Revolutievirus neergedaald in Basjkirië

De oppositie in Basjkirië wil dat Moskou de leider vervangt van deze Russische deelrepubliek. Gebeurt dat niet, dan volgen permanente demonstraties....

'Als president Poetin niet naar ons luistert, breekt er in Basjkirië een revolutie uit', zegt Airat Dilmoechamedov, leider van de Basjkirische Nationale Beweging. 'Wij zijn geen extremisten, maar het Kremlin dwingt ons de barricaden op.'

Het revolutievirus uit Kirgizië, Georgië en Oekraïne is overgewaaid naar het Russische Basjkirië. Deze overwegend islamitische republiek aan de Wolga in de zuidelijke Oeral heeft ruim vier miljoen inwoners. Morgen worden in de hoofdstad Oefa 20 duizend demonstranten verwacht. Als dat geen effect heeft, wil de oppositie vanaf 1 mei permanente straatprotesten houden. Met een tentenkamp, net als eerder in Oekraïne.

De Basjkirische oppositie verzet zich niet tegen de machthebbers in Moskou, maar tegen de steenrijke regionale president Moertaza Rachimov. Ze eisen een dialoog met het Kremlin en willen dat Poetin een andere leider benoemt. 'Rachimov is een dictator, een crimineel en een lafaard', zegt Dilmoechamedov. 'Hij is al zestien jaar aan de macht dankzij frauduleuze verkiezingen. Nu wil hij zijn zoon parlementsvoorzitter maken. Rachimov en zijn familie stelen de olie en het gas, en hebben de complete industrie in handen. Onder zijn bewind wordt gemarteld en gemoord. We leven in een politieke Goelag.'

Dilmoechamedov was vorige week met 220 demonstranten in Moskou om het Kremlin een brief te overhandigen, ondertekend door 107 duizend mensen. Ze eisten het aftreden van Rachimov en protesteerden tegen het gewelddadige en vreemde politieoptreden in de stad Blagovesjensk in december. Tientallen gemaskerde agenten sloegen toen drie dagen lang in op de bevolking, vielen huizen binnen en arresteerden 342 mensen. Er vielen ruim 240 gewonden.

De 29-jarige bewaker Aleksej was een van die slachtoffers. Hij is meegekomen naar Moskou om tegen Rachimov te protesteren. 'Ik stond met wat vrienden op straat een sigaret te roken. Er kwam een groep gemaskerde mannen op ons af. Ze vroegen niet naar onze paspoorten, maar begonnen gelijk te slaan met geweren en wapenstokken. Ik raakte bewusteloos en kwam pas bij in het ziekenhuis. Ik had een scheur in mijn blaas en ben geopereerd.'

Volgens Aleksej is Blagovesjensk gestraft omdat bij de vorige verkiezingen een grote meerderheid tegen Rachimov had gestemd. 'Ik ben nooit lid geweest van de oppositie, ik breek nooit de wet, ik ben een gewone burger. Ik ben een van de weinigen uit Blagovesjensk die durft te demonstreren, velen zijn bang.'

Geïnspireerd door de revoluties elders, heeft de oppositie van Basjkirië een gezamenlijk actieplan ontwikkeld. 'De Basjkieren, Tataren, Russen, communisten en liberalen streden lange tijd onafhankelijk van elkaar tegen Rachimov, maar we hebben ons nu eindelijk verenigd', zegt Anatoli Doebovski, lid van de Verenigde Basjkirische oppositie en voorzitter van de Russisch nationalistische beweging R oes. 'We zijn goed georganiseerd. Rachimov controleert de media , maar via een netwerk van vrijwilligers verspreiden we 200 duizend oppositiekranten in de hele republiek, waarin we het protest aankondigen. We beschikken over voldoende geld. Dat krijgen we van het Basjkirische bedrijfsleven.'

De eenheid waarover Doebovski spreekt, is bij de demonstranten ver te zoeken. Een Russische studente uit Oefa klaagt dat Russen worden onderdrukt: 'Universiteiten geven 70 procent van de beschikbare plaatsen aan Basjkieren.' Een 70-jarige Tataar in traditionele kleding droomt van aansluiting bij Tatarstan: 'Rachimov dwingt ons Basjkiers te spreken en heeft alle Tataarse scholen gesloten'. Maar de Basjkirische journalist Anver Joemagoelov benadrukt dat de Basjkieren juist het armst en meest achtergesteld zijn: 'Overheid, politie en fabrieken worden allemaal geleid door Tataren en Russen, en door familie van Rachimov.'

Deskundigen in Moskou zijn verdeeld over de kans op een revolutie in Basjkirië. 'Ik verwacht dat Moskou de demonstraties zal negeren', zegt socioloog Boris Kagarlitsky. 'Maar als Rachimov niet wordt opgeofferd, kan de oppositie radicaliseren en zich tegen het Kremlin keren.' Volgens politiek analist Aleksej Makarkin kan Poetin – die regionale verkiezingen afschafte en sinds januari leiders zelf benoemt – het zich niet permitteren Rachimov te vervangen in reactie op de onvrede. 'Dat schept een onwenselijk precedent', meent hij. Makarkin vermoedt dat het Kremlin Rachimov zat is, maar wacht tot de gemoederen zijn bedaard. 'Waarschijnlijk zal Poetin hem dan alsnog ontslaan.'

Ook de Basjkirische oppositiejournalist Joemagoelov verwacht geen revolutie in zijn republiek. 'De bevolking is minder arm dan in Kirgizië. Daarnaast is de niet-corrupte intelligentsia vertrokken of verdreven. Daarbij is de regio strategisch te belangrijk, vanwege de olie, de dertien oliepijpleidingen en een belangrijke spoorlijn.'

Joemagoelov vreest dat Poetin niet machtig genoeg is om Rachimov te beïnvloeden. 'Rachimov wordt beschermd door Alfabank, de machtigste financieel industriële groep in Basjkirië. Maar Poetin moet oppassen. Want onze oppositie krijgt steeds meer financiële en morele steun van groeperingen die uit zijn op Poetins val.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.