Republikeins gevecht loopt uit op een tweemansrace

Tien dagen zijn er over, voor de kiezers in Iowa hun oordeel vellen over Donald Trump cum suis. De Republikeinse strijd lijkt op een tweemansrace uit te lopen, tot ongenoegen van de partijtop. Bij de Democraten maakt Hillary Clinton zich zorgen dat de linkse Bernie Sanders een bedreiging wordt. De stand van zaken in de Amerikaanse voorverkiezingen uitgelegd in drie vragen.

Donald Trump op campagne in Tulsa, Oklahoma. Beeld Reuters

1: Trump kan niet meer gestopt worden, dat is wel duidelijk. Gaat het gevecht om de nominatie nu alleen om hem en Ted Cruz?

Daar ziet het wel naar uit. De hoop die de Republican National Committee lange tijd had, zeg maar het partijbestuur, was dat een gematigde kandidaat Trump wel zou kunnen stoppen. Lees: senator Marco Rubio.

Na de Trump- en Cruz-gekte in Iowa en New Hampshire, zo was de ijdele hoop, zou Rubio wel toeslaan in de grote staten. De partijtop drukte Rubio-concurrent Jeb Bush daarom zelfs op het hart niet teveel in te hakken op de senator van Cubaanse afkomst. Maar een peiling woensdag in Florida, de thuisstaat van zowel Rubio en als Bush, moet de partijelite in het Congres spontaan hartklachten hebben bezorgd.

Trump zou iedereen in Florida, zo blijkt uit de peiling van Florida Atlantic University, met grote overmacht verslaan: 48 procent. Cruz is een verre tweede (16 procent), gevolgd door Rubio (11) en Bush (10). Uit de peiling blijkt dat Trump alleen maar populairder wordt in Florida, dat op 15 maart stemt. De boodschap: als Rubio niet eens zijn eigen staat kan winnen, waar kan hij dan wel miljardair Trump stoppen?

Florida is heel belangrijk: wie er wint, gaat er vandoor met alle 99 gedelegeerden. In veel andere staten worden de gedelegeerden proportioneel verdeeld. Om de Republikeinse nominatie in de wacht te slepen, zijn 1.236 gedelegeerden nodig op de conventie in Ohio. Omdat Trump in tal van staten aan kop blijft gaan, hoor je nu steeds meer geluiden dat de partijtop en de Republikeinse donors zich langzaam beginnen neer te leggen bij zijn kandidatuur. Zolang het maar niet 'ruziezoeker' Cruz wordt.

Een teken hiervan was de indirecte 'steun' woensdag voor Trump van Bob Dole, voormalig vicepresidents- en presidentskandidaat. Dole, zelf ooit partijvoorzitter, waarschuwde dat Cruz een ramp zou zijn. ''Ik denk dat Trump wellicht kan samenwerken met het Congres omdat hij de juiste persoonlijkheid heeft en deals kan sluiten', aldus Dole in een interview met The New York Times. Cruz reageerde meteen. 'Het establishment laat Rubio in de steek en verenigt zicht achter Trump.'

Senator Marco Rubio op bezoek in Waverly, Iowa. Rubio, die tot nu toe werd zien als de enige establishmentkandidaat die Trump zou kunnen verslaan, doet het slecht in zijn eigen staat Florida. Beeld EPA

2: Wat is er toch aan de hand met Hillary Clinton? Vormt Bernie Sanders wel een serieuze bedreiging voor haar?

Tot voor kort probeerde Clinton te doen alsof ze zich geen zorgen maakte over de gestage opmars van senator Sanders. Maar nu de 'socialist' uit Vermont, die tot vorig jaar niet eens een Democraat was, haar op de linkerflank dreigt te overvleugelen is er paniek in het Clinton-kamp. Haar adviseurs betreuren het nu dat ze Sanders vanaf het begin niet keihard hebben aangepakt. Ook zijn ze bang dat de Sanders-campagne hen financieel zal overvleugelen in Iowa, waar het verschil tussen de twee heel klein is.

Wie in april vorig jaar, toen Sanders zich kandideerde, had geroepen dat hij het nu zo goed zou doen, was hartelijk uitgelachen. Een oude man van 74 jaar, totaal onbekend en met weinig charisma die Clinton zou bedreigen? Maar zijn populistische boodschap op economisch gebied en zijn geschop tegen Wall Street heeft een gevoelige snaar geraakt bij met name jonge kiezers. Net als die andere anti-establishmentkandidaat, Trump, komen drommen kiezers naar Sanders luisteren.

Kiezers hebben een positief beeld van hem terwijl maar liefst 59 procent vindt dat Clinton niet eerlijk is en niet te vertrouwen is. Een probleem voor Clinton is dat Sanders het nog lang kan volhouden. Tot nu toe heeft hij zo'n 75 miljoen dollar opgehaald voor zijn campagne, tegen iets meer dan 100 miljoen door Clinton. Haar campagne zei woensdag dan ook dat ze rekening houden met een gevecht dat nog maanden gaat duren.

Toch zal het een heidens karwei worden voor Sanders om Clinton te overvleugelen. In de zuidelijke staten die op 1 maart stemmen, hoopt Clinton haar slag te slaan. Met dank aan de zwarte kiezers die volledig achter haar staan. Ook in de grote staten, zoals Florida en Ohio die veel gedelegeerden hebben, heerst ze nog.

Een onzekere factor is echter het emailschandaal dat Clinton al een jaar achtervolgt en dat wordt onderzocht door de FBI. Trump opperde woensdag dat de Democraten zich moeten wenden tot vicepresident Joe Biden als Clinton straks wordt aangeklaagd door Justitie. 'Een gek', zo noemde de miljardair Sanders woensdag in een toespraak. 'Kan je het geloven? Een socialist die wint bij de Democraten? Hij is een wacko.'

Hillary Clinton moet alle zeilen bijzetten om in de eerste voorverkiezing, in Iowa, niet te verliezen. Ze is echter nog altijd de grote favoriet in de zuidelijke staten en in grote staten als Florida en Ohio waar veel gedelegeerden zijn te winnen. Beeld EPA

3. Plegen de Republikeinen geen zelfmoord met zulke extreme kandidaten als Trump en Cruz? Of de Democraten met Sanders?

Dat was tot voor kort de gedachte: in de presidentsverkiezingen in november gaan de kiezers niet voor iemand met extreme ideeën of gedachten. De laatste keer dat de Republikeinen dit deden was in 1964, toen de rabiaat rechtse senator Barry Goldwater in een landslide werd verslagen door president Lyndon B. Johnson. Hij won slechts zes staten. De Democraten overkwam hetzelfde in 1972 met de progressieve George McGovern. Hij won tegen Richard Nixon maar één staat en Washington DC.

Zowel Trump als Sanders grijpen nu echter dankbaar peilingen aan waaruit blijkt dat ze zeker niet kansloos zijn. Sanders zou zowel van Trump als van Cruz winnen. 'Een van de dingen die mijn opponent zegt, is dat ik niet kan winnen', zei hij donderdag dan ook smalend op campagne in Iowa. In een nieuwe aanvalsvideo in Iowa, wijst Clinton de kiezers er echter op dat alleen een Democraat met haar imposante staat van dienst in november een Republikein kan verslaan. Kortom: een socialist als Sanders is niet 'electable'. Gezien het verleden, heeft ze een sterk punt.

Trump zou tegen Clinton, zo blijkt uit de peilingen, verwikkeld zijn in een nek aan nek-race of haar zelfs verslaan. 'Ik zal haar een flinke nederlaag bezorgen', roept Trump trots op campagne. De miljardair heeft echter een handicap. Hij is niet populair bij veel Democratische en onafhankelijke kiezers. Een groep die hij wél zou kunnen overhalen in november, met zijn populistische economische boodschap, zijn de laaggeschoolde Democraten.

Deze zogenaamde 'Reagan Democrats' liepen in 1980 en 1984 over naar de Republikeinen waardoor ze het presidentschap én de herverkiezing mogelijk maakten van Ronald Reagan. Een president die Trump mateloos bewondert.

Bernie Sanders omhelst een aanhanger tijdens een bezoek aan het plaatsje Underwood in Iowa. In New Hampshire heeft hij nu een forse voorsprong op Clinton. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden