Column

Ridder Ton tegen de windmolens van de VVD

Waarom de VVD niet door wil met Elias.

De VVD wil niet meer verder met Ton Elias Beeld Freek van den Bergh

Toen ik drie jaar geleden m'n opwachting maakte aan het Binnenhof, was daar al snel Ton Elias met een waarschuwing. Als je het hier binnen drie maanden niet naar je zin hebt, wordt het niks, zei hij.

Bij hem hoefde je daar niet aan te twijfelen. Het Kamerlidmaatschap had voor hem weinig met carrière te maken - door de verkoop van zijn communicatiebureau was hij zoals dat heet financieel onafhankelijk. Nee, Elias genoot van het parlementaire bestaan. Liever parlementslid dan een of ander staatssecretariaat, kon je hem horen zeggen.

Tussen de raderen kon hij niet komen. Elias was namelijk zelf een van de raderen. Dat voelde je als je bij hem op zijn herenkamer in de VVD-vleugel kwam. Stijlvolle meubelen, fors bureau, comfortabele zithoek - heel wat anders dan de pijpenlades van de backbenchers verderop. Hier werden de lakens uitgedeeld: Elias is fractiesecretaris, hij moet er voor zorgen dat het VVD-smaldeel weet wat het te doen staat. Opdraven als het nodig is, voor of tegen stemmen volgens de partijlijn. De discipline handhaven, dat doe ik met m'n pink, zei hij dan achteloos.

Met Rutte: 'Bikkelhard'.

Elias zelf ademde VVD uit alle poriën, zoals Wiegel, zoals Vonhoff, zoals Van der Steur. Dat kan een lichte wrevel opwekken, die te maken heeft met zelfgenoegzaamheid, met corporale binnenwerelden ook. Tegelijk heeft het de charme van de helderheid: je weet waar je aan toe bent.

Zijn positie werd versterkt door de goede betrekkingen met de premier. Die kwam van tijd tot tijd, op z'n hippe gympen en in z'n trui, bij de Eliassen in Wassenaar een biefstukje-sla doen. Elias vertelde er over in NRC Handelsblad. 'We kennen elkaar al jaren', schreef hij. Profetisch zinnetje over Rutte, uit hetzelfde stuk. 'Hij is bikkelhard, voor zichzelf en voor zijn omgeving.'

Inenen is Elias nu van zijn voetstuk getuimeld. Hij mag niet op de kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen, niet eens als nummer tachtig. Sinds het bericht vrijdag naar buiten kwam, buitelen de theorieën over elkaar heen. Elias oefende als fractiesecretaris een schrikbewind uit, werd gezegd: ik vind dit ruk, zou hij fractiegenoten toevoegen die niet aan zijn kwaliteitseisen voldoen. Je hebt vijanden in de partij gemaakt, gaf het hoofdbestuur hem te verstaan.

Elias zou zich vergaloppeerd hebben door het intern op te nemen tegen Anouchka van Miltenburg, toen die voorzitter van de Tweede Kamer wilde worden. Van Miltenburg moest als beschermelinge van Rutte beloond worden voor trouwe diensten. Elias dreigde dat te torpederen. Ander gerucht: een handjevol lobbyisten zou het op Elias gemunt hebben, omdat hij de beroepsgroep de mantel uitveegde. Mocht dat alles als argumentatie niet afdoende zijn, dan was er een formele reden: de man is 61 en zit sinds 2008 in de Kamer, tijd om plaats te maken.

Eén conclusie is met zekerheid te trekken: Rutte en Zijlstra hebben hem niet willen redden. Dus zal de werkelijkheid prozaïscher zijn. Zoals elke partij die een aantal jaren de lakens uitdeelt, wordt de VVD besprongen door defensieve reflexen. Je zag dat bij het CDA, dat alles in het werk stelde om Pieter Omtzigt van de lijst te krijgen - tegen de verdrukking in ontwikkelde die zich in de oppositie tot een zeer effectief Kamerlid. De VVD zet in de personen van Bente Becker en Sophie Hermans politiek assistenten van de partijtop op de lijst. Zij zijn er in getraind de macht uit de wind te houden, in plaats van die op de proef te stellen zoals van een Kamerlid mag worden verwacht.

Toch nog goed nieuws: maandag wordt Elias chevalier.

De VVD staat daarin niet alleen. Van SP tot CDA of D66 - allemaal gaan ze de verkiezingen in met een stoet aan politiek medewerkers, pa-consultants, lokaal bestuurders, ambtenaren en andere vertrouwelingen uit de binnenste ring. Ongetwijfeld bevorderlijk voor een optimale fractiediscipline. Maar de dood in de pot voor de herkenbaarheid van het parlement. Dwarsvliegers uit bedrijfsleven, onderwijs, landbouw of verpleging zijn er amper. Alleen relatieve nieuwkomers als 50Plus en Denk komen met kandidaten die andersoortige ervaring meebrengen.

Het gevaar van robotisering van het parlement ligt daarmee op de loer. Dialoog moet je organiseren, ook binnen de eigen fractie. Of Elias zelf van tegenspraak gediend is, waag ik te betwijfelen. Maar anderen - ook partijgenoten - het vuur aan de schenen leggen, dat kun je hem wel toevertrouwen. Ook dat hoort bij het parlement.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.