Reserves: broodnodig of rem op krediet?

De vermogensbuffers van de banken moeten flink omhoog, benadrukt econoom Sweder van Wijnbergen sinds de kredietcrisis. De hoogste risicomanager van ING, Wilfred Nagel, moet er niet aan denken. Een fel debat tussen hoogleraar en bankier.

Banken moeten véél meer eigen vermogen aanhouden dan ze nu doen, om te voorkomen dat de belastingbetaler opnieuw het haasje is als banken in de problemen komen. econoom sweder van wijnbergen wordt sinds de kredietcrisis niet moe deze boodschap te verkondigen. daarbij krijgt hij veel tegengas van prominente bankiers, onder wie de hoogste risicomanager bij ing, wilfred nagel. meer eigen vermogen voor banken lost niets op, maar heeft wel grote nadelen, poneert nagel. de volkskrant organiseerde een verbaal duel waar de vonken vanaf vliegen.

Van Wijnbergen

'Dat de vermogensbuffers van de banken flink omhoog moeten, is een visie die breed wordt gedeeld, ook door toezichthouders. Alleen de bankiers zijn ertegen, de rest van de wereld vindt dat het toch zal moeten gebeuren.


'Het IMF heeft onderzocht met wat voor buffers de banken in West-Europa zonder overheidssteun zouden hebben overleefd. Dat onderzoek besloeg de afgelopen veertig, vijftig jaar en kwam uit op een minimum vermogensbuffer van 10 procent.


'Uit een andere recente analyse blijkt dat Europese banken tijdens de financiële crisis ongeveer 6 procent van hun totale bezittingen verloren. De Europese buffernorm van 3 procent is dus evident te laag.'

Nagel

'Ik kan niet zo veel met gemiddelden. Godfried Bomans vertelde ooit dat beroemde verhaal van de statisticus die verdronk in een rivier die gemiddeld één meter diep was. Dat speelt hier ook een beetje. Ik ben het met Sweder eens dat de bankenbuffers voor de crisis waarschijnlijk aan de lage kant waren.


'Er zijn wel wat statistieken over hoe groot de verliezen nu werkelijk zijn geweest. Dan blijkt inderdaad dat je nergens in Europa verliezen ziet die groter zijn dan die 4 procent. Maar dat is nog steeds een gemiddelde, hè?'

Van Wijnbergen

'6 procent zei ik. Bovendien moet je niet alleen naar de laatste crisis kijken.'

Nagel

'Maar dat is een gemiddelde. Dat geldt dus niet noodzakelijkerwijs voor iedere individuele bank. En dat is de kern van ons bezwaar tegen dat pleidooi voor veel hogere buffers.


'Het is te simpel om tegen individuele banken te zeggen: 'omdat het grootste verlies in Europa 6 procent was, moet elke bank een buffer van 6 procent hebben'. Want dan ken je geen enkele waarde toe aan het feit dat niet elke bank evenveel risico loopt.


'In Europa wordt dat gemiddelde enorm omhooggetrokken door Zuid-Europa. Daar zijn banken hard geraakt door de crisis. Ook letten zij voor die tijd wat minder goed op de risico's dan banken in Noord-Europa.'

Van Wijnbergen

'Er wordt continu, ook door ING, gesteld dat die hogere vermogenseisen helemaal fout zijn omdat ze geen rekening houden met het individuele risicoprofiel van een bank. Dat is een misvatting, want de centrale banken en de academici houden daar nou juist wel rekening mee.


'Zij vinden dat ze allebei nodig zijn: zowel specifieke risicogerelateerde vermogensbuffers voor elke individuele bank als een algemene, verhoogde vermogensbuffer die geldt voor álle banken. We hebben nooit gezegd dat een generieke vermogensbuffer van 6 procent zaligmakend is, dat alle problemen daarmee zijn verholpen.'

Nagel 

'Als we morgen 6 procent eigen vermogen moeten hebben, moeten we onze balans inkrimpen en hebben we dus minder ruimte om krediet te verstrekken. En als je extra vermogen gaat aantrekken, moet je aan je aandeelhouders uitleggen dat je voor dezelfde winst meer vermogen gaat gebruiken. De academici zeggen dat dit allemaal niets uitmaakt, maar dat is niet zo.


'In de praktijk is het gewoon niet waar dat beleggers genoegen nemen met minder rendement als de bank minder risico loopt. De meeste aandeelhouders gaan uit van een rendement op het eigen vermogen van 10 tot 12 procent. Als je daar beneden komt, wordt het heel lastig vermogen aan te trekken.'

Van Wijnbergen

'Onzin. De enige bank die geen geld kan aantrekken, is een bank die failliet is.'

Nagel

'Je moet niet vergeten dat beleggers in aandelen niet per se bang zijn voor risico. Als ING zijn beleggers aandelen gaat voorschotelen die een lager risico, maar ook een lager rendement opleveren zullen de meesten daar niet blij mee zijn. Omdat ze het bestaande risico al aanvaardbaar vonden en daarom vooral naar het lagere rendement kijken.


'Beleggers hebben altijd het alternatief om in een andere bank of bedrijfstak te beleggen. 95 procent van de aandeelhouders van ING is niet Nederlands. Ze hebben niks bijzonders met Nederland of Nederlandse banken en kijken puur naar de vraag: 'hoe verhoudt het risicorendement van ING-aandelen zich tot de alternatieven?'

Van Wijnbergen

'Hogere vermogensbuffers zullen inderdaad tot lagere aandelenkoersen leiden. Maar als Wilfred zegt 'onze aandeelhouders willen gewoon 12 procent rendement en die hebben geen enkel oog voor risico', dan zeg ik: 'dat zijn dan hele domme beleggers.'


'Toen collega-econoom Arnoud Boot en ik voor het eerst riepen dat de vermogensbuffers omhoog moesten, stuurde Wilfreds collega Koos Timmermans een groot ingezonden stuk naar het Financieele Dagblad. Daarin schreef hij dat de banken dan de reddingsboei van de overheid kwijtraken en dat de aandeelhouders dat niet leuk vinden.


'Maar dat is precies het punt! Dat is de kant die de maatschappij uit wil: de risico's verleggen van de belastingbetalers naar de aandeelhouders. Dan gáát de aandelenkoers maar omlaag.


'Wil ING serieus beweren dat de bank onder die condities geen aandelenkapitaal kan aantrekken? Er is maar één situatie waarin dat echt niet kan: als ze failliet gaan. Nou, die situatie lijkt me op ING niet van toepassing.'

Nagel




'Ik zeg niet dat het niet kan...,'

Van Wijnbergen 

'Natuurlijk kunnen jullie dat.'

Nagel

'...ik zeg dat we de noodzaak er op dit moment niet van inzien.'

Van Wijnbergen

'Nee, dat zal wel niet. Het is logisch dat de aandeelhouders hier het belang niet van inzien, want de huidige aandeelhouders zullen verlies lijden als banken meer vermogen moeten aantrekken. Maar dat is, met alle respect, een situatie waar de belastingbetaler allang mee wordt geconfronteerd. De bevolking heeft tot nu toe de verliezen en de risico's in het bankwezen opgevangen.


'Een van de dingen die ik heb geleerd toen ik secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken was, is dat iedereen subsidies wil. Bedrijven hebben de mond vol van ondernemerschap en houden vervolgens hun hand op bij de overheid.


'Dit is een overheidssubsidie aan banken en het zal best dat de beleggers die niet kwijt willen. Die overheidssubsidie is trouwens ook in de aandelenkoers verwerkt. Dat is de reden dat die koers 20 tot 30 procent daalt als de overheidssubsidie wordt afgezwakt.'

Nagel 

'Je ziet dat al gebeuren, hè? De ratingbureaus hebben al in onze ratings verwerkt dat die impliciete overheidssteun er zo meteen niet meer is. Dat is prima. Daar hebben wij helemaal geen problemen mee. De reden dat wij er niet van overtuigd zijn dat het zin heeft om meer eigen vermogen in het bedrijf te stoppen, is dat onze verliesabsorptiecapaciteit nu al ruim voldoende is om de belastingbetaler in alle scenario's uit de wind te houden.


'Vergeet niet dat hogere vermogensbuffers voor onze klanten ook nadelen hebben. Dan moeten we als bank nog kritischer kijken naar welke producten het minste risico en het beste rendement opleveren.


'Sommige bankproducten die in Nederland vrij belangrijk zijn (zoals hypotheken en bedrijfskredieten aan het midden- en kleinbedrijf, red.), kunnen dan onder druk komen te staan.


'Bovendien moeten de banken een prijs betalen voor hogere vermogensbuffers. Die extra kosten zullen in de prijs van bankdiensten tot uitdrukking komen.'

CV Wilfred Nagel

1956 Geboren 1984-1991 manager bij ABN Amro


1991-1994 diverse functies als risicomanager en regiodirecteur bij ING


2005-2010 bestuursvoorzitter Wholesale Banking in Azië voor ING


2010-2011 bestuursvoorzitter ING Bank Turkije


2011-heden Chief Risk Officer ING Groep en lid raad van bestuur

CV Sweder van Wijnbergen

1951 Geboren


1980-1992 econoom bij de Wereldbank


1992-1997 hoogleraar economie Universiteit van Amsterdam


1997-1999 secretaris-generaalministerie van Economische Zaken


1999-heden hoogleraar economie Universiteit van Amsterdam

Hoe zit het met de bankenbuffers?

Een van de belangrijkste conclusies die wetgevers en toezichthouders naar aanleiding van de kredietcrisis hebben getrokken, is dat banken hogere vermogensbuffers moeten aanhouden. Dat zijn financiële reserves die de bank kan aanspreken als er in een crisissituatie in korte tijd grote verliezen worden geleden, zoals in het najaar van 2008 gebeurde. Wereldwijd moesten toen tientallen tot honderden banken met staatssteun (= belastinggeld) worden gered.


In Nederland kregen onder andere ING, ABN Amro, SNS Reaal en Aegon staatssteun.


Om dit in de toekomst te voorkomen, moeten banken meer reserves aanhouden. Een van de nieuwe normen is de verhouding tussen het eigen vermogen (reserves) van de bank en de totale kredietportefeuille (het balanstotaal). Deze verhouding/ratio moet tegenwoordig minimaal 3 procent bedragen. Veel grote banken zaten daar voor de crisis ver onder: de reserveratio bij ING lag medio 2008 op 1,8 procent. De Britse bank Barclays had slechts 1,6 procent eigen vermogen. De vermogensreserves in het bankwezen zijn in de jaren voor de kredietcrisis snel gedaald. ING telde in 1999 nog 7 procent eigen vermogen. In de jaren zeventig lag die verhouding bij de meeste banken ver boven de 10 procent.


In historisch perspectief gezien is de nieuwe internationale minimumnorm van 3 procent nogal laag. Vandaar dat veel economen pleiten voor hogere vermogensbuffers voor banken. Minister Dijsselbloem van Financiën vindt dat Nederlandse banken aan strengere eisen moeten voldoen dan de Europese norm. Hij wil voor Nederland een reserve-eis van 4 procent introduceren. Dat wetsvoorstel is de Tweede Kamer nog niet gepasseerd. De buffer van ING lag aan het eind van het eerste kwartaal 2014 op 3,7 procent. ABN Amro zat toen op 3,6 procent, de Rabobank eind 2013 op 4,8 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden