Resten van een hippiecultuur

In de jaren '60 en '70 was Berkeley een hippiecentrum. Mac van Dinther gaat op zoek naar wat nog over is van een vervlogen revolutie.


Virginia Street in Berkeley is voorbeeldig onbijzonder: een keurige straat in een brave middenklassenbuurt van een nette Amerikaanse provinciestad. Langs de trottoirs staan huizen met tuinen en veranda's en auto's op de oprit.


Nummer 1647, op de hoek met McGee Avenue, past naadloos in het rijtje. Het is netjes onderhouden: de voordeur blank gebeitst, de muren lichtgrijs gepleisterd. De jaloezieën zijn omlaag, alsof de bewoners op vakantie zijn. Er hangt geen plaquette op de gevel, er staat ook geen bordje in de tuin van de Berkeley Historical Society.
En toch is Virginia 1647 een historisch pand. Want in dit huis begon Augustus Owsley Stanley III, student en zoon van een rijke senator uit Kentucky, in 1965 de eerste lsd-fabriek in de Verenigde Staten. Legaal, want lsd werd pas een jaar later verboden.


Miljoenen trips werden vanuit dit pand verspreid. Owsley, bijgenaamd White Rabbit, werd ervoor vereeuwigd in de gelijknamige hit van Jefferson Airplane (One pill makes you larger, one pill makes you small). Als je je ogen een beetje dichtknijpt en je fantasie loslaat, zie je ze bijna lopen met hun hoofd in de wolken, wiegend op de klanken van de Grateful Dead (die Owsley medefinancierde).


Berkeley is een stad met meerdere gezichten. Berkeley anno 2008 is een studentenstad met een beroemde universiteit aan de baai van San Francisco. Een prettig oord: relaxed, mediterraan klimaat, redelijk welvarend en veel jonge mensen die de boel levendig houden. Een stad zonder no go areas en rafelrandjes.


Maar het Berkeley van de jaren '60 en '70 was een brandpunt van de Amerikaanse hippierevolutie. Hier werd de Summer of Love van 1967 gevierd met drugs, muziek en rellen. Hier werd gedemonstreerd tegen Vietnam, tegen racisme, voor vrijheid van meningsuiting en seks. Hier ook begon de tegenrevolutie van Ronald Reagan die beloofde dat hij als gouverneur korte metten zou maken met dat langharig tuig.
Wie weet waar hij moet kijken, ziet achter de façades van de tegenwoordige tijd de sporen van een bewogen verleden onder het stof van oningeloste beloftes, vervlogen dromen en getemde idealen. Want de geschiedenis is niet mals voor zijn revolutionaire kinderen.


Neem Sproul Plaza, het plein bij de ingang van de universiteit. Hier zong Joan Baez in 1964 We shall overcome aan het hoofd van een demonstratie van studenten die het recht opeisten politiek actief te zijn op de universiteit (dat was destijds verboden). 773 studenten werden gearresteerd.


Nu staan The College Republicans er met hun Amerikaanse vlaggen en proberen Japanse en Filippijnse studentenorganisaties (de universiteit van Berkeley is in trek bij Aziatische studenten) zieltjes te winnen. Wie het plein wil gebruiken voor een demonstratie kan daarvoor toestemming vragen, zegt Nick Garcia, een 19-jarige student die rondleidingen verzorgt.


Spontaan stroomt het plein alleen nog vol aan de vooravond van de ‘Big Game', de confrontatie tussen de footballteams van Berkeley en Stanford University. De tijden zijn veranderd, zegt Nick laconiek. ‘Het is leuk om op een universiteit te zitten met een revolutionair verleden. Maar de wereld is niet meer zoals toen.'


Vanaf Sproul Plaza loopt Telegraph Street met zijn platenzaken, T-shirtwinkels en kraampjes met hippiespul. Op nummer 2455 zat in 1970 de One World Familiy commune, waarvan de leider beweerde dat hij na een blikseminslag signalen van buitenaardse wezens ontving. Het is nu een dollarshop.


Cody's Books op nummer 2454, de enige winkel waarvan de ruiten heel bleven bij rellen, is dicht. Op de deur hangt een aanklacht tegen de moderne tijd: ‘Does the internet teach us the meaning of life?'


Zo gaat het overal: de tijd heeft huisgehouden in Berkeley. In het voormalige hoofdkwartier van de Black Panthers (3106 Shattuck Avenue) zit een architect, op Provo Park (genoemd naar de Nederlandse Provo's, inderdaad) staat nu de Berkeley High School.


People's Park is er nog wel. In 1968 brak de universiteit hier huizen af om een parkeergarage aan te leggen. Maar studenten bezetten het braakliggende terrein en stichtten er een politieke en culturele vrijplaats. Het park werd een slagveld. De politie gooide traangasbommen uit helikopters en schoot met hagel. 128 mensen raakten gewond, een omstander werd gedood. Op alle Amerikaanse universiteiten werd gestaakt uit solidariteit.


Muurschilderingen herinneren aan toen. Politiemannen met helmen en donkere zonnebrillen staan tegenover kleurrijk uitgedoste demonstranten. De agenten beschermen Reagan en Nixon over wie uit de hemel bankbiljetten neerdalen.
Na de rellen ging de universiteit overstag: People's Park bleef. Maar het is niet iets om trots op te zijn. Het park fungeert als openluchtopvang van Berkeley's daklozen. Een mistroostig oord waar haveloze figuren in het gras liggen, hun bundeltjes met dekens en kleren weggestopt in de struiken.


Een glimp van de vroegere vrolijkheid straalt nog uit de moestuintjes aan de zijkant. Die worden bijgehouden door vrijwilligers, zegt dakloze Dale, die net een paar aardappels ingraaft. Een stukje verderop staat iemand te pissen tussen de tomaten.
Maar niet alles is vervlogen. De geest van de jaren '60 waart nog rond tussen de Indiase winkeltjes, de vegetarische eethuisjes, tweedehands boekwinkels en platenzaken. Nergens ook zie je zoveel Toyota Priussen rijden als in Berkeley.


En er is natuurlijk ‘Gourmet Ghetto'. Terwijl elders werd gedemonstreerd, begon hier Amerika's Heerlijke Revolutie. Op de hoek Vine en Walnut Street opende in 1966 Alfred Peet, een Nederlander, zijn eerste koffiehuis. Peet leerde de Amerikanen goede koffie drinken. De jongens die later Starbucks opzetten, begonnen hier.
Om de hoek begon Alice Waters in 1971 haar eigen ‘groene revolutie' door vers, biologisch en lokaal geproduceerd eten te serveren. Waters werd een icoon van Slow Food in de VS, haar Chez Panisse groeide uit tot een wereldberoemd eethuis waarvoor celebrities in de rij staan en reserveren verplicht is.


Het werkte als een magneet voor delicatessenwinkeltjes en hippe restaurants waar de wijk nu van vergeven is. Maar Waters betrekt haar kaas nog altijd aan de overkant van de straat waar een van Berkeleys ‘instituties' staat: Cheeseboard.
In 1967 opgericht als een arbeiderscollectief is het nu een chique kaaswinkel annex bakkerij en pizzeria waar de gegoede burgers van Berkeley graag inkopen. Maar ze zijn nog steeds een collectief, zegt Art (56), een van de veteranen. ‘Wij zijn allemaal mede-eigenaar. Iedereen verdient hetzelfde (18 dollar per uur).'


Is het niet ironisch dat de laatste overblijfselen van de protestbeweging nu vooral de well to do-bedienen? Art knikt. ‘Daar discussiëren we nog wel eens over. Maar we hebben bewust ook goedkope kaas, want we vinden dat iedereen bij ons moet kunnen kopen. En daklozen krijgen een gratis boterham.'

Vijf keer Berkeley

  • 1. Universiteit
    De University of California, kortweg Cal, is Berkeley's raison d'être. De stad drijft erop, grofweg een derde van Berkeleys bevolking bestaat uit studenten (30 duizend). De universiteit werd opgericht in de 19e eeuw. De campus ligt in een parkachtig landschap dat geleidelijk overgaat in de heuvels. De oudere gebouwen zijn in neo-klassieke stijl gebouwd.
    In Berkeley studeerden beroemdheden als Zulfikar Ali Bhutto (ex-president van Pakistan), acteur Gregory Peck, econoom John Kenneth Galbraith, zwemheld Matt Biondi en ex-president van de Wereldbank Robert McNamara. Ernest O. Lawrence, die een belangrijke rol speelde bij de ontwikkeling van de atoombom, doceerde aan Cal. Hij ontving in 1939 de Nobelprijs voor natuurkunde. Cal leverde handenvol Nobelprijswinnaars af.
    Studenten verzorgen als bijbaantje rondleidingen.
    Meer informatie: www.berkeley.edu.
  • 2. Farmers Markets
    Berkeley is een bastion van de Amerikaanse organic movement die biologisch en duurzaam eten propageert. Een bewijs daarvan zijn de Farmers Markets waarop boeren uit de omgeving hun waren verkopen. Dinsdagmiddag op Derby Street en Martin Luther King Jr. Way, donderdag op Shattuck Avenue, kruising Rose Street en zaterdag op Centre Street. Die van zaterdag is de grootste. Dagelijks geopend is de Monterey Market op 1550 Hopkins Street.
  • 3. Wandelen
    Neem vanuit downtown Berkeley de bus naar de Lawrence Hall of Science, waarvandaan je een schitterend uitzicht hebt over de baai van San Francisco met de Golden Gate-brug en gevangeniseiland Alcatraz. Wandel terug over de kronkelende wegen door de heuvels ten noorden van de universiteit en verbijster je over de schitterende, vaak houten huizen die hier staan. Je zou er jaloers van worden. Bewoners hebben overal kleine paadjes gemaakt die de bochten in de weg afsnijden, de zogenaamde Berkeley pathways. Een kaart daarvan is te krijgen bij het Berkeley Convention & Visitors Bureau.
  • 4. Chez Panisse
    Het beroemdste restaurant van Berkeley is Chez Panisse. Het werd in 1971 opgericht door America's Green Godess Alice Waters en groeide uit tot een culthit. Waters serveerde een dagelijks wisselend menu met de beste, superverse spullen. Die formule wordt nog steeds gehanteerd in het restaurant dat met zijn vele hout van binnen veel weg heeft van een Zwitsers chalet. Reken op 85 dollar voor een viergangendiner. Reserveren is een noodzaak. Chez Panisse heeft ook een café dat goedkoper is. Kijk niet verbaasd op als het dessert gewoon een geweldige perzik is
  • 5. Vlooienmarkt
    In het weekend wordt het terrein rond het BART station Ashby benut voor een vlooienmarkt. Niet groot, wel leuk sfeertje. Veel Latino's, Aziaten en zwarte Amerikanen prijzen hier hun waren aan. Onder de overkapping van het viaduct wordt opwindend gejammed door een aanzwellend orkest van trommelaars.

Doen en Laten:


Vervoer
Berkeley is via een snelle metro/treinverbinding (Bart) verbonden met San Francisco en de internationale luchthaven. De trein rijdt vanaf het vliegveld via het centrum van San Francisco naar Berkeley. Een enkeltje luchthaven-Berkeley kost 5,90 dollar; de trein doet er ongeveer een uur over. Een enkeltje San Francisco-Berkeley kost ongeveer de helft in tijd en geld. In Berkeley zelf is het meeste te belopen. Er rijden ook bussen. Taxi's staan alleen rond de Bart-stations.

Slapen
Berkeley heeft een aantal aardige hotels. De Downtown Berkeley Inn is nieuw en niet duur (ongeveer 80 dollar per nacht) www.downtownberkeleyinn.com. Vlakbij de universiteit liggen het Bancroft Hotel (www.bancrofthotel.com), een knus boutiquehotel (zonder lift) en het Hotel Durant (www.hoteldurant.com). Aan de jachthaven in de baai ligt het Doubletree (www.berkeleymarina.doubletree.com): wel ver buiten de stad, maar ze hebben een shuttleservice. Vanaf de pier heb je bij helder weer zicht op San Francisco. In Gourmet Ghetto, schuin tegenover Chez Panisse zit The French Hotel (18 kamers). Onder is een gezellig café annex koffiebar. Ook niet duur (95 dollar per kamer).


Eten
In de buurt van de universiteit aan Telegraph, Durant en Bancroft liggen talrijke goedkope eet- en koffietentjes. Favoriete voederplaats voor studenten is Smart Alec's op Telegraph dat ‘intelligent fast food' serveert. Denk aan Veggie- en andere burgers. Razan (2119 St. Kittredge Street) serveert biologisch en vegetarisch. De professoren dineren in Adagia (2700 Bancroft Way, naast het Bancroft Hotel) of gaan naar het Gourmet Ghetto in North Berkeley waar de restaurants voor het oprapen liggen (zie www.gourmetghetto.org). Koffie drink je natuurlijk bij Peet's, dat in Berkeley begon en verschillende vestigingen heeft.

Shoppen
Berkeley is een walhalla voor liefhebbers van tweedehands boeken en platen. Roemrucht is Moe's Books (Telegraph 2476), opgericht in 1959: vier verdiepingen met meer dan 200 duizend boeken over elk denkbaar onderwerp. Op Shattuck Avenue 1491, in Gourmet Ghetto, zit het mooi ouderwetse Black Oak Books. Voor muziek moet je op Telegraph Avenue zijn: Rasputin (op nummer 2403, www.rasputinmusic.com) en Amoeba (nummer 2455, www.amoeba.com) hebben een onvoorstelbaar assortiment nieuw, tweedehands, dvd en vinyl. Het bergsportmerk North Face werd opgericht in Berkeley. Op 5th Street 1238 zit een factory outlet.


Informatie
Berkeley Convention & Visitors Bureau, 2015 Center Street (www.visitberkeley.com).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden