Retoriek

In The Age of Stupid peinst de laatste mens in peilloze eenzaamheid over de verwoesting van de aarde. In 2055 al....

Ook ik maak me zorgen over het klimaat, zeker in streken die buiten het blikveld van de gemiddelde PVV’er liggen, zoals Bangladesh of Kenia. Toch stemt The Age of Stupid me wantrouwig. De toekomstvoorspelling is een grove, om niet te zeggen stupide vorm van retoriek, zoals de filosoof Rein de Wilde mooi uiteenzette in zijn boek De voorspellers uit 2000. Voorspellingen komen doorgaans in twee smaken, utopieën of dystopieën, dromen of nachtmerries. In beide gevallen zijn ze gebaseerd op het extrapoleren van actuele trends.

In werkelijkheid loopt de geschiedenis nooit via een rechte lijn, maar via een onvoorspelbare keten van acties en reacties. Eigenlijk gaan voorspellingen nooit over de toekomst, zegt De Wilde, maar over het heden. De voorspeller wil nu tot actie aansporen.

The Age of Stupid borduurt voort op Bijbelse motieven. De overmoedige mens jaagt de Mammon na en de aarde neemt op een verschrikkelijke manier wraak. Zo’n verhaal speelt in op diepe angsten, zeker in het calvinistische Nederland.

Soms sluipt er zelfs een zekere wellust in het doemdenken. Dan gaat liefde voor de aarde gepaard met haat tegen de mens. Mensen onderscheiden zich niet van andere plaagdieren, zoals konijnen, ratten en muizen, schrijft de Britse filosoof John Gray in Straw Dogs. Als er te veel van zijn, sterven ze massaal. De aarde zal er alleen maar beter van worden.

Gray is een fascinerende criticus van de menselijke arrogantie, maar zijn mensbeeld is erg zwartgallig. Zelf geef ik de voorkeur aan de formulering van de Spaanse filosoof Fernando Savater: de mens is ‘een knullige alleskunner’. Een kortzichtige blunderaar met een kwetsbaar lichaam, die echter beschikt over een fabelachtig vermogen tot aanpassing. Als we nog als jagers-verzamelaars zouden leven, zouden we 82 aardes nodig hebben om 6 miljard mensen te voeden, zegt de Britse zoöloog Matt Ridley. Als we nog zouden boeren als in de jaren vijftig, dan zouden we 82 procent van de aardbodem voor landbouw moeten gebruiken, in plaats van 38 procent. ‘Als we zo doorgaan, gaat de wereld ten onder’, aldus Ridley. ‘Maar we gaan niet zo door. Dat hebben we nog nooit gedaan.’

Ik geef toe, het is ook maar een geloof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden