Reputatie kwijt, eerbehoud resteert

De kunstijsbaan van Hohenschönhausen, ook wel het Blikpaleis, is op zeven schaatsers na leeg en stil. Alleen de ventilatoren maken op de achtergrond enig geluid. De schaatsen van Claudia Pechstein verstoren deze ochtend een keer per 32 seconden de stilte.


Ze krassen niet; wat je hoort, is de tik van het klapmechanisme van de schaats. Hier rijdt een vrouw die de techniek als geen ander beheerst. Zzttt, zzttt, klinkt het door de hal. De enkels buigen als bij geen ander, Pechstein zoeft voorbij.


Ze is een uur eerder bij de hal aangekomen. De sponsor Volvo blijkt ingeruild voor een VW Passat, met de reclame van een lokale dealer op de deur. Pechstein is geheel in het zwart gestoken. Het koffiehuis op het terrein is nog dicht. Ze snelt naar de kleedkamer.


Coach Joachim Franke, grijze man van 70 met een lang schaatsleven achter de rug, komt met een attachékoffer aangezet. Hij opent het zwarte valies en pakt een agenda uit 2010, waarin hij af en toe iets schrijft. 'Trainer', zoals zij hem noemt, en Claudia kennen elkaar al sinds 1991. Zeventien jaar werken ze samen.


De tv-ploeg van de ZDF is naar de schaatshal gekomen, de rentree van de geschorste sportvrouw is aanstaande, maar de verslaggever krijgt geen woord uit Pechstein. Beelden schieten mag, vragen stellen is voor later, 8 februari, de dag dat haar schorsing voorbij is.


Claudia Pechstein (38) straalt in alles uit dat de media haar gestolen kunnen worden. Haar is in de jaren van haar schorsing te veel pijn gedaan, doet ze in haar boek Von Gold Und Blut - 478 bladzijden verdediging, uitleg en frustratie - uit de doeken.


Wie het boek leest, krijgt medelijden met deze sportvrouw. Ze was een recordkampioene, de meest gelauwerde winterolympiër van haar land, maar die reputatie is sinds haar dopinggeval van 2009, vermeende dopinggeval als je de redenering van de schaatsenrijdster volgt, volledig weggedooid.


Wie Pechstein zei, zei Goldstein, haar bijnaam vanwege vijf gouden medailles bij de Winterspelen van 1994, 1998, 2002 en 2006. Nu staat zij voor de rest van haar leven te boek als 'gevalletje doping'. Voor iemand die zegt 350 dopingcontroles zonder enig positief resultaat te hebben doorstaan en die slachtoffer werd van 'indirect bewijs', is dat onverteerbaar.


§


'Claudia verkeerde in een zeer kritieke situatie', zegt Joachim Franke over de hervatting van hun samenwerking in juni 2010. Zij stond op het punt van scheiden van haar eerste man, Marcus. 'Zij richtte zijn leven in. Dat was niet gezond.'


Franke was in 2007 officieel als coach van Pechstein gestopt. Hij ging met pensioen en zij stapte over naar de Amerikaan Peter Mueller. De Berlijnse oud-ijshockeyer besloot haar weer terzijde te staan, omdat hij dat had beloofd toen het 'dopinggeval Pechstein' nog van het stempel geheim was voorzien.


'Claudia sprak me in 2009 aan en vertelde van de voorlopige schorsing, waar toen niemand nog van wist. Ik vroeg haar of ze zichzelf iets kon verwijten. Niets, zei ze. Trainer, nooit in mijn leven heb ik gebruikt of gemanipuleerd. Oké Claudia, zei ik. Als je hulp nodig hebt, ik ben er. Je kunt op me rekenen.'


Na een hartaanval en een heup- operatie staat hij nu weer langs de baan. 'Het is een intensieve begeleiding. Claudia mag wegens haar schorsing niet met de Duitse ploeg meetrainen. Ze is officieel op recreatie-uren aangewezen. Ze krijgt geen aanwijzingen. Er is ook geen andere begeleider. En ze is uitgesloten van de prestatieonderzoeken van het Olympiastützpunkt in Berlijn. Probeer zo maar eens je terugkeer op niveau te organiseren.'


Franke geldt als de enige die daartoe in staat is. 'Ik had al zestien jaar met haar samengewerkt. Ze is een gemakkelijk te coachen sportvrouw. Ik ken haar door en door.'


Ze wordt eind deze maand al 39, maar Franke heeft haar niet afgeraden door te gaan met haar 'onderbroken' schaatsloopbaan. 'Nee, dat is zeker niet mijn instelling. Het is haar beslissing door te gaan. Ik bewonder dat zij de energie kan opbrengen om in zo'n netelige situatie door te gaan, dat zij nooit het geloof in zichzelf heeft verloren. Dat is niet goed, dat is buitengewoon. Ik ken er geen in de topsport die zo'n wil heeft.'


Hij heeft haar wel gewaarschuwd. 'Als je niet goed genoeg meer bent, moet je zelf uitmaken of je doorgaat. Voor mij hoef je het niet te doen.'


Maar ze kan het nog, zegt Franke aan de rand van het ijs, als zijn pupil in haar vertrouwde zwartrode pak rondje na rondje achter drie schaatsers van de Duitse ploeg aanglijdt. Hij vindt het zelfs een interessant experiment.


'Ze heeft twee jaar relatief ontspannen kunnen werken. De spieren zijn hersteld. Atleten van deze leeftijd hebben een sterke basis. Claudia heeft misschien 50 procent van haar normale trainingsarbeid gedaan. Toch denk ik dat zij in haar specialisme, de 5 kilometer, redelijk snel kan aansluiten.'


§


Wat Frau Niemann, tegenwoordig Gunda Stirnemann, vindt van Claudia Pechstein, de rijdster die haar in 1994 en 1998 van olympisch goud op de 5 kilometer hield? Niemann is haar schaatsen aan het aantrekken langs de baan van Hohenschönhausen. Ze gaat junioren trainen.


'Over Claudia Pechstein wil ik liever niets zeggen', laat Niemann weten. Wat ze dan op tv, als ze voor de ARD co-commentaar levert, over Das Fall Pechstein zegt. 'Bij twijfel moet je iemand niet veroordelen.' Snel gaat ze het ijs op.


Langs de baan staat Heike Kraus, voorzitter van de SC Berlin. Ze kust Claudia Pechstein die even inhoudt voor nieuwe instructies van Franke. 'Wij van de club, trouwens heel Berlijn, zijn altijd achter Claudia blijven staan', zegt Kraus, die Pechstein later naar de uitgang begeleidt. Van afstand houden is geen sprake. De schaatsfamilie in Hohenschönhausen is hecht.


§


De kwestie-Pechstein brengt in beeld dat de verhoudingen tussen oost en west in het Duitse sportleven nog altijd niet optimaal zijn. Pechstein trekt veel van het gebeurde in die tegenstelling uit het verleden. Na de val van de Muur (1989) zou dat toch anders moeten liggen.


Zij is verdacht, want van Oost-Berlijn. Haar trainer is verdacht, want ook van Oost-Berlijn. Hun prestaties zijn verdacht. Want wat was er niet allemaal mis in dat Oost-Berlijn?


Pechstein besteedt een fors deel van haar autobiografie aan het afschieten van professor Werner Franke, de man die in de jaren negentig het dopingnetwerk van de voormalige DDR blootlegde. Zij vonden in Bad Saarow een deel van het geheime Stasi-archief, waarin was vastgelegd hoe zwemmers en atleten turinabol kregen toegediend om de wereld van de olympische topsport te overheersen.


SV Dynamo was de kiem van bloeddoping in 1984. 'Dynamo is Hohenschönhausen en Hohenschönhausen is Pechstein', was Franke's samenvatting van de zaak.


Werner Franke, bioloog uit Heidelberg, gaat in de heftige Duitse openbaarheid de deskundige uithangen die meent dat Pechstein gebruikt heeft en daarom moet hangen. De nuance komt van collega-wetenschappers, als hematologen, die vaststellen dat de afwijkingen in het bloedbeeld van Claudia Pechstein erfelijk bepaald zijn.


De Duitse vindt liefst 21 experts aan haar zijde. In maart 2010 beleggen de voornaamste professoren een persconferentie, waarin zij Pechstein vrijpleiten. Het bereikt de rest van de wereld nauwelijks.


Meer dan honderd persoonlijkheden uit de Duitse sport, politiek en showbizz treden als Top-100 in het perk voor Pechstein. Sommigen durven niet, schrijven ze aan de schaatsster. Te bang om door hun bond als verdacht te worden neergezet. In die wereld van achterklap en verdachtmaking strijdt een sportvrouw om haar goede naam en eer. 'Mijn reputatie ben ik kwijt, mijn eer behoud ik', schrijft ze.


§


Manager Ralf Grengel is een paar dagen met zijn gezin naar Spanje. Hij heeft zijn pupil Pechstein twee jaar als een terriër bijgestaan. Hij beantwoordt op afstand een paar vragen, want de strijd is nog niet voorbij. 'We hebben de ISU een deadline gesteld, om voor Claudia op basis van de nieuwste medische diagnose een uitzonderingssituatie te scheppen wegens haar wisselende en soms verhoogde hoeveelheid babybloedcellen. Als we die niet krijgen, zullen we opnieuw naar het sportgerechtshof, de CAS, stappen.


'Claudia is zonder bewijs en slechts op basis van enkele opvallende bloedparameters veroordeeld. Haar schorsing is de grootste gerechtelijke dwaling uit de sportgeschiedenis. Dat weten intussen bijna alle functionarissen in de internationale sport. Maar om de antidopingstrijd niet te benadelen, brengt niemand de moed op die fouten publiekelijk te erkennen.


'Claudia heeft na het bekend worden van haar schorsing ongelooflijk veel post uit Nederland ontvangen. Die aanmoediging heeft haar veel kracht gegeven. Ze verheugt zich weer voor het geweldige publiek in Heerenveen te mogen schaatsen.


'Ik heb de voorbije twee jaar geleerd Claudia te bewonderen.'


§


In Berlijn verdwijnt Pechstein na de training vlot naar de uitgang. Trainer Franke zegt dat hij nog een paar weken de supervisie houdt, tot zij bij de Duitse ploeg weer haar draai heeft gevonden. Hij schudt nog eens met het hoofd. 'Ik ben van origine een Oost-Duitser. Ik heb altijd gedacht dat in het westen een betere rechtspraak bestond.'


Zijn pupil, vroegere bijnaam Unsere Sonnenschein, is een taaie gebleken. Zij gaat door tot het Europese hof. 'Maar klagen over het onrecht dat haar is aangedaan, is nu niet interessant. Dat moet uit haar hoofd. Anders kan ze op het ijs niet presteren.'


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden