River's end ****

De avond dat River Phoenix ( 23 ) stierf aan een overdosis, verloor Hollywood een groot talent. Last Night at the Viper Room is de biografie die hij verdient; kritisch en respectvol.

Biografie


Last Night at the Viper Room: River Phoenix and the Hollywood He Left Behind


Auteur: Gavin Edwards


HarperCollins; 288 pagina's; euro 19,99.


Hoe zou de carrière van River Phoenix eruit hebben gezien als hij niet op 23-jarige leeftijd was overleden? Zou hij dezelfde keuzen hebben gemaakt als Leonardo DiCaprio? Had hij soortgelijke rollen gespeeld als Brad Pitt of Johnny Depp? Net zo veel Oscarnominaties verzameld als zijn broer Joaquin? Of zou hij Hollywood de rug hebben toegekeerd om ergens op het platteland een biologische boerderij te beginnen?


Het begon veelbelovend, maar het eindigde twintig jaar geleden op de stoep buiten de Viper Room, een nachtclub in Los Angeles. River Phoenix had een speedball (een mix van heroïne en cocaïne) ingenomen die hem fataal werd. In Last Night at the Viper Room: River Phoenix and the Hollywood He Left Behind beschrijft Gavin Edwards hoe het zo ver kon komen. Zelfmoord was het zeker niet, die 31ste oktober 1993. Johnny Depp, mede-eigenaar van de Viper Room, had Phoenix met zijn gitaar op zijn rug de club zien binnenkomen, klaar om een stukje mee te jammen op het podium. 'Dat is geen ongelukkige jongen', luidde Depps conclusie.


De overdosis beroofde Hollywood van een van zijn grootste jonge talenten. Phoenix gold, met veertien speelfilms op zijn naam, als een van de beste acteurs van zijn generatie. In geliefde films als Stand By Me (1986) en My Own Private Idaho (1991) speelde hij niet zomaar goed; hij leek zich er met hart en ziel in te gooien, met een intensiteit die van het scherm spatte. Voor velen was hij meer dan een acteur. Met zijn verhalen over veganisme en natuurbehoud was hij een belangrijke tegenstem in de harde, zakelijke jaren tachtig.


Maar de jongen die een gezonde, milieubewuste levensstijl predikte in interviews was ook een zware drugsgebruiker. Depressie speelde daarbij geen rol, maar dat Phoenix ingewikkeld in elkaar zat, wordt wel duidelijk uit Edwards' boek. De acteur had verschillende gezichten. Hij was een aardige jongen, een vat vol goede bedoelingen, maar ook een dolende ziel die behoorlijk de weg kwijt kon zijn.


Edwards, journalist bij onder meer het tijdschrift Rolling Stone, heeft zich goed in de materie verdiept. Veel was natuurlijk al bekend. Hoe River opgroeide in een hippiegezin met drie zusjes en een broertje, luisterend naar namen als Rain, Summer en Liberty (Joaquin, de uitzondering in het rijtje, veranderde zijn naam een tijdlang in Leaf om erbij te horen). Hoe de ouders zich aansloten bij Children of God, een religieuze sekte, en van hot naar her reisden in Amerika en Zuid-Amerika. In Venezuela zorgden de kinderen voor brood op de plank met straatoptredens. De oudste twee, River en Rain, waren jarenlang de kostwinners.


Een rare, onrustige jeugd, kortom, waarbij het gezin meer dan veertig keer verhuisde en zich volledig naar binnen richtte. De Phoenix-familie was een hechte clan met bijzondere, rotsvaste overtuigingen. Die waren niet allemaal onschuldig, schrijft Edwards. Om te beginnen kende de sekte Children of God merkwaardige opvattingen over seksualiteit; kinderen zouden daarmee op jonge leeftijd moeten experimenteren. Daarnaast gaven zijn ouders River het idee dat hij een soort profeet was, op aarde met het doel de mensheid te redden; een zware last. Ook het feit dat hij nooit naar school was geweest, leidde later tot problemen. Hij miste niet alleen een flinke hoeveelheid feitenkennis, maar had ook nooit geleerd te overleven in de sociale jungle die een klaslokaal is.


Last Night at the Viper Room gaat niet alleen over Phoenix. Het boek is deels biografie, deels kroniek van een specifieke periode in Hollywood. Edwards besteedt veel aandacht aan Phoenix' lot- en leeftijdgenoten en maakt duidelijk hoe de acteur zich tot hen verhield. Ethan Hawke was voorzichtiger, Brad Pitt verstandiger, DiCaprio handiger. Er waren er ook veel die net als Phoenix te wild leefden. Drugs waren ruim voorradig in de filmwereld. Niemand vond het een probleem, zolang je maar op tijd op je werk verscheen.


Hoe bizar het verhaal van Phoenix' jeugd ook is, het indringendst zijn toch de laatste hoofdstukken, waarin gestaag wordt toegewerkt naar het fatale moment. Edwards weet de laatste dagen van de acteur overtuigend te reconstrueren, inclusief zijn belevenissen op de set van George Sluizers Dark Blood. Phoenix' laatste film zou twintig jaar onafgemaakt blijven en was dit jaar voor het eerst te zien.


Volgens Edwards was Phoenix clean tijdens de opnamen van Dark Blood, wat verklaart waarom een drugscocktail (in combinatie met alcohol en valium) zo hard kon aankomen. Opvallend is het nieuws dat Phoenix de dodelijke speedball in handen gedrukt kreeg door een vriend die niet met name wordt genoemd, maar door de omschrijving makkelijk kan worden geïdentificeerd. Toch is het niet Edwards' doel een schuldige aan te wijzen. Hij maakt aannemelijk dat Phoenix een ervaren drugsgebruiker was die wist wat hij deed.


Hollywood verloor - niet voor het eerst - iets van zijn onschuld door de dood van River Phoenix. Uit Edwards' boek doemt het beeld op van een jongen die half profeet, half zwerver was; een oude ziel, nooit kind geweest, maar in veel opzichten te naïef voor zijn leeftijd. Met Last Night at the Viper Room krijgt Phoenix eindelijk de biografie die hij verdient: goed geschreven, kritisch en respectvol. Een eerlijk eerbetoon aan een puur talent.


Extra: Van reclamespot tot Dark Blood

River Phoenix (1970-1993) speelde als kind al in reclamefilmpjes en televisieseries. Hij brak door als filmacteur met de Stephen King-verfilming Stand By Me (Rob Reiner, 1986). Daarna volgden films als The Mosquito Coast (Peter Weir, 1986), Running On Empty (Sidney Lumet, 1988) en Indiana Jones and the Last Crusade (Steven Spielberg, 1989). Cultstatus verwierf Phoenix met zijn rol als straatprostitué in My Own Private Idaho (1991) van Gus Van Sant. Zijn laatste rol speelde hij in Dark Blood van George Sluizer. De film was voor 80 procent gedraaid toen Phoenix overleed. Rechtenkwesties verhinderden jarenlang dat Dark Blood afgemaakt en gezien kon worden, maar Sluizer wist die impasse dit jaar te doorbreken. Deze week werd bekend dat Dark Blood, na verschillende speciale vertoningen, ook regulier mag worden uitgebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden