Column

Rijksmuseum mag de paternalistische uitleg over slavernijverleden weglaten

Ooit had ik me voorgenomen nooit meer een voet te zetten in het Rijks(spatie)museum, als straf voor die malle spatie, maar ik blijf er toch terugkomen, want ik heb nu eenmaal een jaarkaart.

De tentoonstelling Goede Hoop: Zuid-Afrika en Nederland vanaf 1600 in het Rijksmuseum. De tentoonstelling gaat over de 400 jarige geschiedenis tussen beide landen. Beeld anp

De tentoonstelling Goede hoop, over Zuid-Afrika, bleek bovendien boeiend. Zo kwam ik er achter dat een vrouwtjeshyena een soort penis heeft, dat er melkkannen, pijpen en zelfs speculaasplanken bestaan in de vorm van Paul Kruger, en dat Mendes da Costa een prachtig, symbolistisch beeld heeft gemaakt van Boerengeneraal Christiaan de Wet, met een adembenemende art-nouveauleeuw aan zijn voeten.

Er waren fijne 17de-eeuwse schetsboeken te zien met prentjes van de oorspronkelijke bevolking en teksten als 'De kinderen dragen zij op den rug in een zak of band, wien de moeders de lange prammen over den schouder toewerpen'. Een bejaarde dame naast me, in een gewaad dat aan luchtfoto's van ruilverkaveling deed denken, was zichtbaar geschokt.

Ook was er bewegend beeld, en - helaas onverstaanbaar - geluid van Adriaan van Dis die integer-verongelijkt ruzie maakt met W.F. Hermans, en van Ruud Gullit, met al zijn haar nog en zijn band Revelation Time, ergens in de jaren tachtig. Ach, wat lijkt dat opeens lang geleden!

Dat onze voorvaderen zich in Zuid-Afrika niet zo netjes hebben gedragen, mag inmiddels genoegzaam bekend zijn, maar de bezoeker krijgt het er in het Rijks nogmaals ingeramd met een koevoet. De zalen worden ontsierd door graffiti-achtige, slordige witkalkleuzen als 'Ingepikt!' en 'Wat doe je op m'n land?', bijschriften zijn modieus-correct (niet 'slaven' maar 'tot slaaf gemaakten') of een tikje larmoyant ('iemand hield zo veel van haar dat ze een grafsteen kreeg') met als resultaat dat men zich toegesproken voelt als een dom, stout kind.

Dat werkt irritant en averechts. De verschrikkingen van apartheid en slavernij spreken juist indringend uit details die géén paternalistische uitleg krijgen: een Khoikhoi (voorheen Hottentot)-meisje dat tussen de sieraden van haar volk ook vol trots een soort medaille op het voorhoofd draagt die, onder mijn vergrootglas, een jubileummunt uit Glasgow blijkt te zijn. Een 'whites only'-parkbankje. Een vrolijk, paars bord, voorzien van dansende konijntjes met strikjes om, die 'nie-blankes' de weg wijzen naar de voor hen bestemde wc ('ruskamer').

Zo veel absurd onrecht en leed, met die stupide lachende knaagdieren als willige beulen en een veredelde schaatsmedaille om de bittere pil te vergulden: dát zijn beelden die mensen aan het denken zetten. Daar hebben we geen gratuite (in wezen arrogante) zelfkastijding of pompeuze graffiti voor nodig.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden