Restaurateur wordt bedreigd beroep

Restauratiemetselaars, leidekkers, rietdekkers, smeden, orgelbouwers - ze zijn nauwelijks meer te vinden. Daar moet iets aan gebeuren, zegt de scheidend Rijksadviseur Cultureel Erfgoed.

Op het dak van Sint Bavo-basiliek in Haarlem, waar je zicht hebt tot aan de Noordzee, wordt het probleem van de metselaar in één oogopslag duidelijk. In een bouwlift wiebelen we omhoog, langs steigers die reiken tot de dakrand. Eenmaal boven zien we rond en taps toelopend metselwerk, we zien ingemetselde stenen steunbalken, terracotta sierstenen in fantasierijke vormen, er zijn knipvoegen en snijvoegen en allerhande randen en richels.


'En die kapotte stenen daar', wijst Jan Homburg (48), 'moeten voorzichtig uit de muur worden gehaald, zonder de omringende stenen te beschadigen.' Vakwerk. Homburg is restauratiemetselaar, een hoog gespecialiseerd ambacht waarbij het metselen van een muurtje verbleekt tot een partijtje stenen stapelen.


'Dit is veel leuker dan nieuwbouw', zegt Nick van Vilsteren (19). 'Ik leer veel technieken en soms moet je ter plaatse een oplossing bedenken voor een onverwacht probleem.' Homburg is meester-metselaar in de restauratiesector, Van Vilsteren is zijn leerling. Hun specialisme staat inmiddels op de lijst met bedreigde beroepen, samen met het vak van leidekkers, rietdekkers, smeden, orgelbouwers, steenhouwers, molenbouwers, glazeniers en restauratiestukadoors.


Bij zijn recente afscheid als Rijksadviseur Cultureel Erfgoed, trok Wim Eggenkamp aan de bel over het dreigende tekort aan gespecialiseerde restaurateurs in de bouw. 'Er is onvoldoende aanwas', zegt hij in de schaduw van de kathedraal die deels in de steigers staat voor wat momenteel het grootste restauratieproject in Nederland is. 'Het zou te gek zijn als we onze ambachtslieden straks uit het buitenland moeten laten komen.' Keramieksrestaurateurs voor buitenwerk zijn in Nederland al niet meer te vinden.


Eggenkamp wijt het dreigende tekort aan een aantal factoren. 'Het begint al bij de opleidingen. Het vmbo is al niet populair en door de verbreding van het onderwijs duurt het erg lang voordat een leerling daadwerkelijk iets met zijn handen, iets ambachtelijks, kan gaan doen.'


Daarnaast speelt mee dat de restauratieopleidingen op Regionale Opleidingscentra (ROC's) onder druk staan. 'Het gaat natuurlijk maar om een klein aantal leerlingen. ROC's willen klassen van 18, 19 leerlingen minimaal en die zijn er niet voor deze vakopleidingen. Je zou dit kunnen ondervangen door de vakopleidingen te concentreren.'


Veel restaurateurs leren het vak in de praktijk bij een klein, gespecialiseerd bedrijf, maar ook daar ontstaan problemen. 'In tegenstelling tot de ROC's kunnen die bedrijven geen theoretische achtergrond bieden die nodig is voor een vakdiploma. ROC's krijgen 6.500 euro per leerling. Die meestal kleine bedrijven moeten alles zelf betalen.'


Om te voorkomen dat er straks bijvoorbeeld geen smid meer is die een windhaan kan smeden uit één stuk metaal, of een steenhouwer die raad weet met natuursteen, pleit Eggenkamp ervoor sommige specialisaties buiten het reguliere onderwijs te plaatsen. 'Je zou die 6.500 euro per leerling kunnen overhevelen van de ROC's naar die bedrijven, van het onderwijsbudget naar cultuur.'


Ondank de bouwcrisis blijft de hoeveelheid restauratiewerk aardig op peil, zegt Eggenkamp. 'Er is een redelijk constante subsidiestroom.' Waarmee ook de kans op werk voor jonge restaurateurs goed lijkt. Toch is Nick van Vilsteren de enige van zijn ROC die koos voor het vak van restauratiemetselaar. Eén dag per week zit hij op school, vier dagen hanteert hij de troffel naast Jan Homburg. 'Behalve het technische vakwerk, moet je ook op school wat kunnen presteren', zegt Homburg. 'Daar knappen veel leerlingen op af.'


De kathedrale basiliek Sint Bavo in Haarlem is een apart geval onder de Nederlandse kathedralen. Het is na de Sint Jan in Den Bosch de grootste kerk van het land. Gebouwd tussen 1895 en 1930 is het meteen de jongste kathedraal - niet te verwarren met de Grote of Sint Bavokerk op de Grote Markt. Architect Jos Cuypers (zoon van Pierre) gebruikte een scala van stijlelementen, onder meer uit de Jugendstil en de islamitische architectuur. Schilder Jan Toorop ontwierp een tegeltableau. Twee jaar geleden begon een omvangrijk restauratieproject dat nog zes jaar gaat duren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden