NieuwsAfvallozing

Rijkswaterstaat stond storten afvalstof in natuurplas toe, na bemoeienis ex-minister Halbe Zijlstra

Natuurplas en zandwinning in het project Over de Maas nabij het Gelderse dorp Alphen. Van Rijkswaterstaat mag er granuliet worden gedumpt.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De top van Rijkswaterstaat heeft eind vorig jaar een Amsterdams bouwstoffenbedrijf toegestaan duizenden tonnen aan afvalstoffen te lozen in een natuurplas in Gelderland. Dit blijkt uit onderzoek van het televisieprogramma Zembla, dat donderdagavond een uitzending heeft over de affaire.

Rijkwaterstaat keurde de lozingen eind vorig jaar goed. Kort daarvoor had oud-minister Halbe Zijlstra zich met de kwestie bemoeid. Die legde contact tussen de directie van het bouwstoffenbedrijf en de top van Rijkswaterstaat, die hij goed kende. Zijlstra spande zich in voor de zaak terwijl twee vergunningverleners van Rijkswaterstaat eerder de aanvraag van het bedrijf voor het dumpen van het afval hadden afgekeurd.

Het gaat om het bedrijf Bontrup, dat onder meer graniet verwerkt dat gebruikt wordt voor de aanleg van asfaltwegen in Nederland. Bij de verwerking hiervan komt het restproduct granuliet vrij. Bontrup heeft bergen van dit restproduct liggen in de haven van Amsterdam en heeft geen ruimte voor nog meer opslag. Een oplossing is het storten van granuliet in de natuurplas Over de Maas. In deze plas wordt zand gewonnen en het granuliet van Bontrup kan hier gebruikt worden om de bodem na de zandwinning te verondiepen. Maar binnen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bestond vorig jaar grote twijfel over storten van granuliet. 

Chemische stof

In juni 2019 overlegt een groep experts op het gebied van grond en bodem op het kantoor van de Inspectie Leefomgeving en Transport in Utrecht over deze afvalstof. De deskundigen, van onder meer het ministerie en Rijkswaterstaat, concluderen dat granuliet geen grond is – die zonder problemen gestort kan worden – maar een bouwstof, en waarschuwen bovendien voor een chemische stof die aan het restproduct is toegevoegd, zo blijkt uit interne stukken die de Volkskrant heeft ingezien. Van die chemische stof, die gebruikt wordt als bindmiddel, is niet bekend wat op lange termijn de gevolgen voor het milieu zijn.

Als Bontrup drie maanden later bij Rijkswaterstaat Zuid een aanvraag indient voor het storten van 100 duizend ton granuliet in de natuurplas, wijst de ambtenaar de aanvraag daarom ook af. Hij schrijft dat hij een groot aantal deskundigen heeft geraadpleegd, dat de afvalstof geen grond is en er zorgen zijn om ‘de effecten op het milieu’, zo blijkt uit een intern stuk. Maar de betreffende ambtenaar krijgt vervolgens een mail van het hoofdkantoor van Rijkswaterstaat in Utrecht waarin hij op de vingers wordt getikt. ‘We hebben geen discussie meer over wel/niet grond zijn van granuliet: we beschouwen het als grond.’

Ook staat in de mail dat ‘snel handelen essentieel wordt’ bij de aanvraag van Bontrup en dat er ‘een werkwijze’ met het bedrijf is afgesproken. De aanvraag voor het lozen wordt vervolgens op 10 oktober 2019 opnieuw, door een andere ambtenaar beoordeeld. Maar ook die keurt hem af. Dat is het moment dat oud-minister Zijlstra zich met de zaak gaat bemoeien.

Op het matje

Klokkenluiders hebben Zembla verteld dat de directeur van Rijkswaterstaat Zuid vervolgens op het matje wordt geroepen op het hoofdkantoor bij de directeur-generaal. Een dag na de afwijzing wordt het storten van granuliet ineens toch goedgekeurd door Rijkswaterstaat Zuid. ‘Op basis van gewijzigde inzichten’, staat in de nieuwe beoordeling. De directie van Rijkswaterstaat mailt wel naar het hoofdkantoor dat ze een schriftelijke bevestiging willen dat de goedkeuring voor het storten van de afvalstof afkomstig is van het hoofdkantoor, zo blijkt uit een mail die de Volkskrant heeft ingezien.

Halbe Zijlstra heeft aan Zembla bevestigd dat hij de heer Bontrup, eigenaar van het bedrijf, in contact heeft gebracht met de top van Rijkswaterstaat omdat Bontrup ineens het granuliet niet meer mocht storten. ‘Het kan natuurlijk niet zo zijn in dit land dat je alle wet- en regelgeving keurig nakomt en dan op basis van ambtelijke willekeur eventueel in de problemen zou komen.’ Zijlstra geeft vervolgens wel toe dat hij geen deskundige is die de gevolgen goed kan inschatten. Maar dat is volgens hem geen probleem. ‘Kijk, we wisten 30 tot 40 jaar geleden ook niet dat asbest schadelijk was. En dat soort dingen weet je natuurlijk nooit.’

Zijlstra ontkent druk te hebben uitgeoefend. ‘Dat is gewoon een telefoonnummer aan iemand geven en hem veel succes wensen.’ Hij zegt wel dat als Bontrup niet van zijn afval af zou komen, Rijkswaterstaat ook een probleem had. ‘Want op het moment dat je geen steenslag hebt, heb je ook geen asfalt, heb je ook geen onderhoud en dan staat het werk snel stil.’

Wettelijke eisen

Het belang van Bontrup blijkt ook uit een intern memo van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over de kwestie uit oktober 2019. Daarin staat dat er een gesprek met ‘betrokken belanghebbenden’ is geweest en dat vanwege ‘de bredere maatschappelijke gevolgen granuliet als grond’ wordt beschouwd. Bontrup wordt in het stuk bestempeld als ‘een van de belangrijkste leveranciers’ voor wegenbouwers.

Na de lozing van 100 duizend ton werd er in december een lozing van ruim 500 duizend ton granuliet in de natuurplas goedgekeurd.

Een woordvoerder van Rijkswaterstaat laat in een reactie weten dat granuliet wel degelijk als grond aangemerkt kan worden, dat het daarmee voldoet aan de wettelijke eisen voor grond en dat het daarom in de natuurplas gestort kan worden. Zijlstra wil aan de Volkskrant geen commentaar geven over de kwestie. 

Lees verder:

Rijkswaterstaat gaf Tata Steel ruimere normen bij lozen giftige stoffen.

Zo zakte Halbe Zijlstra’s luchtkasteel langzaam in elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden