Republikeinen veranderen regels om conservatieve opperrechter te benoemen

Met een verandering van de regels in de Amerikaanse Senaat hebben de Republikeinen de weg vrijgemaakt voor de benoeming van Neil Gorsuch tot nieuwe opperrechter. Vrijdagavond staat de stemming zelf op de agenda, waardoor Donald Trump en de Republikeinen toch nog met een conservatief wapenfeit het voorjaarsreces in kunnen.

Protest tegen de benoeming van Neil Gorsuch tot nieuwe opperrechter.Beeld getty

Ze noemden het de nucleaire optie, zo erg vonden ze het zelf - maar er ontplofte geen atoombom in de Senaat donderdag, toen de 52 Republikeinen voor (en 48 Democraten tegen) een motie stemden om de Democratische blokkade van de benoeming te doorbreken. Er ontplofte helemaal niets. Het was gewoon de volgende stap in de polarisatie van de Amerikaanse politiek. Het laatste restje van een twee eeuwen oude procedure, het recht van een minderheid om dwars te liggen, werd opgeruimd. Althans, als het gaat om benoemingen van rechters voor het Supreme Court.

Alle senatoren die eraan meewerkten vonden het verschrikkelijk. Omdat het niet past bij zo'n eerbiedwaardige instantie als de Amerikaanse Senaat, bedoeld als de bedaarde helft van het Congres; de opgewonden standjes zitten in het Huis van Afgevaardigden. Wie reëel is weet dat de Senaat de afgelopen jaren al veel van die eerbiedwaardigheid heeft verloren.

Wraak

Het draaide allemaal om de benoeming van Gorsuch tot nieuwe rechter in het Supreme Court, het Amerikaanse Hooggerechtshof met negen leden die daar tot hun dood of iets daarvoor mogen blijven zitten. Vorig jaar, toen de conservatief Antonin Scalia was overleden, stelde Barack Obama een kandidaat voor met uitstekende papieren en gematigd progressieve overtuigingen. De Republikeinen blokkeerden die benoeming met als reden dat Obama in zijn laatste jaar zat. Ze weigerden überhaupt te praten met deze Merrick Garland. Het was een ongekende sabotage van de gangbare procedures, en de gevolgen daarvan werden donderdag zichtbaar.

Nu waren het de Democraten die zich keerden zich tegen de kandidaat die Trump naar voren had geschoven. Het was de wraak voor Garland. De Democraten zeiden ook tegen Gorsuch te zijn omdat hij een oerconservatief is, maar dat kun je verwachten met een Republikeinse president en was vroeger ook geen probleem. Scalia werd in 1986 met 98 stemmen voor en 0 tegen gekozen.

(Tekst loopt door onder de video)

Neil Gorsuch zal eind deze week de nieuwe opperrechter zijn.Beeld reuters

Spraakblokkade

Het verzet kreeg de vorm van een filibuster, een woord dat is afgeleid van het Nederlandse 'vrijbuiter', in de betekenis van piraat. Omdat de Democraten in de minderheid zijn in de Senaat, zouden de Republikeinen een stemming over Gorsuch winnen. Om die reden probeerden de Democraten het helemaal niet tot een stemming te laten komen, door eindeloze onafgebroken voordrachten te houden: dinsdag en woensdag was senator Jeff Merkley de eerste, met een monoloog van vijftien uur.

Zo'n filibuster kan worden doorbroken met een roep om ermee te kappen, de zogeheten cloture. Daar was tot gisteren een drievijfde meerderheid (zestig senatoren) voor nodig. Bij de cloture-stemming donderdag kreeg 55 senatoren achter zich, alle Republikeinen en drie Democraten uit conservatieve staten. Dat was dus niet genoeg om de spraakblokkade te beëindigen. Dankzij de eis van een 60-procentsmeerderheid om een filibuster te doorbreken, kan een minderheid van 41 procent, met enige moeite, altijd controversiële voorstellen tegenhouden.

Neil Gorsuch schudt de hand van president Trump nadat hij is voorgedragen voor het Hooggerechtshof.Beeld afp

Nucleaire optie

Daarop legden de Republikeinen een motie voor aan de Senaat, met de vraag: willen jullie dat we voortaan met een gewone meerderheid een einde kunnen maken aan de eindeloze redevoeringen die tegenstanders kunnen opvoeren om een nieuwe opperrechter tegen te houden?

Dit was de beruchte nucleaire optie. Voor aanname van de motie was een gewone meerderheid nodig, en die kwam er: 52-48. Vervolgens werd ook de Democratische filibuster met een gewone meerderheid beëindigd. De dwarsliggende Democraten mochten van de Republikeinen nog dertig uur doorpraten, maar dan zou het genoeg zijn. Dus vindt vrijdag om 19.00 uur alsnog de stemming over Gorsuch plaats, die als het aan de Democraten had gelegen nooit had plaats kunnen vinden. En ook dan is een gewone meerderheid genoeg.

Protest op Capitol Hill tegen de benoeming van Neil Gorsuch.Beeld afp

Minimale meerderheid voortaan voldoende

Wat betekent dat? Dat Gorsuch aan het eind van de week de nieuwe opperrechter is. Maar ook: dat elke minimale meerderheid voortaan voldoende is om een kandidaat te benomen. Dat kan een verder radicalisering van het Supreme Court in de hand werken. Wat betekent het niet? Dat de filibuster ook voor wetgeving is afgeschaft. Bij het maken van wetten blijft (voorlopig) de mogelijkheid bestaan om met een voldoende grote minderheid dwars te liggen. Er zijn echter senatoren die vrezen dat dat de volgende stap wordt. Daarmee zou de Senaat niet meer te onderscheiden zijn van het Huis van Afgevaardigden, vrezen zij.

Hoe erg is dat? In Nederland werkt het parlement allang zo, en beslist de Eerste Kamer net als de Tweede Kamer per gewone meerderheid. Verschil is wel dat in het Nederlandse stelsel altijd coalities nodig zijn om aan die meerderheid te komen, en in Amerika met zijn tweepartijenstelsel niet. Maar ook in Nederland is de Senaat gepolitiseerd, sinds de Nacht van Wiegel. Ze nemen lang niet altijd meer genoegen met de bedaarde rol.

Meerderheidsleider in de Senaat Mitch McConnell steekt zijn duim in de lucht na de stemming over het wijzigen van de regels.Beeld ap

Filibusterbestendig

Hoe dan ook is het een ontwikkeling die al lang gaande is. Vroeger was er geen enkele manier om een filibuster te beëindigen. In 1917 werd de cloture-stemming bedacht, en was een tweederde meerderheid nodig om de blokkade te doorbreken. In 1975 werd dat teruggebracht tot de huidige drievijfde.

Toen Republikeinen vijf jaar geleden begonnen met het blokkeren van elke benoeming door Obama, waren het de Democraten die als eerste op de nucleaire knop drukten. In 2013 besloten zij alle benoemingen, behalve die van opperrechter, voortaan filibusterbestendig te maken met een gewone meerderheid. Dat nu de opperechter er ook aan moet geloven is daarvan een logisch gevolg.

Hoop is er ook: hoe definitief en destructief die nucleaire optie ook klinkt, het besluit is ook gewoon terug te draaien, met een simpele motie. Kijken of er ooit een meerderheid komt die de minderheid dat gunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden