Riante huurwoningen alleen voor kinderen van leden. Is dat discriminatie?

Begin vorige eeuw werden in Amsterdam-Zuid prachtige huurwoningen neergezet. De vereniging die ze bezit wil alleen aanwas uit de nazaten van de huidige leden. Kan zo'n vorm van exclusiviteit nog, anno 2017?

Guusje Beunk met haar twee zoons, die voorbestemd zijn op hun 18de lid te worden van Samenwerking. Beeld Guus Dubbelman

Zeer bevoorrecht is hij, met zijn riante huurwoning in het voorname Amsterdam Oud-Zuid. Dat weet Theo Trautwein ook wel. Boven de originele granito vloer uit bouwjaar 1910 zijn de muren nauwelijks te zien door schilderijen, uitpuilende boekenkasten en foto's van verre oorden. Trautwein (74) weet ook dat deze 130 vierkante meter voor 900 euro huur eigenlijk niet waren bedoeld voor een juwelenhandelaar zoals hij. Maar dat de woningvereniging waarvan hij zo trots lid is zou discrimineren, dat gaat er bij hem moeilijk in.

De Amsterdamsche Coöperatieve Woningvereeniging 'Samenwerking' werd in 1908 opgericht door Harke Keegstra om Amsterdammers met een middeninkomen betaalbare huurhuizen te bieden. Aan docenten en ambtenaren, die te veel verdienden voor sociale huur maar geen huis konden kopen. Dat nu toch met grote letters 'Trautwein' op de deur staat van de woning die nota bene ruim een eeuw geleden door oprichter Keegstra in gebruik werd genomen, heeft hij te danken aan zijn volle boekenkasten. 'U past hier wel, die hebben ze hier allemaal', zegt Trautwein de toenmalige directeur na.

De tijd dat een huis bij Samenwerking kon worden geritseld, is allang voorbij. Sinds 1995 geldt een ledenstop. Met één uitzondering: kinderen van de huidige 4.100 leden mogen vanaf hun 18de jaar lid worden om in aanmerking te komen voor een van de 900 woningen. Vanwege dit regeltje krijgt Samenwerking vaak het verwijt een witte elite-enclave te zijn, die de goedkope huurhuizen in de familie wil houden. De geslotenheid wringt extra op de geëxplodeerde Amsterdamse woningmarkt, waar om de hoek bij Trautwein een vergelijkbare woning 1,2 miljoen euro moet kosten.

Het bestuur twijfelde of de vereniging niet al te gesloten is geworden en vroeg advies aan het College voor de Rechten van de Mens. Dat oordeelde: Samenwerking 'maakt verboden onderscheid op grond van ras' door alleen kinderen van leden toe te laten. Het college redeneert: Amsterdam bestaat voor grofweg de helft uit Nederlanders met een migratieachtergrond, maar die maken door het kindlidmaatschap amper kans op een woning van Samenwerking omdat de overgrote meerderheid van de leden geen migratieachtergrond heeft.

Theo Trautwein, bewoner en ledenraadslid Samenwerking. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Op scherp

De uitspraak is niet juridisch bindend, maar leidt volgens het college in driekwart van de gevallen wel tot actie. En mocht een buitenstaander naar de rechter stappen, dan is die verplicht het mee te wegen in zijn oordeel. Vooralsnog heeft de uitspraak vooral de verhoudingen op scherp gezet binnen een van de laatste woningcoöperaties die in vol eigendom zijn van de leden.

De gepensioneerde Trautwein zegt dat hij het collegeoordeel in twijfel trekt vanwege de 'zeer tendentieuze vraagstelling'. Hij verwijt het bestuur ook dat het buiten de leden om naar het college stapte. 'Nu er al een oordeel ligt, is een open discussie over het kindlidmaatschap onmogelijk', zegt Trautwein tijdens een wandeling door de dorpse Samenwerking-straatjes. Wingerds sieren de symmetrische Amsterdamse School-blokken, die begin vorige eeuw voor de vereniging tegen gunstige leenvoorwaarden werden gebouwd - wat de lage huur verklaart.

Het is niet voor het eerst dat Trautwein bij zo'n interne discussie op de rem trapt. Het toelaten van drie Syrische vluchtelinggezinnen tot de vereniging plaatste in 2016 driekwart van de ledenraad ook al tegenover mensen zoals hij, die zich beriepen op onder meer de kindregel.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Alleen kinderen

Bij Samenwerking kunnen alleen kinderen van de 4.100 leden vanaf hun 18de lid worden. Om een van de 900 woningen van de vereniging te kunnen betrekken moeten ze voldoen aan een minimuminkomensgrens: het brutomaandsalaris moet vier keer zo hoog zijn als de nettohuur (3.400 euro bij huurprijs van 850 euro, het huidige gemiddelde). Er geldt geen maximumgrens. Een lid betaalt 30 euro contributie per jaar en als huurder eenmalig 4.600 euro voor een aandeel in de coöperatie. Hierover ontvangen zij rente, afhankelijk van hoe goed de vereniging draait. Leden moeten volgens Samenwerking-directeur Evert Bartlema gemiddeld twintig jaar wachten op een woning.

Niet dat Trautwein iets tegen Syriërs heeft of tegen mensen van buiten de vereniging. 'Ik ben voor alles, als het maar in goed overleg met de leden gebeurt', zegt hij voor de woning van Lucie Zuiderwijk, die hij in de ledenraad op dit punt lijnrecht tegenover zich vindt.

'Samenwerking heeft zich aan de wetten te houden', vindt Zuiderwijk. 'Discriminatie is niet toelaatbaar. Als het college dit zegt, dan kun je het kindlidmaatschap gewoon niet langer handhaven. Dit bepaalt de grens waarbinnen je de discussie kunt voeren.'

Emeritus hoogleraar criminologie Frank Bovenkerk staat aan de kant van Zuiderwijk. Hij voorzag het 100-jarig bestaan van Samenwerking in 2008 van een kritische noot door in het eeuwboek te schrijven dat met de kindregeling sprake is van 'indirecte discriminatie'.

Brede discussie

Bewoner Guusje Beunk (41), in het dagelijks leven rechter, wil niet discrimineren, maar werpt tegen dat ook het recht op vereniging geldt en dat de beslissing van het college niet dwingt tot afschaffing van de kindregeling. Haar vader zat in het bestuur van de ledenraad en ze wil haar twee jonge kinderen inschrijven als ze 18 jaar zijn. Ze verzamelde 400 bezwaren tegen het aanvankelijke voornemen van het bestuur het kindlidmaatschap op te heffen. Daarna werd alsnog besloten tot 'een brede discussie' onder alle leden, die maandag wordt afgetrapt en waarvoor een jaar is uitgetrokken.

Beunk ziet het niet zitten de beslotenheid van de vereniging rigoureus op te heffen, omdat uitsluiting door verenigingen volgens haar overal gebeurt. 'Mijn zoon komt bij bepaalde sportclubs ook niet door de ballotage.' Beunk noemt de verbondenheid in de buurt als de belangrijkste reden om vast te houden aan de kindregel. 'Ik ben hier opgegroeid, ken al mijn buren en voel me verwant met het bezit van de vereniging', zegt ze. 'En ik ben heel blij dat mijn moeder de kleinkinderen van dichtbij ziet opgroeien, terwijl wij haar in de gaten kunnen houden nu ze steeds vaker onze zorg nodig heeft.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Theo Trautwein. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Maar als het geleidelijk gebeurt, vindt ook Beunk het prima als de boel wordt opengegooid. Ze is getrouwd met een Algerijn en zou het 'verfrissend' vinden als er meer huurders van buiten zouden komen. 'Een mogelijkheid is om naast kinderen van leden ook buitenstaanders toe te laten.'

In het Samenwerking-gebied geniet Trautwein ondertussen zichtbaar van alle bekenden die hij voortdurend treft. 'Dag Evelien', zegt hij tegen de Samenwerking-hovenier. Ook hij gunt buitenstaanders dit plezier best. En het mag inderdaad wel 'een tikkeltje opener', erkent hij. 'Want Staphorst in Oud-Zuid, dat is ook weer niet de bedoeling.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden