Ritzen schat wachtgelden al jaren te laag in

Minister Ritzen van Onderwijs heeft de universiteiten sinds 1991 te weinig geld gegeven voor het betalen van wachtgelden (ontslaguitkeringen). Hij baseerde zich daarbij op niet goed onderbouwde prognoses van de te verwachten uitgaven....

Van onze verslaggever

Jan 't Hart

AMSTERDAM

Adviesbureau Berenschot waarschuwde Ritzen al in 1990 dat aan die matige prognoses 'politieke en maatschappelijke risico's zijn verbonden'. Ritzen laat via een woordvoerder weten dat de wachtgelden in 1990 een dermate urgent probleem waren, dat 'je als politicus niet met droge ogen kon zeggen: we stellen het nog een jaartje uit'. Ook de Tweede Kamer was op de hoogte van de matige prognoses.

Verder heeft Ritzen te laat ingegrepen toen de wachtgelden al in 1992 bleken te stijgen in plaats van te dalen, schrijft de Rekenkamer in haar concept-nota. De nota is begin vorige maand naar de universiteiten en het ministerie van Onderwijs gestuurd voor commentaar.

Door de matige prognoses, concludeert de Rekenkamer, was er 'onvoldoende basis' om het budget voor de universiteiten vast te stellen. Universiteiten klagen al sinds 1992 over het lage budget dat ze van de minister van Onderwijs krijgen voor de uitbetaling van wachtgelden. Vóór 1991 betaalde het ministerie van Binnenlandse Zaken de uitkeringslasten voor ambtelijk personeel.

Om de universiteiten te stimuleren de wachtgelden omlaag te brengen, kregen de universiteiten een eigen budget. Dat mochten ze zelf onderling verdelen. Het budget dat de universiteiten van het ministerie kregen was gebaseerd op de hoogte van de toenmalige wachtgelden. Er was zelfs een kleine buffer voor tegenvallers.

In de Nota van bevindingen inzake ontslaguitkeringen bij universiteiten, academische ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen stelt de Rekenkamer dat de minister de doelstellingen van zijn beleid voor de wachtgelden niet goed heeft geformuleerd. Daardoor was Ritzen 'niet in staat de werking van zijn beleid te beoordelen', schrijft de Rekenkamer in het rapport.

De minister van Onderwijs greep naar de zin van de Rekenkamer te laat in. 'Pas' in december 1994 schreef Ritzen een brief aan de universiteiten over de zorgelijke toestand van de overschrijdingen van de wachtgelden. De Rekenkamer meent dat Ritzen al in 1992 actie had moeten ondernemen.

De universiteiten besteedden volgens een opgave van de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) in 1991 257,2 miljoen gulden aan wachtgelden. Dat betekende nog een overschot van 4,9 miljoen gulden. In 1993 waren de uitgaven gestegen tot 278,6 miljoen gulden, wat een tekort van 24,5 miljoen gulden opleverde. Voor 1994 heeft de VSNU een tekort van 44,6 miljoen gulden berekend, oplopend tot 73,6 miljoen gulden in 1996.

De Rekenkamer heeft ook forse kritiek op de universiteiten. De onderzoekers stellen dat de universiteiten 'een actiever beleid' hadden moeten voeren om de wachtgelders weer aan het werk te krijgen. Daartoe hadden ze actiever de sollicitatieplicht moeten gebruiken.

Ook hebben de universiteiten zich niet genoeg ingespannen om wachtgelden te voorkomen. Universiteiten brengen hier al jaren tegen in dat door de aanhoudende bezuinigingen op het hoger onderwijs ontslagen onvermijdelijk zijn.

Daarbij is de arbeidsmarkt voor wetenschappelijk personeel in de jaren negentig verslechterd, vergoelijkt de Algemene Rekenkamer. Dat neemt niet weg dat de universiteiten meer hadden kunnen doen aan het voorkomen van ontslagen, stelt ze evenwel in haar nota.

In een rapport van mei 1990 van de door Ritzen ingestelde 'Projectgroep reductie wachtgelden' wordt daarentegen gesteld dat 'wachtgelders in de sector van onderwijs en wetenschap goed bemiddelbaar zijn'. Maar: 'Een probleem is dat voor de sector wetenschappelijk onderwijs minder gegevens beschikbaar zijn.'

Het adviesbureau Berenschot bracht op 28 mei 1990 een advies uit over het rapport van de stuurgroep. Het bureau concludeerde dat 'voor een goed onderbouwd beleid een nadere analyse is geboden. Het is vanzelfsprekend een politieke beslissing op basis van de nu beschikbare informatie maatregelen voor te stellen. Het zal duidelijk zijn dat daaraan politieke en maatschappelijke risico's zijn verbonden'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden