Resoluut politica begon bij toeval

Van verlegen huisvrouw tot 's werelds eerste vrouwelijke premier. Sirimavo Bandaranaike stierf gisteren op verkiezingsdag...

SIRIMAVO Bandaranaike, de eerste vrouwelijke premier ter wereld, is gisteren op 84-jarige leeftijd gestorven. Bandaranaike had net haar stem uitgebracht voor de parlementsverkiezingen in Sri Lanka, die dinsdag werden gehouden. Ze overleed aan een hartaanval op de weg terug van haar kiesdistrict naar de hoofdstad Colombo.

Bandaranaike was veertig jaar lang een van de meest bepalende figuren in de Srilankaanse politiek. Ze werd het bij toeval. Op 16 april 1916 was ze als Sirimavo Ratwatte geboren in een van de rijkste families van Sri Lanka, toen nog Ceylon geheten. Haar opvoeding was maar op één ding gericht: ze moest een toegewijde huisvrouw worden.

Dat was ze ook lange tijd. Maar in 1959 werd haar man Solomon Dias Bandaranaike, de toenmalige premier van Ceylon, vermoord door een boeddhistische monnik. Aanhangers van zijn partij, de Verenigde Nationale Partij (UNP), vroegen Sirimavo haar echtgenoot op te volgen. Een jaar later won ze de verkiezingen en werd ze als eerste vrouw ter wereld regeringsleider. Indira Gandhi zou pas zes jaar later minister-president van India worden.

In tegenstelling tot wat velen hadden verwacht, bleek de verlegen 'Mrs. B', zoals ze vaak werd genoemd, geen tussenpaus. Ze ontpopte zich als een doortastende politica en werd uiteindelijk driemaal premier. In 1965 verloor ze de verkiezingen, maar in 1970 won ze weer en ditmaal bleef ze aan tot 1977.

Tijdens haar eerste twee regeerperiodes zette ze de politiek van nationalisering die haar man had ingezet met overtuiging voort. Ze nationaliseerde onder andere het bijzonder onderwijs en de media. In 1971 sloeg ze een opstand neer van marxistische rebellen ten koste van tien- tot twintigduizend levens.

Bandaranaike riep ook de taal van de Singalese meerderheid uit tot officiële landstaal. Dit tot grote woede van de Tamil-minderheid. Een jaar later maakte ze van het land een republiek. Door deze grondwetswijziging boette ze als premier veel macht in ten gunste van de president.

Grote politieke tegenslag ondervond Bandaranaike in 1980. Ze werd beschuldigd van machtsmisbruik door de noodtoestand zes jaar lang aan te houden. President Jayawardene zette haar uit het parlement en ontnam haar vijf jaar lang haar burgerrechten.

In 1994 werd haar dochter Chandrika Kumaratunga president van Sri Lanka. Bandaranaike werd voor de derde keer premier, maar speelde vanwege haar slechte gezondheid nauwelijks een rol van betekenis. Op 10 augustus van dit jaar trok ze zich terug.

Bandaranaike gaat de geschiedenis in als de grondlegster van een politieke dynastie. Als haar dochter Chandrika de volgende presidentsverkiezingen verliest, staat haar zoon Anura klaar om het nieuwe staatshoofd te worden. Hij is de leider van de belangrijkste oppositiepartij in Sri Lanka.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden