Riffijnse held verdient een echt monument

Notities uit Al Hoceima

Dit is dus Annoual. Heilig Rifgebied, the stuff of legend, op twee uur rijden van de stad Al Hoceima. Ik wil er allerlei verhevens bij voelen, maar ik zie vooral een dorre vallei met wat plukjes frisgroene begroeiing. Vanaf een heuvel even verderop komt de weeë geur van een plofkippenfabriek.

'Ik wil er allerlei verhevens bij voelen, maar ik zie vooral een dorre vallei met wat plukjes frisgroene begroeiing' Beeld Hassan Bahara

Zonder de twee gedenktekens aan weerszijden van de weg - een portret en een monumentje - had ik nooit kunnen vermoeden dat 96 jaar geleden op dit stukje grond de heroïsche Riffijnse trots zijn beslag kreeg.

'Dit veld lag bezaaid met dode Spaanse soldaten', zegt mijn Marokkaans-Nederlandse gids Malik Afajjay, leerkracht op een Rotterdamse basisschool. 'Ze waren in de pan gehakt door het leger van Abdelkrim El-Khattabi.'

Wie wil begrijpen waarom de protestbeweging Hirak uitgerekend in de Rif voet aan de grond heeft gekregen, kan niet zonder kennis over de slag die hier woedde tussen de Spaanse kolonisator en de Riffijnse onafhankelijkheidsstrijders, aangevoerd door hun mythische legerleider, de leraar, rechter en journalist Abdelkrim El-Khattabi.

El-Khattabi, briljante Riffijn die de twistende Rifstammen verenigd kreeg tegen de Spaanse bezetters. Omsingelde met een klein leger een gigantisch Spaans kampement in Annoual en boekte daar een zege die wereldwijd tot de verbeelding sprak. Stond aan het hoofd van een heuse Rifrepubliek (1921-1926) met een eigen vlag, munt en grondwet.

De glorie van Annoual en El-Khattabi voedt nog altijd de strijdlust van Riffijnen. El-Khattabi werd weliswaar later alsnog verslagen door de Spanjaarden - en vluchtte naar Egypte, waar hij in 1963 overleed - maar die eerste gewonnen veldslag inspireert tot op de dag van vandaag.

Hassan Bahara en Nadia Ezzeroili beschrijven deze zomer om en om de opstand op de Rif. Aflevering 10 en slot: Abdelkrim El-Khattabi. Lees hier de voorgaande afleveringen terug

Meerdere keren heb ik Riffijnen horen zeggen dat ze van El-Khattabi hebben geleerd om in opstand te komen tegen onderdrukking. Tijdens protesten van Hirak wordt met de Rifvlag gezwaaid en in souvenirshops in Al Hoceima kun je bekers en T-shirts kopen met El-Khattabi's beeltenis.

Maar zo geliefd als El-Khattabi is bij Riffijnen, zo genegeerd wordt zijn nalatenschap door de landelijke autoriteiten. El-Khattabi is te zeer een symbool van opstandigheid en zelfbeschikking. De slordige omgang met zijn geschiedenis heet exemplarisch te zijn voor de nalatige omgang met de Rif. 'In Nederland had een El-Khattabi overal metershoge standbeelden gekregen', zegt mijn gids Afajjay.

Voordat Afajjay en ik naar Annoual reden, bezochten we El-Khattabi's oude hoofdkwartier in zijn geboortestad Ajdir. Het moet ooit een imposant gebouw zijn geweest. Nu is er slechts een onbeheerde en gestaag afbrokkelende ruïne over. Kunnen Riffijnse particulieren niet wat geld bij elkaar schrapen om het gebouw voor erger te behoeden? 'Nee', antwoordt Afajjay. 'Je mag hier geen cent in steken van de overheid, ze zijn bang dat het een bedevaartsoord wordt.'

Bij Annoual herinneren slechts een knullig portretje van El-Khattabi en een aftands monument aan het historische belang van de plek. Vooral de belabberde staat van het monumentje - vier jaar geleden geplaatst - doet pijn. In een hoek van de marmeren plaat maakt een brutale Nederlander reclame voor zijn bedrijfje: 'Garage Dekkershoek Den Haag'.

'Op school leerden we nooit iets over El-Khattabi en onze geschiedenis', zegt Afejjay. 'Alsof we nooit bestaan hebben.'

Onder koning Mohammed VI gaan weleens geluiden op over de noodzaak van een eerbetoon aan El-Khattabi in de vorm van een museum in Ajdir. Concrete voorstellen ontbreken echter, en gezien de huidige spanningen in de Rif zullen de autoriteiten zich niet bovenmatig inspannen om een rebelse figuur als El-Khattabi in het zonnetje te zetten.

Bij Annoual herinneren slechts een knullig portretje van El-Khattabi en een aftands monument aan het historische belang van de plek Beeld Hassan Bahara

Wat de Marokkaanse powers that be wel graag doen is El-Khattabi's dochter Aicha naar voren schuiven om de Riffijnen tot kalmte op te roepen. 'Ik ben ervan overtuigd dat de autoriteiten op de hoogte zijn van alle problemen en eisen van de Riffijnen en hun best doen om ze op te lossen', liet Aicha, woonachtig in Rabat, onlangs weten aan de Marokkaanse pers.

Een El-Khattabi als apologeet van de autoriteiten - pijnlijker kan niet, vindt men in de Rif. Geheel in lijn ook met de aanhoudende pogingen van de autoriteiten om El-Khattabi tot een figuur van het verleden te maken.

'Wij vertellen onze geschiedenis aan elkaar door', zegt Afejjay. 'Zo hebben we dat altijd gedaan. Zelfs jonge kinderen weten hier wie El-Khattabi is en waar hij voor staat.'

Mooie woorden. Maar toch. Het beste zou een waardig monument zijn op deze plek, als voorzichtig teken dat Marokko zijn Riffijnse onderdanen echt hoort en respecteert.

Waarom zijn wij in Al Hoceima?

Op 28 oktober 2016 komt Mohsin Fikri, een visser uit Al Hoceima, op gruwelijke wijze om het leven na een hoogoplopend conflict met de politie. Agenten gooien zijn visvangst - buiten het seizoen gevangen zwaardvis - in een vuilniswagen. Fikri springt er achteraan en wordt geplet door het hydraulisch systeem.

Er breken protesten uit die een diepe woede blootleggen over corruptie en de algehele achterstelling in de Rifregio (Noord-Marokko). De Hirak al shaabi ('Volksbeweging')wordt geboren en eisen voor politieke en sociaal-economische verbetering worden op tafel gelegd. Al Hoceima is het centrum van de Hirak. Hier komen de meest charismatische leiders van Hirak vandaan. Op 20 juli houdt Hirak de grootste demonstratie tot nu toe. Veel Marokkaanse Nederlanders, die hier hun wortels hebben, zullen meelopen.

Welke vragen willen we beantwoorden?

Wat is de achtergrond van Hirak? Hoe ver terug gaat de opstandige mentaliteit van de Rif? Welke mensen maken deel uit van Hirak? Welke rol gaan Europese Marokkanen innemen in Hirak?

Lees hier wat we eerder over de Rif-protesten schreven.
Bekijk ook de foto's van het protest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.