Rijksbouwmeester tegen bouwplan op voormalig Enschedé-terrein

Rijksbouwmeester Wytze Patijn heeft bezwaar aangetekend tegen de bouw van een rechtbank op het voormalige Enschedé-terrein in Haarlem. Patijn, die sinds een paar maanden in functie is, vindt dat het bouwprogramma veel te overladen is voor het relatief kleine terrein in de Haarlemse binnenstad....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

HAARLEM

Deze binnenstad, heeft hij in een brief aan de Rijksgebouwendienst en de gemeente Haarlem laten weten, is historisch zo bijzonder in Nederland, dat nieuwbouw zorgvuldig moet worden overwogen. Patijn: 'Als je wilt ingrijpen in een van onze mooiste historische steden, moet het ook echt goed zijn.'

D66-wethouder P. Schouten van Haarlem, verantwoordelijk voor het Enschedé-terrein, zegt met grote verbazing kennis te hebben genomen van de brief van Patijn. 'De vorige rijksbouwmeester, Rijnboutt, heeft juist alles in het werk gesteld om dit project voor elkaar te krijgen. En nu maakt zijn opvolger een zwenking. Ik ga er voorlopig vanuit dat de Rijksgebouwendienst hier geen consequenties aan zal verbinden. Maar dat is een speculatie.'

De rijksbouwmeester heeft een adviserende rol, uiteindelijk is de Rijksgebouwendienst (Rgd) als opdrachtgever de beslissende instantie. De Rijksgebouwendienst heeft met de projectontwikkelaar

ING Vastgoed, voorheen MBO, een contract afgesloten voor de bouw van de Haarlemse rechtbank (en enkele andere gerechtsgebouwen in Nederland). Het rijk least uiteindelijk de gebouwen van de private sector.

Het verzet van Patijn is het zoveelste hoofdstuk in het al vuistdikke dossier over het Enschedé-terrein. Tegen de bebouwing van het terrein, waar tot voor vijf jaar de drukkerij van Joh. Enschedé stond, rees protest uit de Haarlemse burgerij, die zich vooral zorgen maakte over de hoogte van de bebouwing. Die zou de nabijgelegen Bavo-kerk aan het zicht onttrekken.

Op het terrein, dat bovendien vervuild is met zware metalen, zijn onder meer gepland een nieuwe rechtbank, een nieuwe schouwburg, een parkeergarage, appartementen, een hotel en een nieuwe vleugel voor de Toneelschuur. Voor de rechtbank, een ontwerp van Jeanne Dekkers, zal over een jaar de eerste paal de grond ingaan, mits die grond is gesaneerd. Met name de kosten van de bodemsanering drukken zwaar op de gemeentelijke begroting.

Hoewel de raad al akkoord is gegaan met de bebouwing van het terrein, waarvoor de Catalaanse architect J. Busquets een ontwerp heeft gemaakt, is het rumoer nog niet verstomd. Twee weken geleden bracht de Rijkscommissie voor de bouw van schouwburgen een uiterst kritisch advies uit over het nieuwe theater, dat is geschetst door architect Hans van Beek van atelier Pro.

Ofschoon de groep deskundigen bewondering heeft voor de manier waarop de architect een theater in de zeer beperkte ruimte heeft weten in te passen, twijfelt ze met name over de zaal. Die wordt volgens de leden 'weinig aantrekkelijk', vooral door de waaiervorm, waardoor het meeste publiek te ver naar achteren zit. Daarnaast heeft de commissie nog een aantal andere bezwaren: 'De zijplaatsen zijn slecht en de hoge muur van toeschouwers waartegen de acteurs aankijken, lijkt voor de spelers buitengewoon oninspirerend.'

Er worden te veel functies geperst op een te kleine oppervlakte, daarin stemt de kritiek van Patijn overeen met die van de adviescommissie. Maar bovendien twijfelt de rijksbouwmeester aan de kwaliteit van de ontwerpen: die zijn volgens hem beneden de maat. Patijn erkent dat zijn stem niet doorslaggevend is. Het is directeur-generaal Evers van de Rgd die beslist. Patijn heeft aanwijzingen dat die zijn eigen weg zal volgen. 'Maar ik constateer dat er zoveel commotie is in Haarlem, dat ik de situatie serieus moet nemen.'

Patijn heeft moeite met de ingreep in de stedelijke structuur: 'Het wordt te massaal; de architect wil een landmark-achtig gebouw neerzetten, maar dat is daar niet op zijn plaats. Trouwens, die massaliteit ligt niet alleen aan de architect, maar vooral aan de wensen van de gemeente Haarlem. Het programma is gewoon te complex.' Daarbij wijkt de pleinachtige opzet - er komt naast de Grote Markt een tweede, kleiner plein te liggen - in de visie van Patijn te veel af van de Nederlandse structuur.

Overigens mag de rijksbouwmeester alleen een oordeel uitspreken over de rechtbank. Voor de andere gebouwen draagt de gemeente Haarlem verantwoordelijkheid. Patijn kan zich voorstellen dat een belegger als ING Vastgoed ontstemd is, omdat hij de continuïteit in het proces schendt, maar vindt het maatschappelijk belang zwaarder wegen. Het wachten is op een beslissing van de Rijksgebouwendienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden