RITUELEN EN SPIRITUALITEIT

Rabbijn Awraham Soetendorp van de liberaal-joods gemeente Den Haag...

Het eerste religieuze symbool uit mijn herinnering is de chanoekia, de achtarmige kandelaar, op de schoorsteen van onze naoorlogse Amsterdamse woonkamer. Op Chanoeka gaven de kaarsen mij een weeïg gevoel van veiligheid. De luchter was enigszins gebogen geraakt tijdens een van de hevige ruzies in de familie, die een tevoren verloren gevecht leverde tegen de schaduwen van de Vernietiging.

In Israël (van 1948 tot 1953) voerden wij, kinderen uit 36 verschillende landen, toneelstukjes op, waarin we ons hartstochtelijk uitleefden in de rol van Juda de Makkabeeër en zijn broers, die een verpletterende overwinning behaalden op de Grieken en Syriërs. Wij deden de oorlog keer op keer over.

Het feit dat in de tempel die 21 honderd jaar geleden zo feestelijk was ingewijd, nog één muur, de westelijke, nog overeind stond was een domper op onze feestvreugde. Dat de chanoekia weer werd ontstoken in Modiîn, de plaats waar de opstand van de Makkabeeën was begonnen, het symbool van Israëls onafhankelijkheid, was meer dan een compensatie.

Terug in Nederland verwarmde ik mij aan de gezelligheid, de intimiteit van het gezin, de verhalen, de liederen en zelfs het optreden van Chanoeklaas met cadeautjes, een oer-Hollandse mengvorm met Sinterklaas.

En al heel snel tijdens mijn rabbinaat in Den Haag werd Chanoeka de existentiële uiting van de actuele vrijheidsdrang van de joden in de Sovjet-Unie. In de voormalige Sovjet-Unie was nog maar een sprankje joods bewustzijn bewaard gebleven na generaties van gedwongen assimilatie, maar het is voldoende gebleken voor een wonderbaarlijke herbeleving. Nathan Sjaranski, eens op de rand van de dood in een dwangarbeiderskamp, nog maar 38 kilo, is nu minister van Handel en Industrie in Israël.

Chanoeka is het feest van de hoop. In Auschwitz haalde de vader van mijn latere vriend en collega Hugo Gryn stukjes vet die hij met gevaar voor eigen leven bewaard had, tevoorschijn: 'We gaan nu de chanoekalichtjes ontsteken.' En aan zijn verbijsterde zoon legde hij uit: 'We kunnen als mensen weken overleven zonder voedsel en zelfs enkele dagen zonder water, maar we kunnen geen moment in leven blijven zonder hoop.'

Ik ben steeds meer gehecht geraakt aan het gebruik om de chanoekaluchter die ontstoken wordt in de beslotenheid, de boezem van het huisgezin, vervolgens te plaatsen vóór het raam. Voor mij is de chanoekia steeds sterker de verankering in het visioen, dat de duisternis van honger, geweld, racisme, onenigheid eens zal worden teruggedrongen. Zó staat de chanoekia voor het raam van een wereld die snakt naar warmte en perspectief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden