Reukloze geurposters in de stad

Ach, die arme kunst in de openbare ruimte. Als autonoom beeld valt ze niet op, als performance is ze vaak onbegrepen....

Kunst in de openbare ruimte is duidelijk aan een herwaardering toe. Daar wordt hard aan gewerkt. Dat merk je aan de vele lezingen; aan tentoonstellingen; dat merk je ook aan publicaties, waarin gezocht wordt naar een herdefiniëring van buitenkunst.

Opvallend hierbij is dat kunst in de openbare ruimte zich steeds vaker tijdelijk manifesteert, zodat ze minder snel verdwijnt in het visuele geschreeuw en het overdadige geluid van de stad.

Daarnaast ontbreekt meer en meer een duidelijke vorm, een verschuiving die in alle hedendaagse kunst merkbaar is. Er valt niet zoveel meer te zien; kunstenaars leveren liever een immateriële aanzet tot een kunstwerk, waarna het publiek het afmaakt. Dat publiek is dus de motor achter deze kunst, een kunst die 'beleefd' moet worden, niet alleen met de ogen, maar met alle zintuigen.

De tentoonstelling Silhouettes 'n' Shadows in Tilburg past op het eerste gezicht perfect in dit plaatje: een tijdelijke expositie is het, die de stedelijke omgeving, in dit geval het Wilhelminakwartier in Tilburg, met zijn geschiedenis, heden en toekomst, als uitgangspunt heeft. Bovendien zijn de kunstwerken van immateriële aard (ook componisten doen mee).

Toch is de expositie er niet in geslaagd het imago van buitenkunst op te waarderen, en dat is jammer.

Al vanaf de middeleeuwen speelt het Wilhelminakwartier een belangrijke rol in de Tilburgse textielindustrie. De explosieve groei tijdens de industriële revolutie had verstedelijking van het gebied tot gevolg, en de daarmee gepaard gaande kloof tussen rijk en arm.

Tegenwoordig is de wijk met zijn arbeidershuisjes weliswaar beschermd stadsgezicht, en is zijn geschiedenis opgeslagen in het Nederlands Textielmuseum, toch is het verleden nagenoeg verdwenen, niet meer dan een schaduw.

Dat vindt de inititatiefnemer van Silhouettes 'n' Shadows, de Tilburgse stichting Fundament, die zich bezighoudt met kunst in de openbare ruimte. De kunst moest het verdwenen verleden van het Wilhelminakwartier weer oproepen en doen herleven.

Maar het heeft een tentoonstelling opgeleverd die je vooral kunt hóren. Andere zintuiglijke ervaringen worden overgeslagen: het verleden is er niet zichtbaarder op geworden, en slechts in een enkel geval heb je het gevoel dat je de kunst 'beleeft'.

Achter alle Tilburgse kunstwerken zit een goed, sympathiek idee; alleen de uitwerking van die ideeën is te marginaal, te onopvallend. Dora García laat twee straatlantaarns aan- en uitknipperen, maar een elektrische storing heeft hetzelfde effect. De gekleurde geurposters van Peter de Cupere ruiken nergens naar. Er is veel van hetzelfde: geluiden vanuit regenputten, bomen, verstilde parken. Het zijn stemmen die iets vertellen, muziek of je eigen geluiden die je met vertraging achtervolgen. Maar ze beklijven niet, of worden overstemd door voorbijrazende brommers. Waar komt de stad echt tot leven?

Op een klein industrieel wasteland in een woonwijk, waar kunstenaar Mark Bain je na lang wachten verrast met een mini-aardbeving; in het Wilhelminapark, waar vanuit de kruinen van drie bomen sprookjes van Moniek Toebosch te horen zijn; en bij de Wishing Wall van Alicia Framis, waar mensen papiertjes met daarop hun wensen in onzichtbare inkt in een muur kunnen steken - ja, híer wel. Hier gebeurt iets; hier worden associaties gewekt.

Maar nergens wordt het textielverleden van de wijk overtuigend merkbaar. Zelfs de zichtbare werken zijn wat betreft beeld niet overtuigend, zoals de toren van verroeste industriële werkkasten van Dany Deprez, die tegenover de kerk staan: een sterke gedachte, maar tussen idee en uitvoering is iets mis gegaan. Ook de wapperende banieren en wimpels van B.J. Timmermans leveren niets spannends op, al maakt hij als enige kunstenaar gebruik van textiel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden