Rijksfinanciën op orde, rommeltje bij Defensie, Justitie en fiscus

Financieel heeft de rijksoverheid het goed gedaan, maar organisatorisch laat het flinke steken vallen. Dat blijkt uit de lawine van verantwoordingsdocumenten die zowel het kabinet als de Algemene Rekenkamer, de controleur van de rijksfinanciën, vandaag heeft gepubliceerd.

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën) en president van de Algemene Rekenkamer Arno Visser.Beeld anp

De staatsschuld en het tekort op de begroting van minister van Financiën Dijsselbloem blijken in 2015 lager te zijn geweest dan waarmee het kabinet rekening hield toen het in 2012 begon. Tegelijk, zo constateert de Rekenkamer, gaat er van alles mis bij de Belastingdienst en de ministeries van Defensie en van Veiligheid en Justitie.

Jaarlijks kijken alle ministeries terug op hun presteren in het voorbije jaar. Die bevindingen worden dan weer doorgelicht door de Algemene Rekenkamer. Het debat met de Tweede Kamer over alle jaarverslagen en rapporten die vandaag uitkomen, Verantwoordingsdag 2015 geheten, is volgende week.

In een toelichting benadrukte Dijsselbloem dat de huidige financiële situatie en de vooruitzichten gunstig zijn. Ondanks dat er vorig jaar bijna 3 miljard euro minder aan gasinkomsten binnen is gekomen dan gepland en ondanks hogere uitgaven door de grotere instroom van asielzoekers, blijkt het tekort op de begroting 2,2 miljard minder dan eerder begroot. 'En voor het eerst sinds 2006 is de staatsschuld in euro's gedaald', zei Dijsselbloem. Die ging van 451 miljard in 2014 naar 442 miljard, vorig jaar. Dat is 65 procent van het bruto binnenlands product. Voordat de crisis begon was dat percentage overigens 45.

Interview Hennis-Plasschaert

Het ministerie van Defensie krijgt een fikse tik op de vingers van de Rekenkamer. De uitgaven zijn nog niet op orde, en de operationele gereedheid is te laag. Minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert vertelde onlangs in een interview over haar intrede op het ministerie: 'Het was dramatisch wat ik hier bij Defensie aantrof' (+)

Meevaller

De meevaller van 2,2 miljard is te danken aan minder uitgaven aan zowel de sociale zekerheid (1,6 miljard) en de zorg (1,2 miljard). Daar staat tegenover dat het Rijk 0,6 miljard meer heeft uitgegeven, dan gepland. De lagere uitgaven zijn wat de sociale zekerheid betreft vooral te danken aan de gegroeide economie, waardoor er minder WW-uitkeringen zijn. In de zorg is minder dan gepland uitgegeven, vooral aan genees- en hulpmiddelen, ziekenvervoer en grensoverschrijdende zorg.

'Ook 2016 wordt een topjaar', zei Dijsselbloem nadat hij de 'verantwoordingsstukken' had aangeboden aan de Tweede Kamer. Hij wees op de goede economische vooruitzichten van het voor de Nederlandse economie belangrijke Duitsland. 'Dat land gaat momenteel echt heel erg goed met een heel hoog niveau van werkgelegenheid. En de eurozone trekt ook nog steeds aan.' Ook de kwestie Griekenland heeft er volgens de Europgroepvoorzitter nog nooit zo positief uitgezien. Een Brexit heeft volgens Dijsselbloem zonder meer negatieve effecten op de Nederlandse economie. 'Maar de peilingen zien er gunstig uit, dus voor tegenstanders van de Brexit.'

President van de Algemene Rekenkamer Arno Visser.Beeld anp

Verouderde ICT

Keerzijde noemde de bewindsman de bevindingen van de Rekenkamer over Belastingdienst, Defensie en Veiligheid en Justitie. 'Daar moet de organisatie gewoon beter, maar dat is niet een kwestie van er meer geld tegenaan gooien.' Volgens Dijsselbloem spelen de problemen bij de drie al langer en heeft het kabinet die ook al geadresseerd. 'Maar we zijn daar vorig jaar mee begonnen, dus het zou een wonder zijn als daar alles nu al goed loopt.'

De Belastingdienst krijgt volgens de Rekenkamer zijn 'verouderde en complexe' ICT maar niet op orde: 'Te weinig voortgang bij deze voor de overheid cruciale dienst.' Bij Defensie gaat het 'ernstig' mis met het materieelbeheer waardoor vorig jaar te veel voer- en vliegtuigen stil en aan de grond stonden. Oorzaak is een falende onderhoudsplanning waardoor reserveonderdelen er niet op tijd zijn. Het ministerie van V&J is volgens de Rekenkamer nog onvoldoende 'in control' bij de bedrijfsvoering.

Verder koopt het Rijk jaarlijks voor 10 miljard euro aan spullen en diensten in, maar bij een half miljard daarvan gaat dat niet volgens de regels. En voor 1,5 miljard aan begrotingsoverschrijdingen is de Tweede Kamer niet tijdig ingelicht. Vooral de ministeries van Defensie en Economische Zaken laten hier steken vallen.

Minister Hennis van Defensie.Beeld Pablo Delfos

De Rekenkamer stelde verder vast dat nooit is onderzocht of het fiscale voordeel dat expats krijgen ter waarde van 700 miljoen euro per jaar, bedoeld om specifieke deskundigheid aan te trekken en het Nederlandse vestigingsklimaat aantrekkelijker te maken, werkelijk effect heeft. Verder plaatst de Rekenkamer vraagtekens bij de betrouwbaarheid van het energielabel voor woningen.

En stelt het vast dat minister Asscher van Sociale Zaken geen idee heeft hoe zijn beleid om mensen van 50 jaar en ouder aan een baan te helpen, in elkaar steekt en of dat zin heeft. De Rekenkamer is zelf gaan schatten en denkt dat in 2015 circa 234 miljoen aan 'ouderenregelingen' is opgegaan, waar ruim 17.000 mensen van 56 jaar en ouder aanspraak op hebben gemaakt. Dat komt neer op bijna 14.000 euro per aanvrager. 'Er is weinig onderzoek naar het effect van de regelingen', stelt de Rekenkamer.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden