonen met uitzicht op de natuur en met de rug naar de spoorlijn en de snelweg. Die combinatie zal in de toekomst ook steeds vaker worden gezocht. 'Wonen aan twee walletjes', noemt R. Brinkman van het ministerie van VROM de huizen op repen land die geklemd liggen tussen bebouwing en natuur.

Nederland is een stromenland. Grote rivieren stromen in zee en grote vervoersstromen komen er aan land, gaan op weg naar het achterland en komen weer terug. In het scenario Stromenland zijn het verkeer en het water de basis voor de (her)inrichting van Nederland. Het water versterkt de natuur en het verkeer de economische groei.

In dit scenario zijn niet zozeer de bestaande steden bepalend voor de vraag waar gebouwd en geleefd wordt, maar de loop der rivieren en de ligging van wegen, spoorwegen en vaarwegen. Nieuwe steden zullen bij voorkeur worden aangelegd langs drukke spoorlijnen.

De verkeersassen komen zoveel mogelijk naast elkaar te liggen. Dat spaart niet alleen ruimte; dankzij de bundeling krijgen bedrijven een ruimere keus voor een snellere afwikkeling van meer goederen. De nieuwe distributiecentra aan deze verkeerscorridors kunnen hun goederen overslaan op schepen, treinen en vrachtwagens.

Het containercentrum Valburg (bij Nijmegen) langs de Betuwelijn wordt een belangrijke plek op de kaart van Nederland. De verkeerscorridors met kernen (gevormd door steden), distributiecentra en transferia lopen als een kralensnoer door Nederland.

Als tegenhanger van de economische corridors zijn de ecologische corridors ontworpen, de natuurgebieden waarin het water een hoofdrol speelt. Nederland is rijk aan water, maar die rijkdom wordt slecht benut.

Water krijgt echter weer een prominente plaats en wordt gebruikt voor natuur, voor recreatie, voor landbouw en industrie en als drinkwater. 'Het is nogal vreemd dat we schoon regenwater snel de zee in laten stromen en verontreinigd rivierwater met kunst en vliegwerk proberen schoon te maken om het als drinkwater te gebruiken', zegt H. Kamphuis van de Rijksplanologische Dienst. In de nieuwbouwwijk Leidsche Rijn bij Utrecht wordt straks 80 procent van het regenwater opgevangen in ondergrondse bekkens.

Vuil water mag niet stromen naar gebieden met schoon water. Dit betekent dat langs een rivier de bovenstroomse activiteiten schoon moeten zijn. Eerst de natuur, dan de drinkwaterwinning, daarna pas landbouw en industrie. Bij landinrichting wordt eerst een boerderij verplaatst die bovenstrooms ligt, zodat de wegspoelende mest niet de schone bovenstroom vervuilt.

In Stromenland zijn de ideeën doorgesijpeld van de werkgeversorganisatie VNO-NCW. Volgens de werkgevers vindt in Nederland de economische ontwikkeling plaats langs corridors, die vanuit de twee mainports Schiphol en Rotterdam naar de ooster- en zuiderburen lopen. Doordat de Randstad 'uitschuift', wordt het economisch kerngebied van Nederland steeds groter. Noord-Brabant en Gelderland groeien als kool. Fixatie op de Randstad en op geografische eenheden als provincies is voorbij; de aandacht moet zich richten op markante ontwikkelingen langs de corridors. 'Stromenland is in feite de Nederlandse uitwerking van de corridorgedachte', zegt Brinkman.

In dit scenario speelt de technologie een belangrijke rol. De intensieve landbouw kan steeds vaker als een industriële activiteit worden bedreven. Deze bedrijven liggen in de buurt van corridors, zodat de landbouwproducten snel kunnen worden afgevoerd. Ook worden bedrijven bij elkaar gezet die van elkaars afval of restwarmte kunnen profiteren. Dat heet industriële ecologie.

Stromenland kan slechts geleidelijk vorm krijgen en dat is maar goed ook, want voor de transformatie van Nederland in stromenland zijn investeringen nodig van zo'n 70 miljard gulden.

Hier en daar wordt al iets zichtbaar van stromenland, zoals in de plannen voor Geuzenveld in Amsterdam. Deze woonwijk, een ruitjespatroon van wegen, wordt verbouwd.

Eerst wordt een deel autoluw gemaakt om parkeren voor de deur onmogelijk te maken. Dan komen er doodlopende woonstraten, en uiteindelijk blijft er nog maar één weg over. De wijk 'verkleurt'; er komen meer woningen langs de weg en er komt meer groen langs het water.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden