Rienus springt, zweet en snottert

Ongebluste kalk door Hollandia, naar Marinus van der Lubbe en Martin Schouten. Regie: Johan Koek en Johan Simons. Muziek: Florentijn Boddendijk en Remco de Jong....

MARIJN VAN DER JAGT

Na een paar minuten heeft Fedja van Huêt al bloedende handen. Opengeschaafd aan de asfalten vloer die zo ruw is als schuurpapier. Met die kapotte handen moet Van Huêt nog stoffig cementpoeder uit zijn ogen wrijven. Hij moet met zware stukken ijzer gooien en slaan op stapels verbrand papier, zodat de opgestoven as in de schaafwonden kruipt.

Dit is dezelfde acteur die de hoofdrol speelde in de film Karakter. Film gaat vaak over gezichten. In de muziektheatervoorstelling Ongebluste kalk geeft Fedja van Huêt het publiek zijn hele lichaam. Een gedrongen, gespierd lichaam dat springt en zweet en siddert en snottert. Dat zwaar kan zijn van een diepgevoeld verdriet, maar gewichtloos opveert als een kinderlijke levenslust het verdriet verdringt.

Van Huêt speelt Rienus van der Lubbe, de Nederlandse metselaar die in 1933 de Berlijnse Rijksdag in brand stak. Het was een protestactie om de Duitse arbeiders te waarschuwen tegen Hitler, en het kostte de brandstichter zijn kop. Daar ging een maandenlang proces aan vooraf, want de Duitsers wilden weten welke organisatie achter de terroristische aanslag zat. Maar Van der Lubbe had helemaal geen organisatie achter zich. Hij was een eenzame, wat zonderlinge zwerver die in z'n eentje de hele actie bedacht en uitvoerde.

Dat maakt Van der Lubbe tot op de dag van vandaag controversieel. Was die brand nou een dollemansactie of een heldendaad? Hij is afgeschilderd als een zwakbegaafd slachtoffer, maar anderen zien in Van der Lubbe een anarchistisch voorbeeld: één enkel mens die heeft geprobeerd de wereld een andere kant uit te laten draaien. Fedja van Huêt laat die verschillende beelden bestaan, zijn spel is een botsing van tegenstrijdigheden.

Het decor van Ongebluste kalk is geïnspireerd op het Russische constructivisme. Een constructivistisch mannetje, daar doet deze Van der Lubbe soms aan denken, want in zijn heftige bewegingen zit iets machinaals. Zijn woorden onderstreept Van Huêt voortdurend met gemimede gebaren, alsof hij spreekt in de universele emblemen waarmee constructivistische kunstenaars de communistische strijd verbeeldden.

Tien jaar geleden maakte theatergroep Nieuw West de veelgeprezen voorstelling Rienus, eveneens een solo naar de biografie die Martin Schouten schreef over Van der Lubbe. Hollandia gebruikt uit die biografie alleen de woorden die Rienus zelf heeft opgetekend in dagboeken en brieven. Van Huêt spreekt dus een archaïsch en onbeholpen Nederlands. Dat brengt de historische figuur Van der Lubbe ontroerend dichtbij.

Vanaf de zijlijn van het podium reikt de vormgeefster rekwisieten aan die Van Huêt gebruikt bij het vertellen van zijn verhaal. Ook twee musici staan hem bij. Ter plekke creëren ze een soundtrack met woeste techno-muziek en uitgekiende hoorspelgeluiden. De armzwaaien van Florentijn Boddendijk, die zijn zelfgebouwde laser-orgel bespeelt, rijmt op de brede gebaren van de orerende Van der Lubbe. Soms sturen de muzikanten zijn bewegingen: de vuist van Huêt moet de lucht in bij een bepaald riedeltje.

Zo is de acteur dader én slachtoffer. En is zijn voorstelling een dollemansactie én een heldendaad.

Marijn van der Jagt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden