Respecteer de blanke jazzmuzikant

Zodra saxofonist Jackie McLean ter sprake kwam, hadden mijn toenmalige Amerikaanse echtgenote en ik ogenblikkelijk een onoverbrugbaar meningsverschil. 'Jackie McLean is white', hield zij vol, want ze had hem als tienermeisje in New Yorkse jazzclubs vaak genoeg van dichtbij gezien. 'Nee, hij is zwart', wierp ik steevast tegen, want zoals elke jazzkenner wist ik dat Jackie McLean samen met Sonny Rollins in Harlem was opgegroeid en een belangrijke rol speelde in de zwarte hard-bop.


Achteraf gezien hadden we allebei gelijk. Jackie McLean had volgens jazz-encyclopedist Leonard Feather 'misschien wel zeven blanke overgrootouders', dus je kon zijn afkomst niet echt Afrikaans noemen. Tegelijkertijd gold, en geldt nog altijd in de VS, de 'one drop rule', gebaseerd op een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 1896: één zwarte voorouder, hoeveel generaties geleden ook, stempelt je tot zwarte. En zo werd Jackie McLean, zijn uiterlijk ten spijt, tot zijn dood in 2006 beschouwd en bejegend als een zwarte Amerikaan.


Het geval Jackie McLean is een van de voorbeelden waarmee Randall Sandke in Where the Dark and the Light Folks Meet de verwarring wil illustreren die ook de jazz overspoelt zodra het woord 'ras' valt. Zelf is hij een niet onverdienstelijke blanke jazztrompettist met een brandende belangstelling voor de jazzhistorie. Tijdens zijn loopbaan is hij er kennelijk van overtuigd geraakt dat hij, en vele blanke jazzmusici met hem, schandelijk worden uitgesloten - door sommige zwarte jazzmusici, maar vooral door blanke critici en producers, die jazz ten onrechte zien als exclusief zwarte muziek.


Zijn boek moet historische misverstanden corrigeren en nieuwe helderheid scheppen, maar daarbij ervaart Sandke zelf hoe snel je, denkend en schrijvend over raciale kwesties, belandt in een moeizame koorddans-act.


Enerzijds wil hij het idee weerleggen dat jazz 'de expressie vormt van een aparte en onafhankelijke Afrikaans-Amerikaanse cultuur, geïsoleerd door haar lange geschiedenis van slavernij, segregatie en discriminatie'.


Anderzijds is hij eerlijk genoeg om ongeveer elke tien pagina's te herhalen dat de jazz uiteraard 'is voortgekomen uit een zwarte omgeving en dat de overweldigende meerderheid van haar grootste vertegenwoordigers Afrikaans-Amerikaans is geweest'.


Vanuit dat gecompliceerde vertrekpunt trekt Sandke ten strijde tegen bijna alles en iedereen in de Amerikaanse jazzinstituties. Subtiel onderscheidingsvermogen is niet zijn sterkste kant, want hij heeft de neiging om al zijn tegenstanders in één broederlijk kamp te plaatsen - ook wanneer ze in werkelijkheid, zoals de zwarte ideologische doodsvijanden Stanley Crouch en Amiri Baraka, waarschijnlijk spoedig tot fysiek handgemeen zouden overgaan wanneer ze in één ruimte werden samengebracht.


Ook valt op dat Sandke, ondanks zijn honderden voetnoten, merkwaardig weinig aandacht besteedt aan twee auteurs die hem inhoudelijk zijn voorgegaan. Richard Sudhalter publiceerde in 1999 het standaardwerk Lost Chords: White Musicians and Their Contribution to Jazz. Zijn naam valt precies één keer in Sandkes boek. Zes jaar eerder probeerde James Lincoln Collier in zijn essay-bundel Jazz: The American Theme Song al te bewijzen dat de vroege Amerikaanse jazzkritiek werd gedomineerd door linksistische types met een verborgen politieke agenda. Sandke betoogt precies hetzelfde, maar noemt Colliers naam nergens. Toch biedt het boek, tussen de verwoede afrekeningen door, ook rake observaties. Over de ontwikkeling sinds de jaren zeventig, toen de jazz haar identiteit zocht 'in art-driven free jazz and entertainment-driven fusion (which morphed into offensively inoffensive 'smooth jazz')'. En over de platenindustrie als 'equal opportunity exploiter', die blanke artiesten net zo graag bezwendelt als zwarte.


Randall Sandke: Where the Dark and the Light Folks Meet - Race and the Mythology, Politics, and Business of Jazz

The Scarecrow Press; 277 pagina's; ca € 40,-.


ISBN 978 0 8108 6652 2.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden