Risotto op, New Journalism af

Deze maand publiceerde The Observer een interview met schrijver Ian McEwan. De journalist William Leith streek met McEwan neer in een restaurant....

Joost Zwagerman

Er zijn ruwweg drie soorten geschreven interviews, en de vorm die Leith hier kiest, is de jongste: het interview als kort verhaal, een semi-literaire short story waarin de journalist niet alleen de geportretteerde maar ook zichzelf opvoert. In Engeland is dit genre, 'het literaire interview', zeer geliefd.

Een andere vorm is de naakte monoloog, gespeend van iedere couleur locale of beschrijving van houding, stem en stiltes van de geïnterviewde. Met het interview-als-monoloog vestigde Ischa Meijer zijn reputatie. In zijn stukken stond alles wat iemand had gezegd er zodanig dat je er meteen bij kon bedenken hoe het was gezegd. Toevoegingen als 'na een stilte, op verbeten toon' of 'zegt hij bedachtzaam' waren volkomen overbodig.

De derde soort is het bekende vraag- en antwoordinterview, waarin de journalist zijn aandeel in het gesprek keurig cursiveert. Het is een vorm die niet snel uitgeput zal raken. Schoolvoorbeeld van deze techniek is de klassieke reeks interviews in de Paris Review, waarin schrijvers als Faulkner, Forster en Hemingway werden gevraagd naar de praktische facetten van hun schrijverschap.

Met zijn literaire interview treedt Observer-journalist Leith in de voetsporen van schrijvers als Norman Mailer, Truman Capote en, later, Tom Wolfe. Deze auteurs bedreven New Journalism, journalistiek met literaire middelen, of, andersom, creëerden literatuur op basis van journalistieke feiten. Voor de vermenging van feiten met fictie riepen ze de term faction in het leven. In het verlengde van faction ligt het literaire interview, dat moet beschikken over een spanningsboog, een heuse plot of op z'n minst een veelzeggende pointe.

Martin Amis, als één van de weinigen doorkneed in de techniek van het literaire interview, verklaarde het genre dood of op z'n minst hoogbejaard. In zijn essaybundel uit 1993 Visiting Mrs. Nabokov noemde hij het een verschraalde invuloefening met maar weinig keuzemogelijkheden: 'It was with dread/detachment/high hopes that I approached X's townhouse/office/potting shed. The door opened. He is fatter/smaller/taller/balder than I expected. Pityingly/perfunctorily/politely he offered me instant coffee/a cigarette/dinner. Everyone told me how modest/craven/suave/vain/charming I would find him, so I was naturally unsurprised/taken aback by his obvious charms/vanity, etc.'

Amis kan doodverklaren wat hij wil, maar in Engeland bloeit het literaire interview als nooit tevoren. Regelmatig verschijnt er een exempel waarvan je vermoedt dat de uitverkoop van het genre nu een eindpunt heeft bereikt – als bij het interview van Leith.

Kennelijk onbewust van de observatiedrift van de journalist nam McEwan zijn eerste slok. Leith noteerde prompt: 'He has the air of a cleric.' Hierna was het pleit beslecht. In alles wat McEwan nog deed of zei ontwaarde de reporter sporen van vergeestelijking. 'The menu arrives. McEwan orders more water, and carefully opens the menu.'

McEwan koos risotto als voorgerecht. Die schok kwam de journalist gedurende het vraaggesprek niet meer te boven. De risotto werd het leidmotief in het interview: 'The risotto arrives. McEwan takes a mouthful.' En: 'I always used to think of him as a young literary gunslinger and taboobreaker, rather than a learned chap (..) eating risotto in a quiet restaurant in Primrose Hill.' Wat een bord rijst al niet kan doen voor het bijstellen van een imago.

Maar de risotto deed méér. De risotto verstilde. De risotto verdiepte. De reporter zag scherp toe op McEwans tafelmanieren. 'He takes tiny forkfuls of rice, creating a regular, cuboid shape of rice on the plate. It's almost a sculpture.'

Het zal je maar gebeuren. Je neemt in het bijzijn van een journalist een hap, en die ander bespeurt meteen een Michelangeleske grandeur in de manier waarop je schuiert met je vork. En nog is het niet voorbij. 'The risotto sculpture gradually loses its edges. I envy McEwan his control. I have long since hoovered my ravioli.'

McEwan zal zich de volgende keer wel twee keer bedenken voordat hij nog eens een vorkje prikt met een journalist. Met goed fatsoen kan hij in ánder gezelschap nooit meer risotto bestellen. Ha Ian, ga je weer kunst maken? Wat wordt het deze keer? Brancusi in brodo? Maar behalve dat hier een schrijver van naam door een hysterisch kwarttalent op grond van wat vluchtig gepoer in een bord met eten wordt geportretteerd als een boven God en Harry Mulisch verheven Feingeist, wordt hier een in beginsel spannend en grensverleggend literair genre misbruikt.

Wij zijn er getuige van hoe de risotto wordt opgediend, maar vooral hoe de verworvenheden van New Journalism in etappes worden afgeserveerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden