Rite de passage

'In onze cultuur ben je geen wijze vrouw, maar een lege eierdoos.' Programmamaker Ingeborg Beugel maakte een documentaire over haar eigen overgang.

In 2006 vloog Ingeborg Beugel naar Bangkok voor een facelift. Een geheim was het niet - ze maakte er een documentaire over. 'Ik had extreem geleefd: veel gerookt, veel gedronken, weinig geslapen. Ik was 45 en leek 58. Mijn lijf was hartstikke goed, want ik ging vaak naar de sportschool, maar mijn verkreukelde hoofd paste daar niet bij. Ik ging naar Thailand met de verwachting dat ik weer gelukkig zou worden.'


De facelift was een betrekkelijk succes, maar gelukkig werd Beugel (53) niet. Ze had met één ding geen rekening gehouden: de overgang. 'Er woedde een hormonale orkaan in mij en ik had geen idee.'


Maandag wordt Uitgebloe(i)d? uitgezonden, een persoonlijke documentaire die Beugel maakte over de overgang in het algemeen en die van haar in het bijzonder. De film begint met een fragment uit Les Valseuses, een film uit 1974 over twee losgeslagen jonge mannen, gespeeld door Gérard Depardieu en Patrick Dewaere. Ze ontmoeten een knappe vrouw van middelbare leeftijd, gespeeld door Jeanne Moreau, die ze meenemen naar een restaurant. De mannen kijken hoe ze oesters slurpt. Tegen een jongere serveerster klaagt de vrouw over haar overgang. Bloeden is het mooiste wat er is.


Beugel: 'Ze vrijt daarna met die twee prachtkerels, wat natuurlijk een filmrijmpje is, want ook ik heb twee mannen. En vervolgens maakt ze zich van kant door zich letterlijk in haar kut te schieten. Alles om daar nog één keer te bloeden. Een prachtige metafoor, vind je niet?'


Ze zag Les Valseuses toen ze 15 was en begreep er niets van. Maar het beeld van de gestorven Jeanne Moreau liet haar nooit meer los. 'Het was mijn eerste confrontatie met het fenomeen overgang.'


Beugel werd in de jaren negentig bekend als Balkancorrespondente, voor Brandpunt en Netwerk. Haar standplaats was Griekenland, waar ze twee kinderen kreeg met een Griekse man. Ze heeft er nog steeds een huis. Ze maakte documentaires, die over de Tokkies bijvoorbeeld, Familietrots. En sinds de eurocrisis zit ze als Griekenlanddeskundige af en toe bij Pauw & Witteman, waar haar aanwezigheid - want dat is Beugel zeker: uitgesproken en aanwezig - af en toe tot extreme reacties heeft geleid.


Nu is ze 53. Het is tien jaar nadat ze, een paar jaar eerder dan gemiddeld, in de overgang was gekomen, vertelt ze aan haar eettafel in de Amsterdamse Baarsjes. Ze draagt een fleecevest en hakken, rookt Marlboro Light met de balkondeur op een kier.


Is dit nu een film over de overgang, of een egodocument?

'Het is een film over mij in mijn overgang. Eerst zou het een feministisch pamflet worden, omdat ik het onacceptabel vind dat de menopauze een onbesproken onderwerp is. Hoe kan het dat een vrouw zoals ik niet op de hoogte was van wat er stond te gebeuren? Ik heb mijn idee voorgelegd aan de Deense prijswinnende producente Sigrid Dyekjær. Ze zakte onderuit en begon te gapen, zei: 'Ik zit hier niet op te wachten. Het klinkt als een Teleac-cursus. Hoe leef jíj?' Ik vertelde dat ik sinds kort alleen woonde en twee mannen had en dat dat volgens mij door de overgang kwam. Sigrid zei: 'Dat verhaal wil ik horen. Die film moet over jezelf gaan.''


Wanneer begon jouw overgang precies?

'Ik ben opgehouden met ongesteld zijn toen ik 48 was, dus vijf jaar daarvoor, ik was 43. Ik raakte in de war, maar ik menstrueerde en had geen opvliegers, dus ik had geen idee hoe het kwam.'


Wat moet ik me voorstellen bij in de war?

'Ik was mijn emoties niet meer de baas. Ik zat lethargisch op de bank, kon geen blijdschap meer voelen. Ik viel voortdurend van mijn fiets, botste tegen deuren, zette het melkpak naast de ijskast. Ik vergat van alles. Ik had minder zin om te vrijen. Eigenlijk gewoon géén zin. Terwijl ik daarvoor altijd zin had, wanneer en waar dan ook, seks was mijn levenselixer. Ik dacht daarom dat ik depressief was. De huisarts stuurde me naar een psychiater en ik kreeg antidepressiva. Geen kwaad woord over mijn huisarts en psychiater, maar ze kwamen niet op het idee dat ik wel eens in de overgang kon zijn.'


Het inzicht kwam in Griekenland. 'Daar weet iedere vrouw van 35 wat haar te wachten staat. Toen ik weer eens zat te janken aan de keukentafel van mijn Griekse buurvrouw, zei ze: ja maar schat, jij bent gewoon in de overgang. Ik heb een bloedtest laten doen en inderdaad.'


Had ze toen, of eerder, maar een film gezien zoals haar eigen documentaire, zegt Beugel. Ze heeft nu ook een stichting opgezet, Het Gaat Over, met een bijbehorende website, hetgaatover.net.


'Het aantal menopauzale vrouwen is met 1,6 miljoen nog nooit zo hoog geweest als nu. Dat aantal gaat de komende tien jaar groeien. Eenderde van het ziekteverzuim onder vrouwen in de menopauzale leeftijd heeft met de overgang te maken - dat is gigantisch. Ik werd aangesproken door een vrouw die bij de KLM werkte. Zij vertelde: stewardessen in de overgang vechten elkaar de tent uit, het is hormonal warzone in airplanes. En er is geen ouderenbeleid bij KLM. Wat als je vier nachten niet geslapen hebt en een bus moet besturen? Of als je met opvliegers voor de klas moet staan? Ik heb een advocate gesproken die moest stoppen met pleiten vanwege de zweetaanvallen - ze kwam in de rechtszaal niet meer geloofwaardig over. Dat is intriest.'


Agnes Jongerius, Daphne Bunskoek, Hedy d'Ancona en anderen zijn benaderd voor het aanbevelingscomité van Het Gaat Over. Maar het gedroomde rolmodel is toch wel Linda de Mol, die in een uitzending van Pauw & Witteman liet weten nooit een themanummer van haar LINDA over de overgang te zullen maken, omdat het geen sexy onderwerp is.


Beugel zat briesend voor de televisie. 'Waarom wel een nummer over borstkanker en niet over de overgang? Dat heeft iets met haarzelf te maken. Ze is 49 en zit er hartstikke in. Mijn zoon van 25 zat naast me voor de televisie, sloeg zijn arm om me heen en zei: 'Mam, die vrouw is zó bang. Voor dit soort vrouwen moet je die film maken.' De overgang was in onze cultuur altijd al iets waarover niet werd gepraat, maar daar is een complicerende factor bij gekomen: het huidige schoonheidsideaal, dat voorschrijft dat je zo lang mogelijk strak en sexy moet zijn - zie Linda. Die extreme druk op lang jong zijn, verergert de overgang absoluut.'


Inmiddels zijn er menopauzeklinieken, waar vrouwen met klachten terecht kunnen. Er zijn praatgroepen en cursussen. 'Er bestaan georganiseerde reizen door de woestijn, waar menopauzale vrouwen ritueel afscheid nemen van hun baarmoeder en eierstokken. Als ik dat hoor, denk ik: jeetje, niks voor mij, maar er zijn vrouwen die daar baat bij hebben. Er zijn culturen in Azië en Afrika waar zo'n ritueel afscheid gebruikelijk is - daar krijgt de vrouw nadien een nieuwe status, die van wijze vrouw. In onze cultuur ben je geen wijze vrouw, maar een lege eierdoos.'


Wat had de beslissing om na zestien jaar weer op jezelf te gaan wonen met de overgang te maken?

'Als je in de overgang raakt, verlies je oestrogeen, het zorghormoon. Het testosteron krijgt meer de overhand. Eigenlijk word je dus meer man. Dat heeft bijeffecten, zoals een snor en een baard. Twintig minuten per dag ben ik aan het plukken, anders steken overal haren uit. Een drama. Maar het meer man worden, heeft ook voordelen: ik kies makkelijker voor mezelf, want ik word niet meer beneveld door dat zorghormoon. In het huishouden met Flip was ik zestien jaar de motor. Ik maakte het gezellig, ik ruimde op, ik zette verse bloemen op tafel. Hij is gewoon een studentikoze sloddervos. Daar begon ik me aan te ergeren. Toen de kinderen uit huis gingen, pikte ik het niet meer en ben ik alleen gaan wonen. Dat had rechtstreeks met mijn veranderende hormoonhuishouding te maken.'


Er kwam een nieuwe man: David. Wat had dat te maken met de overgang?

'Ik wilde in eerste instantie niks van David weten, maar hij heeft me vier maanden lang ontroerend het hof gemaakt. Als ik niet in de overgang was geweest, had ik het waarschijnlijk zielig gevonden voor Flip. Of ik had helemaal voor David gekozen, wat ook niet had gewerkt. Ik dacht vrij mannelijk: dit is wat ik wil. En het is me gelukt. David en Flip willen niks met elkaar te maken hebben, maar ze gedogen elkaar.'


Wat is het geheim?

'Het geheim is dat ik alleen nog met David naar bed ga. Flip had na jaren bruisend samenleven net als ik geen zin meer in seks, kennelijk was zijn testosteron behoorlijk gedaald. Als een man minder aan seks denkt, wordt de jaloezie vanzelf minder. Flip zegt nu: ik vind het best dat David in je leven is, want jij bent te veel werk voor één man. David accepteert het omdat ik niet vrij met Flip, maar hij wil er niet over praten. '


Kwam de zin in seks door David terug?

Het goeie van David is: he doesn't take no for an answer. Hij vrijt er dwars doorheen. Dat is goed, want anders zou het daar met spinnenwebben zijn dichtgeslibd. Dankzij David stroomt het nog, en bloeit het zelfs af en toe, al zijn de orgasmen niet zoals vroeger. Hij is een geweldige lover. Al heb je geen zin, doe het toch, en zie: als je bezig bent, komt het vanzelf. Dat zeggen alle medici. Een beetje zoals zo'n auto uit de jaren twintig die je met een ijzeren stang moet aanzwengelen. Het is hard zwengelen, maar het ronken komt uiteindelijk heus wel.'


De twee mannen komen veelvuldig voor in de film. Hoe enthousiast waren ze over dat idee?

'Vooral David moest echt overtuigd worden, hij wilde in eerste instantie niet. Hij denkt dat mijn overgang voor hem geen probleem is, maar dat is het natuurlijk wel. David is representatief voor hoe veel mannen op de overgang reageren. Ik zou het normaal vinden als een man zou gaan lezen hoe het nou zit met die afstervende eierstokken.'


In de film zeg je: ik wil de hele tijd met baby's knuffelen.

'Onze levenscyclus is door de emancipatie helemaal verstoord. Ten eerste krijgen we laat kinderen. De kinderen krijgen ook weer laat kinderen, dus is het kleinkind er pas ná de overgang. En dat is jammer, want baby's worden sereen en blij als ze in die progesteron-oxytocine hongerige menopauzale oma-armen liggen, blijkt uit onderzoek. Mijn kinderen zijn 25 en 26 en willen nog geen baby. Godzijdank heeft Flip een dochter van 34 die net is bevallen. Ik word zó blij van baby's knuffelen. In die depressieve periode, vlak voor ik wist dat ik in de overgang was, ging ik op een mooie zomerdag naar het Vondelpark. Daar ging ik op het terras zitten, tussen de moeders. Ik stapte op ze af en vroeg: mag ik uw baby even vasthouden? Dan zat ik daar intens gelukkig met die baby in mijn armen. Helemaal happy ging ik naar huis, ik had zelfs weer zin om te vrijen - ik dacht echt dat ik gek was geworden.'


En toen nam je een hondje.

'Toen ik nog niet wist dat de dochter van Flip in verwachting was, hebben we een pup genomen. Dat is een fijn surrogaat. In het contact met een hond maak je ook oxytocine aan. Marco was 8 weken toen hij bij ons kwam - ik heb me helemaal menopauzaal kunnen uitleven. Het helpt. Een baby, een hond, een Saab cabriolet en een man die in bed geen nee accepteert.'


Wat wacht er aan het eind van de tunnel?

'Wijsheid. Dat ik niet meer zo nodig hoef. Seksuele ontlading is fantastisch, maar het maakt ook onrustig. Het vreet energie om voortdurend te veroveren en veroverd te willen worden. Ik ben nu dolgelukkig met mijn twee mannen. Ik ben nog nooit zo monogaam geweest als nu en ik vind het heerlijk rustig zo. Vroeger had ik ontzettend veel sexappeal en daar kreeg ik veel mee voor elkaar. In de Balkan heb ik op die manier allerlei interviews met militairen geregeld. Niet door met ze naar bed te gaan, maar door te spelen met mijn vrouwelijkheid. Toen dat wegviel, dacht ik: en nu? Ik wist niet hoe ik die leegte moest opvullen. Tot ik merkte dat mensen mij heus interessant vonden. Dat inzicht is erg bevrijdend, kan ik je vertellen.'


Uitgebloe(i)d?, Dokument (NCRV), maandag 3/3 om 21.00 uur op Nederland 2.


Ingeborg Beugel


Ingeborg Beugel (Den Haag, 3 juni 1960) ging naar het gymnasium in Brussel en was Balkancorrespondent met standplaats Athene, voor verschillende omroepen en geschreven media, en van 1995 tot 2002 voor Netwerk en Brandpunt. Ze maakte programma's voor de IKON, zoals de televisieseries Geloof seks en (wan)hoop (2006 en 2008) en de spraakmakende serie Familietrots over de Amsterdamse Tokkies. In 2006 maakte ze een radiodocumentaire over de facelift die ze dat jaar onderging in een Thais ziekenhuis.


Zie ook: hetgaatover.net.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden