Republikeinse roulette draait om magisch getal 1.237

Hoe snijden we koploper Donald Trump de pas af? Meteen na de voorverkiezingen in New York vergadert de Republikeinse partij over deze vraag. Maar tussentijdse aanpassing van regels is riskant.

Donald Trump en Ted Cruz. Beeld getty

Rigged: dat is het belangrijkste woord van de Amerikaanse voorverkiezingen dit jaar. Het systeem wordt gemanipuleerd, als een roulettetafel in een oneerlijk casino. Bernie Sanders is er groot mee geworden, maar de laatste week neemt ook Donald Trump het woord vaak in de mond. Het is het speerpunt van zijn campagne geworden. In zijn ogen zijn de voorverkiezingen zélf het bewijs dat het establishment valsspeelt.

Byzantijnse regels

Want hij mag dan wel ver voor lopen, in de race naar de Republikeinse nominatie, maar dat hij zoveel gedelegeerden verzamelt (In New York zal hij zijn voorsprong dinsdag flink hebben vergroot) doet er helemaal niet meer toe als hij geen absolute meerderheid haalt. Als hij onder dat magische getal van 1.237 gedelegeerden blijft, dan is het gedaan met meeste-stemmen-gelden. Dan wordt het spel gespeeld volgens de byzantijnse regels van de Republikeinse partij.

De belangrijkste huidige regels zijn al in het nadeel van politieke nieuwkomers als Trump. Andere regels helpen hem, maar die zouden kunnen worden veranderd, in de aanloop naar de Republikeinse Conventie in juli in Cleveland, waar de partij haar kandidaat zal aanwijzen. Een eerste aanzet daartoe kan deze week al worden gegeven op de Voorjaarsvergadering van de Republikeinen in Florida, die vandaag begint. Let vooral op de Standing Committee on Rules, die donderdag bijeenkomt: een club van 56 afgevaardigden (uit elke staat en elk Amerikaans territorium één) die voorstellen kan doen voor nieuwe regels, in juli.

Het belangrijkste probleem voor Trump is dat de presidentskandidaat niet gekozen wordt door de kiezers, maar door de gedelegeerden. Die zijn meer dan simpelweg een getal om de score van de voorverkiezingen mee bij te houden; het zijn echte mensen, met eigen voorkeuren. Alleen in de eerste ronde van de Conventie moeten ze stemmen op de kandidaat die hen gewonnen heeft. Daarna, als blijkt dat geen enkele kandidaat meer dan de helft van de gedelegeerden achter zich heeft gekregen, mogen ze stapsgewijs doen wat ze willen.

Dat had Ted Cruz veel eerder door dan Trump. De Texaanse senator heeft zijn aanhangers de afgelopen weken naar lokale bijeenkomsten gedirigeerd, zodat zij gedelegeerden met Cruz-sympathieën konden afvaardigen naar de Republikeinse Conventie in Cleveland. Dat is afgelopen weekend onder meer gebeurd in South Carolina, Florida en Georgia, ondanks Trumps grote winst in die staten. Die gedelegeerden zullen zo gauw het kan overstappen van Trump op Cruz.

Trump is laaiend: zo worden de maandenlange inspanningen en de miljoenen stemmen van de voorverkiezingen uiteindelijk terzijde geschoven voor achterkamertjespolitiek. In The Wall Street Journal schreef hij er een opiniestuk over. 'Mijn campagnestrategie is om te winnen dankzij de kiezers. Ted Cruz' campagnestrategie is om te winnen ondanks de kiezers.'

De voorzitter van de Republikeinse partij, Reince Priebus, wuifde de bezwaren weg: regels zijn regels, het is de verantwoordelijkheid van de kandidaat om die te kennen en om een machinerie in stelling te brengen om die te benutten. Impliciet erkende hij daarmee dat politiek alleen voor insiders is.

Donald Trump denkt al na over zijn vicepresident

Ondanks een serie kleine overwinningen van Ted Cruz, gooit Donald Trump nog altijd de hoogste ogen in de race om de Republikeinse nominatie. Met zijn verwachte monsterzege dinsdag in New York kan Trump op 850 gedelegeerden komen, van de benodigde 1.237. De miljardair denkt al na over potentiële vicepresidentskandidaten. Maar wie is bereid zo'n heikel avontuur aan te gaan?

Regel 40b

Maar niet alle regels zijn regels. Alles kan nog veranderen. Deze week komt dus de commissie bijeen die de regels evalueert en voorstellen voor nieuwe regels doet. Een week voor de Conventie in juli worden die dan overgenomen (of niet) door de échte Regelcommissie, bestaande uit 112 gedelegeerden uit alle staten, waarna de afgevaardigden op de Conventie zelf ze moeten bekrachtigen.

Belangrijkste regel is 40b, vier jaar geleden bedacht om outsider Ron Paul van de Conventie te weren, maar die zich nu tegen het establishment keert. Die regel schrijft voor dat een kandidaat in de voorverkiezingen in minimaal acht staten een absolute meerderheid van de gedelegeerden achter zich moet hebben gekregen, om überhaupt te kunnen meedingen naar de nominatie op de Conventie. Tot dusver heeft alleen Donald Trump dat gehaald. Ted Cruz zal die drempel waarschijnlijk ook halen, maar John Kasich (die doet ook nog steeds mee) en Marco Rubio (die zijn gedelegeerden ook nog niet heeft opgegeven) niet - laat staan een eventuele favoriete zoon van de partij-elite, zoals Mitt Romney, die niet eens heeft meegedaan. Hoewel de regel juridisch gezien op allerlei manieren te interpreteren is, lijkt het erop dat hij moet veranderen om naast Trump en Cruz nog een kandidaat in stelling te brengen.

Een Ron Paul-supporter. Beeld afp

De Procedure

Grote vraag: is dat mogelijk? Is dat raadzaam? Partijvoorzitter Priebus raadde deze week op CNN de Adviserende Regelcommissie ten zeerste af om met voorstellen voor nieuwe regels te komen, omdat de huidige politieke situatie 'te geladen' is. Bovendien: de Regelcommissie bestaat zoals gezegd uit gedelegeerden. Aangezien Cruz veel van die cruciale pionnen aan het verzamelen is, is de kans groot dat straks ook de Regelcommissie grotendeels met Cruz-aanhangers is gevuld. Die zullen Regel 40b in stand willen houden, als Cruz eraan voldoet. Als dat gebeurt, gaat de keuze straks dus tussen Trump en Cruz.

Mocht Cruz dan met dank aan de door hem verzamelde gedelegeerden de nominatie grijpen, dan is de vraag in hoeverre de machteloze aanhangers van Trump zich weer eens belazerd voelen door het systeem. Trump zelf voorziet rellen. Velen zagen dat als een dreigement - maar het kan ook een realistische inschatting zijn van de reële emoties in een gefrustreerd electoraat.

Trump schudde deze week zijn campagneteam op, en reserveerde 20 miljoen dollar voor advertenties in mei, een ongekend bedrag na maanden gratis publiciteit, vooral gericht op Californië. Het is een laatste poging om toch aan die 1.237 gedelegeerden te komen. Dan wordt alles simpel.

Partijvoorzitter Reince Priebus. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden