Respect is hoofdthema verkiezingen, maar daar gaat het eigenlijk prima mee

Veel partijen proberen kiezers te verleiden met een pleidooi voor meer fatsoen. Dat terwijl volgens CBS-cijfers steeds minder mensen ervaren dat zij respectloos worden behandeld. Hoe zit dat?

Premier Mark Rutte. Beeld ANP

In zijn campagnebrief 'Aan alle Nederlanders' die in verscheidene dagbladen werd afgedrukt had premier Rutte het over 'mensen die zich steeds asocialer lijken te gedragen', in het verkeer, het openbaar vervoer en op straat. De roep klinkt vaker in verkiezingstijd, dat deze verloedering van omgangsvormen een halt toe moet worden geroepen. Maar uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat juist steeds minder mensen ervaren dat zij respectloos zijn behandeld.

'Het beeld dat het steeds erger wordt, wordt niet bevestigd door onze cijfers', zegt onderzoeker Maarten Bloem van het CBS. Was in 2008 nog 25 procent de dupe van respectloos gedrag op straat, in 2016 is dit gedaald naar 21 procent. In de stad voelen mensen zich aanmerkelijk vaker onfatsoenlijk bejegend dan op het platteland. Jongeren, homo's en lesbiennes geven aan zich vaker zonder respect behandeld te voelen.

Hoffelijker

Blijkt uit deze cijfers nu dat Nederland steeds minder hufterig wordt? Dat wil onderzoeker Bloem niet meteen zeggen. 'Het kan inderdaad dat we hoffelijker en vriendelijker worden, maar dat is maar een van de mogelijke verklaringen. Het kan ook zijn dat we meer gewend zijn geraakt aan een bepaalde manier van omgang waardoor we minder snel iets ervaren als respectloos. Wat we ook niet weten is hoe ernstig de ervaren bejegening is geweest. Dat jongeren vaker het slachtoffer hiervan zijn, kan komen omdat zij zich vaker in de openbare ruimte bevinden.'

Het CBS meet jaarlijks hoeveel mensen zich respectloos behandeld voelen op straat door onbekenden en in het openbaar vervoer. Ook wordt gevraagd hoeveel mensen deze onfatsoenlijke bejegening ervaren door partner, familie en vrienden, door personeel van winkels en bedrijven en door de overheid. Op alle fronten dalen de cijfers - behalve het ervaren slechte gedrag in de privésfeer, dat blijft stabiel. In de vier grote steden heeft een op de drie ondervraagden zich respectloos bejegend gevoeld op straat, tegen een op de tien plattelandsbewoners.

Persoonlijk

De cijfers over respectloos gedrag komen uit de Veiligheidsmonitor van het CBS. Daaruit blijkt ook dat veel vormen van criminaliteit gericht tegen burgers al jarenlang afnemen. Hoe het kan dat de beleving van de verruwing op straat niet synchroon loopt met de cijfers, daarop kan CBS-onderzoeker Bloem geen antwoord geven. 'Wat er gebeurt, valt op in de media. Wat mensen ervaren is persoonlijk. Bij veiligheidsbeleving kunnen andere factoren een rol spelen. Er is een economische recessie geweest, er zijn terroristische aanslagen gepleegd. Ook de impact van misdaad, onveiligheid en verhuftering spelen een rol in de maatschappelijke discussie. Die is in cijfers niet te vangen.'

Onderzoeker maatschappelijk onbehagen Anne Marthe van der Bles van de Rijksuniversiteit Groningen zegt dat ze niet verbaasd is over de uitkomst van het CBS-onderzoek. 'Het Centraal Bureau voor de Statistiek vraagt mensen naar persoonlijke ervaringen. Politici hebben het over het collectieve gevoel van hoe het er in de maatschappij aan toe gaat. Dat die twee beelden zo verschillen komt omdat het twee verschillende realiteiten zijn; ons persoonlijke leven en het beeld van de maatschappij, dat mede wordt bepaald door welke problemen veel worden besproken.'

Onvrede over integratie

Van der Bles wil niet van een vertekend beeld spreken. 'Politici spreken over de algemene onvrede. Daarin zijn normen en waarden vage begrippen, die losstaan van de door het CBS gemeten persoonlijke ervaringen. De politieke discussie van nu lijkt meer te gaan over de onvrede over de integratie van minderheden, dan over respectloos gedrag. We kunnen de CBS-cijfers wel zien als een goede nuancering, dat het er in elk geval op straat niet asocialer aan toe gaat.'

Ook Evelien Tonkens, hoogleraar Burgerschap aan de Universiteit van Humanistiek, wil op basis van de CBS-cijfers niet stellen dat politici overdrijven als ze hun zorgen uiten over de normen en waarden. 'Er zijn nog steeds problemen als je ziet dat ruim een op de vijf mensen nog respectloos gedrag ervaart op straat. Bovendien hebben sommige groepen hiervan meer last dan anderen, als jongeren, homoseksuelen en stadsbewoners.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden