'Rijks' koopt onbekende tekening Rembrandt

Uit de opbrengsten van een nieuw fonds, uniek in Nederland, heeft het Rijksmuseum, al even uniek, een onbekende tekening van Rembrandt gekocht....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

De nieuwe ontdekking betreft het Portret van de acteur Willem Bartolsz. Ruyter uit circa 1638, uitgevoerd in galnoteninkt op een papiersoort die Rembrandt vaker heeft gebruikt. Voor Peter Schatborn, hoofd van het prentenkabinet van het Rijksmuseum, staat het onomstotelijk vast dat het om een origineel werk van Rembrandt gaat.

Hij kreeg enige tijd geleden van een particuliere verzamelaar uit het buitenland, die onbekend wenst te blijven, een fotokopie van de tekening toegezonden. De eigenaar dacht dat het geen schets van Rembrandt kon zijn, maar vroeg zich af van wie dan wel. Meteen bestond de indruk dat het wél om een origineel werk van Rembrandt kon gaan. Na bestudering van de tekening zelf en overleg met andere experts groeide bij Schatborn de zekerheid dat de tekening van Rembrandt was.

De tekening was nog bewaard op het oude opzetkarton, waar onderaan op geschreven staat 'P. Rembrandt van Rijn'. Het opschrift moet dateren uit de eerste helft van de negentiende eeuw, toen werd verondersteld dat Rembrandts voornaam Paul luidde. Op de keerzijde staat geschreven: 'Von Bartsch als ein Original des Meisters gehalten'. Bartsch was een bekende Weense kunstenaar en kunstkenner uit de vorige eeuw.

Schatborn komt door een reeks aanwijzingen tot zijn conclusie. Een van de opvallende elementen in de tekening is de handenpartij. 'De pols van de rechterarm maakte', aldus Schatborn, 'waarschijnlijk geen bevredigende indruk, zodat Rembrandt er schuin enkele pennenstreken overheen plaatste die de vorm niet verduidelijkten, maar de optische werking van de over elkaar liggende armen en handen wél verbeterde. Een dergelijke manier van doen was zeer typisch voor Rembrandt.'

De geportretteerde acteur komt ook op andere bekende tekeningen van Rembrandt voor. Ze bevinden zich in de collectie van het Victoria & Albert Museum in Londen en in die van de hertog van Devonshire. Hij is ook te herkennen op een Rembrandttekening in Rouaan en op een blad in het Berlijnse Kupferstichkabinett.

Het Rijksmuseum kocht de tekening direct aan uit de opbrengsten van het nieuwe Rijksmuseum Fonds. Het fonds is door het museum opgericht, omdat 'de reguliere inkomsten nauwelijks toereikend zijn om de museale taken - het verzamelen, onderzoeken, beheren, conserveren/restaureren, ontsluiten en presenteren - optimaal uit te voeren'. De drie belangrijkste geldstromen (rijkssubsidie, bezoekersinkomsten en sponsoring) bieden het museum onvoldoende financieel draagvlak voor belangrijke verwervingen en bijzondere activiteiten.

Jaarlijks denkt het Rijksmuseum daarvoor 2,5 miljoen gulden extra nodig te hebben, waarvoor de opbrengsten van het nieuwe fonds worden benut. Het huidige fondskapitaal van tien miljoen gulden, samengesteld uit vier legaten en schenkingen van particulieren, moet de komende jaren groeien tot enkele tientallen miljoenen. Het is voor het eerst in Nederland dat een museum een dergelijk fonds, naar Angelsaksisch model, van de grond heeft weten te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden