Rhythm & Blues moet jonge boeven heropvoeden

De jeugdgevangenis een obstakel om weer het criminele pad op te gaan? Daniël en Bilal moeten lachen. 'Welnee man, een jeugdgevangenis is gezellig....

Voor de twee jongens uit Amsterdam-West heeft hun gevangenisstraf geen enkel effect gehad, net als voor de honderden andere jonge criminelen die jaarlijks in de Amsterdamse probleemwijk worden opgepakt. Eenmaal op vrije voeten gaan ze verder met roven en stelen, dikwijls met fors geweld en met meer trucs in het arsenaal dan vóór de celstraf. Daniël en Bilal zijn inmiddels onder de vleugels van de politie weer op het rechte pad gekomen.

Een nieuw soort strafinrichting moet de negatieve spiraal doorbreken, menen politie en bedrijfsleven. Hun plan: crimineeltjes moeten hun zelfbewustzijn weer kunnen opbouwen. Er moet een plek zijn waar ze normen en waarden leren, én waar hun criminele daad wordt vergolden. Eerst heette het plan nogal ambtelijk 'Resocialisatie en Begeleiding', maar dat is door de Rotary-leden omgedoopt tot Rhythm & Blues.

'Niet de dwang van stalen deuren en rammelende sleutels, maar gedwongen heropvoeding moet de angel uit de jeugdcriminaliteit halen', zegt initiatiefnemer Dries Zee van de Amsterdamse Rotary, een club welgestelden die zich bezighoudt met goede doelen. Zee, oud-politieman op de Amsterdamse Wallen, heeft de ambtelijke structuren omzeild en heeft grote bedrijven, de gemeente en de korpsleiding van de Amsterdamse politie achter zijn plan gekregen. 'Bedrijven willen orde en rust in de stad. Dat is goed voor het economische klimaat.'

Volgens Zee moeten heldere structuren en een streng dagritme, oplopend tot 24-uurs observatie, de ontspoorde jongeren weer op het rechte pad brengen. De heropvoeding gebeurt in een gebouw in de eigen buurt. 'Hiermee voorkom je dat plekken die jeugdige criminelen in de buurtorde innamen door anderen worden opgevuld. Bovendien gaat een signaal naar andere jongeren uit dat criminaliteit niet vanzelfsprekend is.'

En dat is hard nodig, menen gemeente en politie, want de situatie in West loopt steeds meer uit de hand. Veel jongeren raken verzeild in speciale jeugdprojecten, een groot aantal komt ook weer op het rechte pad. Maar een klein aantal volhardt en lijkt nu onbereikbaar voor welke vorm van aanpak dan ook. Voor hen is Rhythm & Blues bedoeld.

Politie en jeugdwerkers zien jeugdigen zich steeds jonger kwalificeren voor het criminele vak. Zee: 'Voor hun tiende beginnen ze al. Altijd in groepsverband, vaak door geldschulden of onder dwang van familie. In West kunnen we zo vier, vijf criminele families aanwijzen. Dan praat je toch al gauw over ruim veertig kinderen. Vanaf hun veertiende specialiseren ze zich: helen of bankzaken. Wie niet over voldoende talent beschikt, wordt domweg gebruikt voor het vuile werk.'

Ook Bilal, nu werkzaam als bewaker bij een winkelcentrum, ziet de straat veranderen. 'Een paar jaar geleden werden de kleintjes weggestuurd. Nu lopen ze zij aan zij met de oudere jongens. De kleintjes worden mondiger.'

Volgens officiële cijfers zijn er zestig jongens onder de 18 jaar die tot de harde kern behoren. Daaronder vallen jongeren die minstens vier keer voor een delict zijn opgepakt. Maar politiemensen die op straat werken, hebben het over 200 harde-kernjongeren. Veel crimineeltjes biechten enkele roven op, maar laten tientallen andere delicten onvermeld.

In het kader van het project Beware Watch Out heeft politieman Rob Raat samen met jeugdhulpverlener en oud-politieman Richard Bos de afgelopen tien jaar 267 harde-kernjongens begeleid. Hierbij worden jeugdcriminelen onder toezicht van de politie ingezet bij de bewaking van het winkelcentrum Osdorpplein. Intussen leren Raat en Bos de jongens dat er meer in het leven is dan de negatieve spiraal van stelen, politie, justitie, celstraf en weer stelen. Naast het politiebureau Meer en Vaart hebben ze hun eigen keet.

Raat: 'Als ze om half twee van school komen, gaan ze meteen de straat op. De één jat een laptop uit een auto of valt winkelend publiek lastig, de ander perst met vrienden een scholier zijn mobieltje af.'

Opsporen en oprollen blijft lastig. 'De tijd dat je achter de hoofdman aanging en het netwerk oprolde, is voorbij', weet Raat. 'Van vaste bendevorming is geen sprake meer. Het zijn diffuse netwerken, gelegenheidsdieven. Vandaag gaan ze uit roven met de een, morgen breken ze in met de ander.' Bos: 'Een jongen zei me dat als hij zou vertellen wat hij allemaal had gedaan en met wie, heel West vast zou zitten.' Raat: 'Wij zijn net zo schuldig. Waar blijven de gestolen laptops denk je? Ruim 80 procent gaat voor vierhonderd gulden naar dezelfde heren in driedelig pak die hun hoofd schudden over de rotjongens in West.'

De resultaten van Beware Watch Out zijn opvallend. Slechts 10 procent van de jongeren komt na het project weer in aanraking met de politie. Daarom wil Zee zijn plannen in het verlengde zien van Beware Watch Out. Om die laatste 10 procent ook aan te pakken.

Zee: 'Raat en Bos zitten dicht op de jongens, hebben goed contact met hen. Bij anderen is de aanpak vaak ambtelijker. Vol formules en procedures.' Daniël bevestigt dit. 'Bij Beware Watch Out voel ik me welkom. Bij andere instanties moet je een formulier invullen en is het dag, tot volgende week.' Maar van kritiek op de huidige aanpak van jeugdcriminelen willen Bos en Raat niet horen. Ook Zee niet. Natuurlijk gaat niet alles goed, maar ook Beware Watch Out en Rhythm & Blues moeten samenwerken met andere hulpverleners. Zee: 'Wij zeggen niet dat we beter zijn, we doen het anders. We geven de jongens het gevoel dat we weten waar we het over hebben. Voor de rest moet onze werkwijze aanvullend werken op de huidige trajecten.'

De vraag is of dit mogelijk is. Nu al bestaan honderden programma's, waarvan de aanpak per project, per wijk en zelfs per politieman verschilt. 'De beste crimestopper blijft toch een goede vriendin', lacht Zee. 'Maar ja, heb jij tweehonderd vrouwen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden