Rijke landen verwerpen collectief recht op ontwikkeling

Eén lettertje maakt soms een wereld van verschil. Paragraaf 17d van het actieprogramma van de Sociale Top benadrukt het recht op ontwikkeling van alle mensen in alle landen....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

KOPENHAGEN

'Voor ons is dat de crux', zegt Reaz Rahman, VN-ambassadeur van Bangladesh. 'De grootste schending van mensenrechten is armoede. Dat is geen zaak waarin Noord en Zuid tegenover elkaar staan, het is de zorg van de héle wereld. Althans, dat zou het moeten zijn.'

Toch wordt veel in Kopenhagen langs de traditionele Noord-Zuid-lijn uitgevochten. Waar het Zuiden de economische rechten bepleit, hameren de ontwikkelde landen op burger- en politieke rechten. Termen in het slotdocument als 'soevereiniteit' van landen en 'culturele diversiteit' worden gezien als poging om buitenlandse bemoeienis, ook met mensenrechten, te weren. Gisteravond was 'soevereiniteit' goedgekeurd, over 'niet-inmenging' werd nog gedebatteerd.

De G77, de groep ontwikkelingslanden, opereert daarin overigens niet als blok. Een land als Thailand heeft geen enkel bezwaar tegen mensenrechtenclausules, zegt onderhandelaar Asda Jayanama. 'Wij zijn erg gematigd en flexibel. Anderen in de G77 stellen zich feller op. De wereld verandert, absolute soevereiniteit bestaat niet meer. Problemen zijn grensoverschrijdend, oplossingen ook. Alleen denken sommigen in de G77 nog op de oude manier.'

Maar Thailand is evenmin bereid te voldoen aan álle westerse verlangens. Een paragraaf over uitvoering van verdragen van de VN-arbeidsorganisatie ILO stuitte op heftig verzet in de G77. Veel landen wezen een specifieke verwijzing af naar conventies over zaken als vakbondsrechten, dwangarbeid en - de grootste twistappel - kinderarbeid. Een groot deel van de G77 heeft die verdragen nooit ondertekend. Minister Ad Melkert (Sociale Zaken) toonde zich gisteren aangenaam verrast over de compromis-tekst: kinderarbeid wordt wèl gemoemd, al is er de term 'vrijwilligheid' aan vastgeknoopt.

Thailand - ook groeiwonder Thailand - geeft toe voorlopig niet in staat te zijn kinderarbeid over de hele linie uit te bannen. 'Vanaf je dertiende kun je in Thailand werken', zegt Jayanama. 'Er zijn allerlei beperkingen, over nachtwerk, gevaarlijk werk, zwaar werk. Maar in principe mag het.'

Of en tegen welk loon kinderen gaan werken heeft de overheid niet in de hand. Dat is een zaak van vraag en aanbod; dat laatste wordt ook in Thailand bepaald door een achtergebleven arme sector van de bevolking.

Uitbannen van kinderarbeid is in Bangladesh al helemaal niet aan de orde. Reaz Rahman: 'In een land waar zeker de helft van de bevolking onder de armoedegrens zit, waar 50 tot 70 procent geen of onvoldoende werk heeft, is dat niet reëel. Elk inkomen is beter dan géén inkomen. Het Westen had veel tijd om de sociale kwalen te genezen. Verwacht niet dat wij het van de ene dag op de andere kunnen.'

De Sociale Top in Kopenhagen is al met al niet louter een schandpaal voor het rijke Noorden. Van het Zuiden wordt eveneens verwacht zich in te spannen. Naast de mensenrechten en de ILO-verdragen geldt dat voor het 20/20-voorstel, waarin ontwikkelingslanden wordt gesuggereerd 20 procent van hun begroting te besteden aan 'sociale basisprogramma's'. Door verzet in de G77 èn de EU is niet de scherpste variant aangenomen. De formule wordt aanbevolen aan 'geïnteresseerde' landen.

Zoals de meeste G77-landen hangt Bangladesh aan de samenhang van 20/20 met extra geldoffers van de ontwikkelde landen. Voor wat hoort wat. Rahman: 'Er zijn veel nieuwe ideeën in omloop over extra financiële bronnen. De Tobin-tax op internationale deviezentransacties, belasting op vliegreizen en wapenverkopen. Dat is hier onvoldoende aan de orde geweest.' Zolang het Noorden niet met meer geld komt, zegt Rahman, zijn landen als Bangladesh niet in staat aanzienlijk meer uit te geven aan sociale programma's.

Niet alleen de vertegenwoordiger van de kapitalistische 'tijger' Thailand gelooft heilig in de vrije markt als primaire motor van ontwikkeling, ook Bangladesh is volgens ambassadeur Rahman 'vastbesloten' het proces van privatisering door te zetten, hoewel met een sterke sociale component.

In de eerste periode van onstuimige groei worden offers gebracht, aldus Asda Jayanama. 'We hebben een sociale prijs betaald. Dat wisten we. Het was onvermijdelijk. Maar nu gaan we naar een beleid waarin de mens centraal staat, niet de natie. Mijn regering besteedt het komend decennium aan sociale ontwikkeling.'

Dat zo'n aanpak weer ten koste zal gaan van de groei gelooft hij niet; de economische ontwikkeling ligt stevig op koers. 'Bovendien gaat het om twee zijden van dezelfde medaille. Voorheen zagen we alleen de ene kant.'

Was de rauwheid van die kapitalistische fase dan toch een vergissing? 'Je moet een prijs betalen. Bijvoorbeeld de grotere kloof tussen stad en platteland, hoewel per saldo iederéén erop vooruit gaat. Maar inderdaad, we hadden - hoewel dat wijsheid achteraf is - sommige schade kunnen vermijden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.