Column

Rijke ouders lappen misgelopen stufi toch wel

Ze heeft een nieuw woord aan onze taal toegevoegd, minister Jet Bussemaker. Of een bestaand woord in een nieuwe betekenis: boeggolf. Het bekt niet echt lekker. Of het verschijnsel bestaat zullen we over enkele jaren weten. Werd de dramatische afname in het hoger onderwijs van kinderen van laagopgeleide ouders - 15 procent! - veroorzaakt door de 'boeggolf' van studenten die nog snel in 2014, vóór de afschaffing van de stufi, zijn gaan studeren?

Minister Jet Bussemaker geeft een toelichting op de gevolgen van het nieuwe leenstelsel tijdens de open dag bij Windesheim Flevoland.Beeld anp

Ik geloof er niks van; 8.400 eerstejaars minder, dat is nogal wat. Een verrassing is het niet. Niet alleen de SP en het CDA voorspelden die afname, ook het Centraal Planbureau becijferde die in 2014 nauwkeurig. De meeste wegblijvers heeft het hbo, dat veel meer dan de universiteit een emancipatie-functie heeft. Die afname werd gewoon ingecalculeerd en voor lief genomen. Of juist beoogd. Onze sociaal-democratische onderwijsminister zei het afgelopen zomer nog fijntjes: niet iedereen hoeft zo nodig te studeren, het mbo is ook een héél mooie opleiding.

De studiefinanciering werd afgeschaft met een quasi-socialistisch argument: 'De bakker/loodgieter/ straatveger hoeft toch niet te betalen voor 'het zoontje van de rijke advocaat'? Dat is een drogreden. De bedoeling van sociale 'verheffing' was nu juist dat een kind van de bakker of straatveger óók advocaat kon worden. Die kans is nu kleiner.

Ook nu speelt Bussemaker weer de troef van de eerlijkheid. Het oude systeem was oneerlijk, zegt ze, want ook kinderen van rijke ouders kregen een basisbeurs. Allemaal niks is dus eerlijker. Je mag toch wel wat 'investeren in jezelf?' Dat betaal je later toch met gemak terug?

Het is een plat argument. Onderwijs zou geen 'investering in jezelf' moeten zijn, een snelle route naar een topsalaris, maar een investering in de hele samenleving. Veel geld verdienen is gelukkig niet voor alle studenten de belangrijkste motivatie; ze willen een zinvolle bijdrage leveren. Iedereen heeft plezier van kundige, goed opgeleide mensen.

Ik begrijp het wel, die leenangst. Vooral als je thuis hebt gezien hoe benauwend het is om krap te zitten. De lening zou eens een loden bal om je voet kunnen zijn. De werkloosheid onder afgestudeerden is hoog, de concurrentie bij de gewilde banen groot. Je moet al terugbetalen als je minimumloon verdient. Zelfs al heb je wél werk in je vak, hbo'ers in de zorg of het onderwijs, of zzp'ers in vrije beroepen, verdienen zelden meer dan een bakker of loodgieter.

Natuurlijk is het systeem van leningen niet eerlijker. De sociale kloof zal niet kleiner worden. Voor rijke ouders maakt die paar honderd euro misgelopen stufi vaak weinig uit, die lappen ze er ook nog wel bij. Hun kind hoeft weinig of niet te lenen, en hoeft later niks terug te betalen. Wie wel heeft moeten lenen, sleept een loopbaan lang een studieschuld mee, moet maandelijks afbetalen en heeft daardoor 35 jaar lang een lager inkomen dan de niet-lener met gulle ouders. Is dat eerlijk?

Studenten uit landen waar studeren nog duurder is dan bij ons, stromen toe, lees ik. Onze jongeren kunnen ook elders gaan studeren, bijvoorbeeld in landen die meer over hebben voor het hoger onderwijs. Er zijn EU-landen waar studenten (vrijwel) geen collegegeld - bij ons 1.951 euro - betalen: Noorwegen, Denemarken, Zweden, Finland en Schotland (alleen de bachelor is daar gratis). In België (750 euro) is het collegegeld een stuk lager. Er werd altijd gezegd tegen gretige studenten: denk erom, het leven in die landen is een stuk duurder. Maar dat is niet meer zo. Het levensonderhoud (kamerhuur, eten, uitgaan) van een student in Denemarken en Noorwegen is net zo duur als bij ons: 900 euro per maand; in Finland (850 euro) en België (800 euro) zelfs nog iets goedkoper. Wereldwijdestudenten.nl heeft het allemaal uitgezocht.

Waarom zou je het niet doen? Het grappige is dat het hoger onderwijs in deze landen beslist niet slechter is. Op de 'University web ranking Europe 2016' staat de Universiteit van Oslo op plaats 12, de Katholieke Universiteit Leuven op 8 en de University of Edinburgh op nummer 3 - ver boven onze universiteiten.

Als blijkt dat kinderen van laagopgeleide ouders echt van studeren worden weerhouden, gaat ze ingrijpen, belooft Bussemaker. Ik ben benieuwd. Ze heeft tenslotte geld zat nu om het hoger onderwijs te verbeteren.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden