'Revolutionaire' opzet financiering Trumps asfalt- en betondroom

Donald Trump belooft dat de Amerikaanse infrastructuur, van wegen tot luchthavens, weer de beste ter wereld worden. Creëert hij daarmee zijn eigen New Deal, zoals Roosevelt begin twintigste eeuw de Amerikaanse economie uit de recessie trok?

Donald Trump belooft dat de Amerikaanse infrastructuur, van wegen tot luchthavens, weer de beste ter wereld worden Beeld null
Donald Trump belooft dat de Amerikaanse infrastructuur, van wegen tot luchthavens, weer de beste ter wereld worden

'We gaan onze binnensteden repareren en we herbouwen onze snelwegen, tunnels, luchthavens, scholen, ziekenhuizen', zei Donald Trump dinsdag in de dankrede na zijn overwinning. 'We gaan onze infrastructuur herbouwen, die zijn gelijke niet zal kennen, en we zetten daarmee miljoenen van onze mensen aan het werk.'

Toen de beoogde vice-president Mike Pence enkele weken geleden landde op het verouderde vliegveld LaGuardia in New York vlogen de stukken beton van de landingsbaan in het rond. Het gemiddelde Amerikaanse huishouden geeft 355 dollar per jaar uit aan autoreparaties na schade door slechte wegen. Dat de Amerikaanse infrastructuur verbetering behoeft, is onder Amerikanen geen punt van discussie, al geeft de Verenigde Staten 416 miljard dollar per jaar uit aan onderhoud. President Obama lanceerde in 2009 een stimuleringsproject van 800 miljard dollar, waarin de nadruk ligt op weg, rails en havens. Veel van de projecten zijn echter vertraagd door bureaucratische verplichtingen en rechtszaken van klagende burgers.

Trump heeft beloofd dat onder zijn regering een biljoen dollar zal worden besteed aan 'de volgende generatie wegen, bruggen, spoorwegen, tunnels, zeehavens en luchthavens die dit land verdient. Amerikaanse auto's zullen over de wegen rijden, Amerikaanse vliegtuigen zullen steden met elkaar verbinden en Amerikaanse schepen zullen de zeeën bevaren.'

Maar een biljoen dollar (1.000 miljard) is veel geld voor een president die een begrotingstekort van 22 biljoen dollar erft, de belastingen wil verlagen en ook nog andere zorgen heeft. Afgelopen zomer zei Trump nog dat hij de 'herbouw' van de Amerikaanse infrastructuur wil financieren door de Amerikaanse afdracht aan de Verenigde Naties van 'miljarden en miljarden' af te schaffen.

Eind oktober kwamen twee van zijn economisch adviseurs met een ander plan. Wilbur Ross, bedrijvenopkoper en miljardair, en Peter Navarro, hoogleraar economie aan de Universiteit van Californië, schreven een naar eigen zeggen 'revolutionaire' opzet voor de financiering van Trumps asfalt- en betondroom. Het plan voorziet in een massale overheveling van infrastructurele projecten van de overheid naar private partijen. Die moeten met belastingvoordelen als wortel worden aangemoedigd om aan de slag te gaan. Om te beginnen zal Trump een belastingfonds stichten van 137 miljard dollar. Voor dat bedrag wil hij belastingvoordelen geven aan bouwprojecten. Op basis van dat fiscale voordeel zou het voor bouwbedrijven profijtelijk worden tot 167 miljard aan eigen geld te investeren en nog eens 833 miljard te lenen. Zo zouden commerciële partijen gezamenlijk een biljoen dollar aan infrastructuurprojecten besteden in tien jaar.

Alle kandidaten voor het presidentschap, van Bernie Sanders tot Hillary Clinton, lanceerden hun eigen plan van aanpak om de infrastructuur te verbeteren. Want de notie dat bouwactiviteiten extra banen en bedrijfswinsten opleveren wordt breed gedeeld. Die extra banen leiden tot hogere belastinginkomsten en extra bedrijfswinsten brengen de overheid meer winstbelasting in het laatje. Hoewel: Trump wil het belastingtarief voor bedrijven verlagen van 35 tot 15 procent. Die belastingen vloeien in de schatkist en compenseren het eerder gegeven belastingvoordeel, is Trumps redenering. Kosten voor de belastingbetaler: nul. Vereist is wel dat het Amerikaanse Congres toestemming geeft voor het garantiefonds van 137 miljard dollar. Daarnaast moeten de bureaucratie en juridische obstakels worden overwonnen die in eerder geplande infrastructuurprojecten grote vertragingen veroorzaakten.

En dan is er nog een ander pijnpuntje. Om te kunnen verdienen aan hun bouwprojecten mogen de bedrijven tol of gebruiksbelasting heffen. Critici zien die vergoeding als een indirecte belasting. Als het plan-Trump slaagt, hoeft de overheid de portemonnee niet te trekken, maar komen de kosten via een omweg wel in het huishoudboekje van de burger terecht. Wie over een tolweg naar zijn werk rijdt, is misschien goedkoper uit als belastingbetaler, maar moet bloeden als forens.

Live - Obama: uiteindelijk zitten we allemaal in hetzelfde team

Donald Trump is gekozen tot de 45ste president van de Verenigde Staten. In dit liveblog leest u het laatste nieuws.

Het systeem van Trump zou per burger mogelijk duurder uitpakken dan ouderwetse overheidsfinanciering. Ook Democratisch kandidaat Bernie Sanders wilde een biljoen dollar investeren in Amerikaanse infrastructuur. Maar hij wilde het benodigde bedrag liever lenen dan de nieuwe infrastructuur te privatiseren. Leen een biljoen dollar, ga bouwen en de opbrengsten in de vorm van belastingen komen vanzelf, betoogde hij. De staat kan goedkoper lenen dan een bedrijf, dus zou dit de burger uiteindelijk minder kosten dan de tolgelden van Trump, aldus Sanders.

Sanders komt daarmee dichterbij het klassieke stimuleringsprogramma van Franklin Roosevelt, die van 1933 tot 1945 president van de Verenigde Staten was. Zijn New Deal beoogde een breed stimuleringsprogramma dat de Amerikaanse economie uit de Grote Depressie moest helpen. Dat programma voorzag in productiebeperkingen voor boeren, de invoering van de 40-urige werkweek en onder meer regulering van de financiële sector.

Publieke werken maakten maar een klein deel uit van de New Deal. In de rivier Tennessee werd een serie dammen gebouwd en er waren werkgelegenheidsprojecten ten waarde van 4 miljard dollar. Door het stimuleringsprogramma van Roosevelt verdrievoudigden de overheidsuitgaven in de jaren dertig. Maar zijn aanpak wordt wel als succesvol beschouwd. Hoe 'revolutionair' de privatiseringsdeal van Trump zal uitpakken, moet nog blijken.

De vereniging van Amerikaanse ingenieurs vindt het plan in ieder geval nog veel te bescheiden. Zij geven hun infrastructuur een dikke onvoldoende en berekenden dat er alleen al de komende vier jaar 3,6 biljoen dollar nodig is voor reparatie en onderhoud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden