Achtergrond overlijden Nederlandse tropenarts

Risico van lassa leek niet zo groot, maar ziekte werd Nederlandse arts fataal

Sierra Leone was zijn grote liefde. Daar leefde hij helemaal op. Hij legde zijn hart en ziel in de opleiding van jonge gezondheidswerkers. Uiteindelijk werd de Nederlandse tropenarts geveld door een tamelijk onschuldige ziekte.

Collega's van de dode Nederlandse tropenarts leiden in Sierra Leone jonge gezondheidswerkers op zodat ze chirurgische ingrepen kunnen doen. Beeld Sven Torfinn

Francis Steven Vandy wordt nog droevig om wat hij vorige week zaterdag aantrof toen hij op bezoek ging bij zijn buurman, een tropenarts uit Nederland voor wie hij als medisch assistent werkte. ‘Hij kon niet eens meer op de rand van zijn bed zitten. Eten of drinken ging niet meer, zo slecht was hij eraan toe. Het was de laatste keer dat ik hem heb gezien.’

Drie dagen later wordt de 31-jarige Nederlander ’s nachts in een privévliegtuig en onder medische begeleiding vanuit Sierra Leone naar Schiphol gevlogen. Een ambulance rijdt hem meteen door naar het Amsterdam UMC-ziekenhuis, waar de artsen al snel vermoeden dat de man is besmet met het lassa-virus. Dat overkomt elk jaar honderd- tot driehonderdduizend mensen in West-Afrika, voor 1 procent met dodelijke afloop.

De arts wordt daarop overgebracht naar het Leids Universitair Medisch Centrum, waar hij in strikte isolatie wordt verzorgd. Zijn toestand is ‘stabiel’, schrijft minister Bruno Bruins van Volksgezondheid aan de Tweede Kamer. Maar afgelopen zondag moet de minister bekendmaken dat de jonge tropenarts is overleden. Ook blijkt dan dat een tweede arts, werkzaam in hetzelfde ziekenhuis in Masanga, met spoed naar Nederland is teruggehaald. Bij deze arts wordt eveneens lassa vastgesteld. Over de toestand van deze arts worden geen mededelingen.

De twee artsen zijn begin deze maand waarschijnlijk besmet geraakt bij een keizersnee van een vrouw uit Sierra Leone. De 31-jarige arts voert de operatie uit, in het bijzijn van een lokale anesthesioloog. ‘De vrouw bloedde hevig en op meerdere plaatsen’, zegt Abdul Mac Falama, de medisch bestuurder van het noordelijk gelegen Tonkolili-district. Vanwege de zware bloedingen wordt de tweede Nederlandse arts erbij gehaald. Falama: ‘De patiënt is nog dezelfde dag overleden.’

Het duurt dagen, zo niet weken – dat hangt af van welke mensen in Sierra Leone je spreekt – voordat de 31-jarige Nederlandse arts ziek wordt. Vandy herinnert zich een telefoontje van hem, twee weken geleden. De Nederlander is dan vier dagen lang voor congressen en bijeenkomsten in hoofdstad Freetown geweest. Eenmaal terug in Masanga stort hij in. Vandy: ‘Hij belde me op en zei: ik ga naar huis, uitrusten. Daarna ging het op en neer met hem.’

De arts krijgt medicijnen tegen malaria, tyfus en infecties, maar zijn toestand gaat alleen maar achteruit. Niemand denkt aan ebola, de ziekte die een paar jaar geleden huishield in het land, en evenmin aan lassa. Die diagnose volgt pas in Nederland, als het al bijna te laat is. ‘Dat het om lassa ging, kwam voor iedereen als een enorme verrassing’, zegt Asad Naveed, arts van het ministerie van Volksgezondheid in Sierra Leone.

Schok

De schok over de dood van de Nederlander is groot. In de groepsapp van artsen in opleiding in Sierra Leone wordt getreurd om de ‘perfect gentleman’, die ‘alles voor ons land heeft gedaan’. Zo leidde hij er talloze gezondheidswerkers op om – zonder artsendiploma –chirurgische ingrepen te kunnen verrichten, zoals keizersneden. Sierra Leone heeft een van de hoogste maternale sterftecijfers ter wereld. Het tekort aan artsen is enorm.

‘Hij was verliefd op dit land’, zegt Naveed. De Nederlander is zo bevlogen dat hij met een bevriende chirurg in opleiding de 8.500 kilometer naar zijn stageplaats in Sierra Leone in een oude Saab overbrugt. Dwars door de Westelijke Sahara, Mauritanië en Senegal gaat het, met een 3D-printer in de kofferbak. Met dat apparaat willen ze protheses maken voor de inwoners die door de burgeroorlog hun ledematen zijn verloren.

De wereld van de tropenartsen is klein. ‘Ik heb een traan gelaten toen ik het nieuws hoorde’, zegt Barend Gerretsen, hoofd van het Opleidingsinstituut Internationale Gezondheidszorg en Tropengeneeskunde. ‘Tropenartsen helpen elkaar, zijn zeer trouw aan hun vak. En hun intrinsieke motivatie om iets bij te dragen is enorm. Of dat nu in West-Afrika is of in vluchtelingenkampen in Griekenland.’

Tijdens de opleiding is er volgens Gerretsen ‘zeker’ aandacht voor lassakoorts als tropische infectieziekte. ‘Maar het is niet zo bekend als ebola of zo gangbaar als knokkelkoorts. Omdat het gezondheidsrisico bij lassa relatief klein is.’

Na zijn stage in Yele belandt hij in september vorig jaar in het ziekenhuis in Masanga, dat een lange traditie met Nederlandse artsen en vrijwilligers heeft. ‘Om er te komen moet je drie kwartier rijden over onverharde wegen’, zegt Donald Keus, een Nederlander die een ander ziekenhuis in Sierra Leone oprichtte. ‘Mensen komen er met brommertjes naartoe.’ Volgens hem is het Masanga Hospital ‘zeker geen primitief ziekenhuis’.

In een filmpje van vorig jaar licht de jonge arts zijn keus voor Sierra Leone toe. ‘In Nederland ben ik onderdeel van een groot systeem dat al bestaat. Maar hier bóuw je dat systeem, hier creëer je echt iets.’ Zijn leven in Nederland beschrijft hij als een ‘flatline’, ‘heel stabiel’. ‘Hier zijn de pieken hoger, maar de dalen zijn ook dieper.’

Zijn pieken beleeft hij bijvoorbeeld als hij ziet hoe leerlingen zelfstandig operaties uitvoeren die mensenleven redden. ‘Ik heb nog nooit zulke gemotiveerde studenten gezien als hier.’

Zijn goede vriend en assistent Francis Steven Vandy is nog ontdaan door het nieuws: ‘Dit werk was zijn leven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden