Rijksambtenaren moeten veel vaker van baan wisselen

Ambtenaren die voor het Rijk werken, komen nauwelijks van hun plaats. Daaraan gaat hun werkgever iets doen. Minister Stef Blok (Rijksdienst) komt dinsdag met maatregelen om de mobiliteit van de 117 duizend rijksambtenaren te vergroten. Nu stapt minder dan 1 op de 100 vrijwillig over naar een andere baan binnen de rijksoverheid.

De mobiliteit van 117 duizend rijksambtenaren moet omhoog Beeld Freek van den Bergh

'Mobiliteit wordt de norm', zegt Blok in gesprek met de Volkskrant, 'mobiliteit is leuk. Mensen houden meer lol in hun werk als ze af en toe wat anders doen.' Om de organisatiecultuur van het Rijk om te gooien, wordt het veranderen van baan waar mogelijk opgenomen in het vaste contract. Leidinggevenden worden verplicht na zeven jaar een andere baan te aanvaarden.

Voor het zestigtal topambtenaren van het Rijk is dat al jaren vanzelfsprekend. Verder geldt bij het ministerie van Buitenlandse Zaken voor iedereen in vaste dienst dat ze eens in de drie tot zeven jaar van baan veranderen. Wie af en toe van functie of organisatie wisselt, zo is de overtuiging van Blok, heeft een bredere blik, is tevredener over zijn werk en heeft een betere positie op de arbeidsmarkt.

Bij ambtenaren die geen leiding geven zal om de zoveel jaar erop worden aangedrongen ander werk binnen het Rijk te gaan doen. Blok: 'Als iemand in een functioneringsgesprek zegt dat hij over vijf jaar hetzelfde werk wil doen, zal de reactie zijn: maar als jouw werk over vijf jaar niet meer bestaat?' Leidinggevenden zullen erop worden aangesproken als hun ondergeschikten immobiel zijn. Ook moet het voor rijksambtenaren gemakkelijker worden een stap terug te doen - demotie.

'Slecht idee'

Bloks onderhandelingspartner, de vakbeweging, ziet weinig in de plannen. Volgens de cao-onderhandelaar van FNV Overheid, Marco Ouwehand, wijkt de mobiliteit van de rijksambtenaar niet af van die van andere ambtenaren en werknemers van bedrijven. 'Logisch dat de mobiliteit is afgenomen tijdens de afgelopen crisisjaren', zegt Ouwehand.

Het is volgens de werknemersorganisatie een slecht idee om leidinggevenden voor mobiliteit verantwoordelijk te maken. 'Die zijn er niet bij gebaat dat hun mensen naar een andere baan overstappen, want dan halen ze hun kortetermijndoelstellingen niet.' Dat ambtenaren verplicht worden na een aantal jaar naar een andere baan over te stappen, keurt FNV Overheid af. Dat komt volgens de bond neer op 'tijdelijke contracten'. 'Die maken mensen onzeker. Dan stappen ze helemaal niet meer over.'

Blok wil arbeidsmobiliteit vooral voor nieuwe ambtenaren vanzelfsprekend maken. 'Als je in vaste dienst komt, zeggen wij: je komt hier voor een loopbaan maar je gaat niet veertig jaar dezelfde klus doen.' Uit onderzoek blijkt immers dat rijksambtenaren niet van hun plek te branden zijn. 'Wij hebben er onvoldoende aandacht aan besteed', zegt Blok. 'We hebben dit laten lopen.'

Bijna een op de drie rijksambtenaren heeft minstens tien jaar dezelfde baan. Tegelijk is een op de vijf ontevreden over zijn functie. De financiële crisis heeft de honkvastheid nog versterkt. 'Ik ben gevangenbewaarders tegengekomen die tien jaar in dezelfde gang werken. Voor hen is het al heel wat om binnen die gevangenis iets anders te gaan doen.'

Geen reden

De overweging dat rijksambtenaren mogelijk bovengemiddeld tevreden zijn met hun baan, is voor Blok geen reden om niets te doen. 'Nederland verandert en het Rijk moet meebewegen.' Een van die veranderingen is een kleinere overheid, dus met minder ambtenaren, zeker op rijksniveau. Zie bijvoorbeeld departementen die in elkaar geschoven zijn, zoals Landbouw en Economische Zaken. 'En wie herinnert zich nog het ministerie van Cultuur Recreatie en Maatschappelijk Werk?' Eind jaren zeventig gold CRM als het drukste departement.

Per saldo wordt de overheid dan ook kleiner. 'Maar er zal tegelijk krimp en groei zijn. Neem de Belastingdienst: die krimpt als geheel, maar neemt tegelijk nieuwe mensen aan die goed zijn in ict.' Op het gebied van veiligheid zijn meer mensen nodig. Technologie is sowieso een factor van verandering. 'Neem de zelfrijdende auto: straks hebben we misschien geen chauffeurs meer nodig.'

Doe ik niets, zo schrijft Blok in een brief aan de Tweede Kamer, dan blijven velen zitten, stokt de aanwas en vergrijst het Rijk. Over zes jaar is dan 37 procent van de ambtenaren ouder dan 55 jaar. Nu is dat 26 procent. 'Werknemers met een afwachtende houding zijn relatief vaak ouder en lager opgeleid', schrijft Blok. Maar, zegt hij erbij: 'Van jong tot oud, de cultuur van gebonden zijn aan één functie of één ministerie, dat zit er van hoog tot laag in. Dat veranderen, daartoe zet ik nu de eerste stap.'

Beeld De Volkskrant
Ronald Lucardie Beeld Freek van den Bergh

'Mobiliteit houdt je fris'

Ronald Lucardie (54)

Werkt al bijna twintig jaar bij de Inspectie Veiligheid en Justitie en zou dus volgens minister Blok naar een andere organisatie moeten.

'Mobiliteit vind ik een hartstikke goed idee. Natuurlijk moet je voorkomen dat de ambtenaar dertig jaar hetzelfde werk doet. Maar je moet niet naar de functienaam kijken, maar naar het werkpakket. Ik ben sinds 1996 inspecteur, maar heb elke drie jaar een ander domein. Wij houden toezicht op politie, nationale veiligheid, asiel en migratie, brandweer, rampenbestrijding, gevangeniswezen, reclassering en jeugd. Ik doe nu politie-onderwijs.

'Afwisseling houdt je fris en fruitig. Je moet niet te lang hetzelfde doen, anders ga je te veel meedenken met degenen die je moet inspecteren.

'Stel dat ik op last van minister Blok naar een ander ministerie zou moeten, Economische Zaken bijvoorbeeld, dan zeg ik: dat kan wel, maar het is zonde van je expertise. Ik zou best bij de Voedsel- en Warenautoriteit kunnen werken. Maar dan moet ik dat eerst wel leren. Dat kost tijd en geld. Inspecteur Veiligheid en Justitie is een vak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.