Rijles zonder handen aan het stuur

'Slimme verkeerslichten'

UTRECHT, Nederland, 06-04-2018. Rijles bij Rijschool Veronica. Rijinstructeurs klagen dat het CBR verouderde regelgeving heeft voor het rijexamen. Auto's zitten tegenwoordig vol met de nieuwste snufjes en foefjes en het is onduidelijk wat er wel en niet gebruikt mag worden tijdens een examen. Foto: Simon Lenskens Beeld Simon Lenskens

‘Ho! Niet aankomen!’ Verschrikt trekt Evan Hildebrand (22) zijn handen van het stuur. Om achteruit in te parkeren wilde hij – hoe gek! – zelf de besturing van de rode Opel Astra naar zich toetrekken, maar, zo maakt zijn rijinstructeur duidelijk: dat is niet de bedoeling. Voor deze oefening moet Hildebrand zich alleen concentreren op de koppeling en het kijken in de zijspiegels. Onzichtbare handen draaien zijn stuur vanzelf de goede kant op. In een paar seconden staat de auto tot op de centimeter perfect in het parkeervak.

De lesauto beschikt over parkeerassistentie, legt instructeur Ernest Alvares op de parkeerplaats in Houten uit. De Astra detecteert hoeveel parkeerruimte er is en stuurt de auto zelfstandig het parkeervak in. Dat geeft Hildebrand de tijd zich te bekwamen in het werken met de koppeling – de motor sloeg tussen Utrecht en Houten een aantal keer af omdat hij die te snel op liet komen. ‘Evan voelt wanneer de auto zijn wielen draait’, noemt Alvares een tweede voordeel. ‘Dat helpt hem als hij straks zelf aan het stuur moet draaien. Dankzij de parkeerassistentie krijgt hij het inparkeren veel sneller onder de knie.’

Glimmende velgen, luxe leren stoelen en een gezonde dosis paardenkracht waren tot voor kort de voornaamste verleidingsmiddelen van autoverkopers. Sinds enkele jaren veranderen technologische snufjes auto's steeds meer in computers. Het gaat dan om stuurhulpjes als parkeerassistentie, rijbaanassistentie (het voertuig stuurt subtiel bij zodra de auto gaat zwalken, waardoor de automobilist in zijn eigen rijbaan blijft) en adaptieve cruise control (de auto past de stand van het gaspedaal aan op de snelheid van de auto waar hij achter rijdt). Die snufjes zijn niet meer voorbehouden aan de puissant rijken en hun Tesla’s: ook Opels, Toyota’s en Skoda’s rijden op eigen houtje een parkeervak in.

Hierdoor verandert ook het takenpakket van rij-instructeurs en examinatoren. Nu het gebruik van ADAS (Advanced Driver Assistant Systems) zich verbreidt, worden deze ondersteunende functies steeds vaker onderdeel van de rijles. Branchevereniging Bovag schat dat zo’n kwart van de achtduizend Nederlandse rijscholen minstens één ondersteunend systeem gebruikt. De vraag is nu: welke functies moet de leerling echt leren gebruiken, omdat anders de verkeersveiligheid gevaar loopt? En moet het CBR, dat de rijexamens afneemt, actief toetsen op goede beheersing van ADAS? Daarover verschillen de rijscholen van mening.

Sinds 2016 mogen examenkandidaten bij het afrijden systemen gebruiken die de rijtaak ondersteunen. Het gaat dan om onder meer de adaptieve cruisecontrol en de dodehoekverklikker, een lampje in de zijspiegel dat oplicht als een andere weggebruiker in de dode hoek van de auto zit. De examenkandidaten moeten zelf aangeven als ze die technische hulpjes willen gebruiken: de examinator zal nooit vragen ADAS te gebruiken. Systemen als park assist die de rijtaak overnemen van de bestuurder, zijn niet toegestaan bij het examen. Een examenkandidaat moet dus  zonder hulp kunnen inparkeren. ‘Onze examinatoren willen toch echt zien dat een examenkandidaat zélf veilig aan het verkeer kan deelnemen’, schrijft het CBR.

Rijinstructeur Alvares vindt dat een achterhaalde visie. ‘Het CBR is een ouwelullenclub.’ Op het Utrechtse kantoor van zijn Veronica Verkeersschool, een van de grootste rijscholen van het land, windt hij er geen doekjes om. Vijf minuten eerder reed Hildebrand nog op de snelweg zonder handen aan het stuur – dat kan dankzij rijbaanassistentie. ‘De ontwikkelingen gaan razendsnel’, zegt Alvares. ‘Leerlingen moeten met deze nieuwe autofuncties leren omgaan. Niet ter vervanging van het oude rijden, dat nog wel even nodig blijft, maar voor erbij. We horen ze op te leiden voor de toekomst, niet voor het verleden.’

Hij illustreert het belang van rijlessen met ADAS met een voorbeeld. ‘Zojuist reed Hildebrand met adaptieve cruisecontrol op de snelweg. Die functie regelt de snelheid van de auto, maar alleen als er een ander voertuig recht voor je rijdt. Als je een bocht in gaat, remt de auto niet af. Als een leerling dat niet leert bij de lessen, kan die cruisecontrol dus gevaar opleveren.’

Niet iedere rijinstructeur is zo vooruitstrevend als Alvares – of heeft het geld – om zijn of haar auto met de nieuwste snufjes uit te rusten. ‘Maar ik denk wel dat we voorlopen op de examens van het CBR’, zegt Frank Hoornenborg, voorzitter van Bovag Rijscholen. Hoornenborg zou het toejuichen als leerlingen in ieder geval bij hun theorie-examen vragen over ADAS moeten beantwoorden.

Moeilijker is het moment te bepalen wanneer een systeem zo ingeburgerd is dat het in het praktijkexamen moet worden opgenomen, vindt Hoornenborg. Waarschijnlijk volgen nieuwe systemen het pad dat het navigatiesysteem eerder aflegde. Het gebruik daarvan was eerst een optie, maar is nu een verplicht onderdeel van het praktijkexamen. Automobilisten moeten met de navigatie kunnen rijden zonder hun ogen te veel van de weg te halen.

‘We moeten mensen leren wat deze systemen kunnen – en vooral ook wat ze niet kunnen’, zegt Marieke Martens, hoogleraar verkeersgedrag aan de Universiteit Twente en onderzoeker bij TNO. ‘Een dodehoekverklikker is een systeem dat een bestuurder helpt, maar ook lui maakt. Wie erop rekent dat de computer hem waarschuwt, kijkt minder over zijn schouder.’ 

Volgens Martens is het nog te vroeg om ADAS als examenonderdeel verplicht te stellen. ‘Dan moet iedere rijinstructeur zo’n auto aanschaffen. Dat is een gigantische investering. Maar als een instructeur al zo’n auto heeft, is het zonde om de leerling niets over de functies te leren.‘

Rijleerling Hildebrand weet nu wél hoe de parkeerassistentie werkt - maar hij mag dat hulpje bij zijn rijexamen dus niet gebruiken. In de vier rijlessen die hij nog te gaan heeft, kan hij bij het achteruit inparkeren dus nog wel wat oefening gebruiken. En als hij slaagt voor zijn examen heeft Hildebrand ook niet meteen iets aan Alvares' lessen over de technische snufjes. ‘Ik ga eerst in de BMW van mijn oom rijden’, lacht hij. ‘Die is tien jaar oud.’

1200 ‘slimme verkeerslichten’ moeten voor het einde van het jaar op belangrijke kruisingen in Nederland staan. Dat zei minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat in maart tijdens een beurs over mobiliteit in Amsterdam. Slimme verkeerslichten gaan niet op rood als er geen verkeer is. Ook kunnen zij voorrang geven aan hulpdiensten of fietsers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden