Republikeinse partij-elite nog altijd zoekende

Veel hebben de Republikeinen nog niet hoeven te doen. Ze hebben wat hoorzittingen gehad, een paar Trump-ministers benoemd, en een begin gemaakt met de ontmanteling van Obamacare. Maar verder is het vooral de president geweest die dadendrang heeft getoond, althans, met zijn pen. Van het handelsverdrag TPP tot de moslimban, van oliepijpleidingen tot de Muur: met zijn decreten en memoranda heeft Trump duidelijk gemaakt wat zijn prioriteiten zijn.

Leiders van de Republikeinen uit het Huis van AfgevaardigdenBeeld afp

Het Congres heeft er nog niets over te zeggen gehad, en de Republikeinse volksvertegenwoordigers hebben zich stil gehouden.

Maar blijft het zo rustig? Woensdag beginnen de Republikeinen aan een driedaagse retraite in Philadelphia, om hun wetgevende agenda concreter te maken. Trump zal daar ook langskomen met een verlanglijstje langskomen, dat op veel punten afwijkt van de standaard-conservatieve wensdromen. De vraag is nu of de Republikeinse kreukelzone groot genoeg is om de botsing zonder slachtoffers te verwerken.

De eerste klappen zijn al uitgedeeld. Dinsdag kondigde het Witte Huis de aanstelling aan van een nieuwe adviseur uit de Breitbart-hoek, de rechts-populistische website die ook de chefstrateeg Steve Bannon heeft geleverd. Deze Julia Hahn (25) was met haar artikelen over immigratie, handel en islam een grondlegger van het Trumpisme, en een fel tegenstander van Republikeins voorman Paul Ryan. In een artikel eind oktober op Breitbart noemt ze Ryan een Clinton-aanhanger, de ergste belediging aan het adres van een conservatief. 'Ze delen een progresieve, globalistische kijk op de wereld, die in tegenspraak is met Trumps America First-benadering. (...) Dit verklaart misschien waarom Ryan maanden bezig is geweest zijn eigen presidentskandidaat te ondermijnen.'

Het is een nieuw teken dat de strijd in het Witte Huis, tussen de harde populisten van Bannon en de gematigd-opportunisten van stafchef Reince Priebus (de voormalige voorzitter van de Republikeinse Partij, net als Ryan afkomstig uit Wisconsin) in het voordeel van de eerste is uitgevallen, de eerste week. Andere tekenen: de inaugurele rede, met Trumps uithaal naar politici, en de eerste decreten van Trump, die niet tot de klassieke Republikeinse school behoren.

Partij-elite

Volgens The Washington Post is de partij-elite not amused. 'Medestanders van Ryan zien de benoeming als een brutale zet van Bannon die de breekbare eenheid tussen Trump en het Congres bedreigt.' Een van hen, Peter Wehner, noemt het een 'provocatie', een 'napalmbombardement op de bruggen naar het Congres. Sommige Republikeinen denken dat Hahn een propaganda-vervolg kan geven aan Trumps kritiek op politici tijdens zijn inaugurele rede, door vanuit het Witte Huis dwarsliggers te gaan bekritiseren - een Breitbart-tactiek, maar dan namens de president.

Het kan dus schuren, de komende dagen in Philadelphia. Belastingverlaging en deregulering vormen geen punten van discussie. Maar gaan de Republikeinen inderdaad sommige klassieke partijstandpunten - vrijhandel, een kleine overheid - loslaten? Als er iets in de plaats moet komen van Obamacare, zoals Trump heeft beloofd, wat is dat dan? En hoeveel mag Trump gaan uitgeven? Hij kan via decreten beslissen wat hij wil, maar uiteindelijk moet het Congres er wel geld voor vrijmaken.

De leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, Paul RyanBeeld ap

Aan de andere kant: de tegenstand kan ook meevallen. De protesten tegen Trump zijn tot dusver anoniem, of afkomstig van Republikeinse randfiguren. Tijdens de hoorzittingen bleek al dat geen van de conservatieven echt wilde doorpakken. Senator Marco Rubio viel bijvoorbeeld beoogd minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson fel aan, maar toonde dinsdag zijn flexibele ruggengraat door hem toch te benoemen. Het riep herinneringen op aan de campagne, toen veel zogenaamde 'never-Trumpers' zich uiteindelijk achter de kandidaat schaarden. Misschien is het Trumpisme wel gewoon de moderne verschijningsvorm van het conservatisme, zoals ook Rutte deze week aantoonde met zijn populistische brief aan alle Nederlanders. Met vreemdelingenhaat is de Republikeinse agenda beter aan de man te brengen. En dat TPP - de handel kan al jaren zonder.

Tijdens de voorverkiezingen kreeg Trump minder dan de helft van de Republikeinse stemmen (45 procent). De meerderheid had een andere voorkeur. Hoeveel van hen hebben zich nog niet bij Trump neergelegd? Deze mogelijk morrende achterban zal uiteindelijk bepalen wat de Republikeinse congresleden willen.

Sanctuary Cities

De moord op een 32-jarige vrouw in San Francisco, liep in de zomer van 2015 uit op een nationale rel over illegale immigratie. De Mexicaanse verdachte was al meerdere keren veroordeeld én uitgezet, maar verbleef toch illegaal in Amerika. Trump, toen nog presidentskandidaat, dook er bovenop en greep de zaak aan om sanctuary cities als San Francisco aan de kaak te stellen.

Hij was niet de eerste die een einde wilde maken aan de gespannen relatie tussen de federale en lokale justities. Bush startte in 2008 met een verscherpt uitzettingsprogramma waarbij overheden nauwer moesten samenwerken en ook Obama probeerde met zijn PEP-programma op te treden tegen illegale immigranten. Ondanks hun inspanningen zijn er nog steeds ongeveer 350 gebieden die uitzetting belemmeren.

Als president wil Trump 'alle subsidies aan sanctuary cities stoppen' om hen te dwingen mee te werken aan het opsporen en uitzetten van illegale immigranten die de nationale veiligheid zouden bedreigen. Sanctuary cities zijn steden, districten of staten die illegale immigranten beschermen door nauwelijks samen te werken met federale immigratieautoriteiten. De term heeft een religieuze achtergrond en werd voor het eerst gebruikt in de jaren 80. Duizenden Midden-Amerikaanse vluchtelingen kwamen toen naar de VS om asiel aan te vragen. Toen dit werd geweigerd, protesteerden diverse christelijke instellingen zich tegen het strenge federale immigratiebeleid. Dit is de boeken ingegaan als de Sanctuary Movement.

Door Trumps plannen kunnen steden enkele miljarden dollars mislopen, een relatief klein deel van de totale begroting. Zo bestond slechts 10 procent van de begroting van New York in 2015 uit federale subsidies. En 0,75 procent van de in totaal 80,5 miljard dollar was bedoeld voor lokale justitie.

Het werkt als volgt. Een immigrant wordt opgepakt vanwege bijvoorbeeld roekeloos rijden of dronkenschap. Hij wordt naar een gevangenis gebracht, die doorgaans gerund wordt door een district. Daar geeft hij zijn vingerafdrukken af die bij het federale Immigration and Customs Enforcement (ICE) terechtkomen. Als blijkt dat de arrestant illegaal is, doet het ICE een verzoek aan het district om hem een extra 48 uur vast te houden om de uitzettingsprocedure te kunnen starten. Het langer vasthouden zonder gerechtelijk bevel is in strijd met het 4e amendement en daarom kan het district bepalen wat er met de illegaal gebeurt.

Sommige districten en steden maken het de federale justitie extra moeilijk. Zo vraagt de lokale politie niet overal om de immigratiestatus, worden er gemeentelijke id-kaarten aan illegalen afgegeven en zijn er tolken in stadskantoren om immigranten te helpen. Cook County (Illinois), King County (Washington) en meerdere districten bij San Francisco liggen het meest dwars.

Inge Schouten

Protest tegen de plannen van TrumpBeeld epa

De Mexicaanse Muur

Uitgerekend op de dag dat de Mexicaanse minister van Buitenlandse Zaken Luis Videgaray in Washington arriveerde voor gesprekken met de regering-Trump, gaf de kersverse Amerikaanse president woensdag met een presidentieel decreet de aanzet tot de bouw van de door de Mexicanen gehate muur langs de grens met Mexico.

De bouw van de muur, die ongeveer duizend kilometer lang moet worden, was zonder meer de opvallendste verkiezingsbelofte van Trump. Tijdens de campagne hamerde Trump er steeds op dat Mexico zou opdraaien voor de kosten van het project, waarmee hij illegale immigranten buiten de deur wil houden. Maar om te voorkomen dat zijn lievelingsproject vertraging oploopt, heeft Trump besloten toch bij het Congres aan te kloppen voor de financiering van de muur. Daarbij grijpt hij terug op een wet uit 2006, waarmee het Congres de toenmalige president George Bush toestemming gaf een hekwerk langs een deel van de grens op te trekken. Voordeel is dat het Congres op die manier geen nieuwe wet hoeft aan te nemen: Trump kan doorgaan waar Bush ophield.

Momenteel strekt zich langs ongeveer een derde van de 3100 kilometer lange grens tussen de twee landen al een versperring uit. Op sommige plaatsen, bestaat die uit een stalen muur, op andere uit een hekwerk. Soms houdt het hek opeens op, omdat het Congres geen geld meer wilde uittrekken om het project te voltooien. Een groot deel bestaat uit een 'virtuele muur' van bewegingssensoren en camera's van de Border Patrol. Tussen Texas en Mexico vormt de Rio Grande de voornaamste hindernis voor illegalen die de grens proberen over te steken.

Trump wil de gaten in de grens nu dichten met een muur die 12 tot 15 meter hoog moet worden en bijna twee meter diep moet steken. Dat zal ongetwijfeld tot problemen met Mexico leiden, omdat per verdrag is vastgelegd dat beide landen niets mogen doen waardoor de loop van rivieren over de grens wordt verstoord. Een echte muur zou ook duur uitvallen: geschat wordt dat de kosten 14 tot 23 miljard euro zullen belopen. Op veel plaatsen zal de overheid boeren langs de grens schadeloos moeten stellen voor het onteigenen van hun grond. Daarnaast zal het onderhoud van de muur het nodige kosten. Volgens Trump is op ongeveer een derde deel van de grens geen muur nodig, omdat illegalen die de VS proberen binnen te komen daar op natuurlijke barrières stuiten, zoals bergen of woestijnachtige gebieden.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden