Rijk en niet dom, maar wel elke dag klem

De mens als soort is minder slim dan de gup. En ook de bladluis gebruikt zijn collectieve hersens beter dan wij....

Of er tevoren overleg is onder de guppen wie er aangaat en wie dat doet, weten onderzoekers niet, maar wel is bewezen (in IJmuiden, een paar jaar geleden) dat guppen de grootte van hun volk in aquarium of open water nauwkeurig aanpassen aan de hoeveelheid beschikbaar voedsel. Bladluizen doen iets dergelijks. Als er te weinig blad aan de struik zit voor alle luizen, laat een deel van hen, alsof het afgesproken is, vleugeltjes groeien om daarmee naar een andere struik te vliegen.

Mensen, de trots van de schepping, kunnen dat niet, met z'n allen slim zijn. Automobilisten passen hun aantal niet aan aan de hoeveelheid weg die beschikbaar is, maar doen het andersom. Zodra er een nieuwe weg bijkomt, rijden ze zich ook op die weg onmiddellijk klem, ze zijn niet in staat gezamelijk de wereld naar hun hand te zetten.

Dit jaar worden, zoals in alle jaren negentig, weer records gebroken. Nog langere files, en opnieuw een stijging in verkoop van personenauto's. Maar ook van motorfietsen en van caravans. Elke dag zitten 500 duizend mannen met hier en daar een vrouw ertussen, ergens in Nederland vast, meestal twee keer op een dag. In vijf jaar tijd is het aantal files verdubbeld en wordt de totale dagelijkse lengte gemiddeld groter. Driehonderd kilometer op een gewone maandagochtend is al normaal. Als het regent, staat 's ochtends al een rij van 400 kilometer auto's vast. De 500 op een doodgewone morgen van een doordeweekse dag wordt nog gehaald voor 2000, wedden?

Nog niet zo lang geleden zaten gemiddeld in een auto per kilometer afgelegde weg twee mensen. Dat aantal is gedaald tot iets meer dan 1 mens per autokilometer. Er zit dus vaker iemand in zijn eentje in de auto. De automobilist springt gemiddeld steeds vreemder met zijn voertuig om. Files zijn er nu ook op zaterdagochtend en zondagavond. Zandvoort is onbereikbaar geworden op zonnige zomerdagen, dit jaar werden even voorbij Amsterdam strandgangers in hun auto teruggestuurd omdat ze Zandvoort diezelfde dag nooit meer zouden kunnen bereiken. Hetzelfde gebeurde, ook dit jaar, twee keer in Utrecht, toen er iets te doen was in de Jaarbeurs. Utrecht slibde dicht, de politie kon niets anders dan de mensen terugsturen.

Mijlpalen zijn het en ze deden het zelf, de autogelovigen. Maar autolobby en de individuele burger achter het stuur schreeuwen om maatregelen van de overheid en die komen telkens op hetzelfde neer. Meer tunnels, meer bruggen, meer wegen. Niemand komt op de gedachte iets aan de mobiliteit te doen. Subsidie op thuisblijven bijvoorbeeld. Varkenshouders worden toch ook beloond voor ophouden?

Het ministerie van Verkeer en Waterstaat, dat aarzelt en schippert, vroeg om nog maar eens een onderzoek. Niet naar heel moderne vragen zoals: waarom is er om half elf

's ochtends geen doorkomen aan rond heel Rotterdam? En waarom kan je om drie uur

's middags Utrecht, Arnhem, Nijmegen, Groningen en Heerlen niet meer in of uit? Nee de overheid denkt nog dat files om 7 uur 's ochtends beginnen en om 9 uur voorbij zijn.

Vandaar de vraag. Wie is de ochtendfilerijder en waarom is hij het? Een paar maanden geleden werd die vraag in een onderzoeksrapport beantwoord en omdat het rapport niet direct naar de redactie van het Algemeen Dagblad is gestuurd, schreef de krant deze week dat het werd achtergehouden door het ministerie. Er zou uit zijn gebleken dat rekeningrijden niet helpt de files te bekorten en het ministerie wil niet dat dat al blijkt voordat rekeningrijden is ingevoerd. Maar van achterhouden was geen sprake. Waar is wel dat rekeningrijden niet helpt, want niks helpt tegen files. En dat is al helemaal geen nieuws meer.

Daar ging het ook niet om. Wat het onderzoeksbureau moest schetsen, was een portret van de gek die zich elke dag opnieuw klemrijdt in een file. Meer dan tweeduizend filebewoners op de paar beruchtste verkeersknooppunten werden ondervraagd. Verrassing: de vaste filebewoner is een man en hij is helemaal niet zo dom als wij in de trein wel eens over hem ginnegappen als we hem weer zien staan bij Breukelen. Niet dom, nou ja, hij heeft in ieder geval een meer dan gemiddelde opleiding, vaak een hoge. Tweede verrassing, die bijna vanzelf uit de eerste voortkomt: de filebewoner verdient veel geld. Meer, soms veel meer dan het modale inkomen. Dat moet dus nog eens extra pijn doen: rijk zijn en toch volkomen vastzitten elke dag. In de bak heb je het beter.

Een woordvoerder van het onderzoekbureau Goudappel Coffeng in Deventer draait het ook nog eens om en wel heel stellig: 'Lage inkomens staan niet in de file' Als rekeningrijden doorgaat, zullen tussen 7 en 9 uur

's ochtends auto's op volle routes worden gedetecteerd en moet telkens als dat gebeurt de bestuurder een bedragje betalen. Zo laag dat ze er dik boven modaal in hun leasemachine met airconditioning niets van zullen merken. Dus ook de file voor dat geld niet zullen mijden. Maar ook als ze om die vijf guldentjes wel de pest in hebben, zullen ze met z'n allen toch volharden, elke ochtend opnieuw, want volgens het diepteonderzoek hebben ze geen alternatief. Of vinden ze dat ze dat niet hebben. 'Jawel, ze gebruiken heus wel hun hersens', zegt de onderzoeker in Deventer, 'maar ze kunnen niet anders.' Ze kunnen hun werktijd niet zelf voldoende bepalen en soms speelt ook de schooltijd een rol, de kinderen moeten eerst worden weggebracht.

Wat van die hoogopgeleide rijkaards tegenvalt, is hun totaal gebrek aan visie. Of gebrek aan lust om in te grijpen in eigen lot. De onderzoekers ondervroegen ze over hoe het verder moet. Over de toekomst. Ze hadden er nauwelijks ideeën over en het kwam niet in ze op dat het werk dat ze over anderhalf uur ergens op een kantoor gaan zitten doen, ook allang thuis gedaan kan worden. De technologie is ze mijlen voor, maar ze willen er nog niet van weten. Voor werk ga je naar je werk en volle wegen zijn een natuurverschijnsel.

De autolobby in Nederland geeft een krant uit, Rai Voorrang, waarin al geruime tijd wordt geklierd tegen de plannen van de overheid om rekeningrijden in te voeren. Soms staan er ook gewoon nuchtere cijfers in, die tegen de auto pleiten. In het jongste nummer opwindende cijfers en mooie nieuwe woorden. Zoals: de voertuigverliesuren.

Als je vastzit, verspeel je tijd. Vorig jaar zijn in files 65 miljoen uren verloren gegaan. Bijna uitsluitend door mannen in personenenauto's. Met die voertuigverliesuren is iets vreemds. Als u op weg bent naar uw tante telt zo'n uur niet, dat wil zeggen, dat uur kost niks. Net als bij een hengelaar. Die maakt langs de waterkant beetloze verliesuren, maar dat kan je moeilijk in geldverspilling omrekenen.

Nee dan de zakenman. Ruim een kwart van de voertuigverliesuren wordt verdaan in 'zakenauto's'. Volgens Rai Voorrang is dat pas echt erg. 'Omdat dit relatief dure uren zijn, komt 66 procent van alle filekosten, ofwel 1,2 miljard gulden, voor rekening van de zakelijke rijder.' Dus hoe minder je verdient hoe minder erg het is dat je in de file staat. En als je nog minder verdient, blijkt uit onderzoek, sta je helemaal niet in de file. Waarom zou een regering zich er dan druk om maken? Rijke guppen!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden