Republikeinen strijden nu al om het Witte Huis

Een verbouwereerde winkelier in Manchester, New Hampshire, sprak voor het hele land toen hij de Republikeinse presidentskandidaten breed lachend op de voorpagina van zijn krantje zag staan....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

Inderdaad, ruim een half jaar eerder dan gebruikelijk zijn de Republikeinen begonnen aan de race om het Witte Huis, die pas in november 1996 zal worden beslist. Geen week gaat voorbij of een Republikein stelt zich, omringd door familie en luidruchtige getrouwen, kandidaat om Bill Clinton uit Washington DC te verjagen. De kandidaatstelling gaat bijna vanzelfsprekend gepaard met een bezoek aan de officieuze opperspreekstalmeester van de Amerikaanse politiek, Larry King van CNN.

De presidentsverkiezing van 1996 begint steeds nadrukkelijker onderwerp van debat te worden in de vele praatprogramma's op tv en radio. De kansen van meerderheidsleider Dole en de senatoren Gramm (Texas), Lugar (Indiana), Specter (Pennsylvania), de oud-gouverneur van Tennessee Alexander en stokebrand Pat Buchanan (commentator CNN) worden daar gewogen. Een eerste scheiding tussen kanshebbers en kanslozen is al aangebracht. De aandacht van de media concentreert zich ook op de vraag of de Californische gouverneur Pete Wilson zich in de strijd zal werpen.

De grote kranten hebben al teams gevormd die de verschillende kandidaten moeten doorlichten. En de Republikeinse frontrunners, de senatoren Dole uit Kansas en Gramm uit Texas zijn de afgelopen dagen uitvoerig geportretteerd door The New York Times en The Washington Post. De stijve Dole heeft al op zijn manier het voorbeeld van Clinton, die in 1992 opzien baarde door op te treden voor MTV nagevolgd. Dole was onlangs te gast bij de populaire David Letterman.

Voor de ongebruikelijk vroege start van de campagne bestaan een politieke en twee praktische verklaringen. De Republikeinen denken dat de in hun ogen zwakke president Clinton relatief gemakkelijk is te verslaan. Belangrijker is echter dat de gewichtigste voorverkiezingen vrijwel allemaal in februari en maart 1996 worden gehouden. Door de concentratie van voorverkiezingen in het begin van 1996 zijn de kandidaten gedwongen tijdig organisaties op te bouwen en fondsen te werven.

Eind maart al zal 70 procent van de delegatieleden voor de Republikeinse conventie in San Diego zijn gekozen.

Na de voorverkiezing op 20 februari in New Hampshire, traditioneel de belangrijkste graadmeter voor het verdere verloop van de presidentsverkiezingen, worden in maart en april in 44 andere staten voorverkiezingen gehouden.

In bevolkingsdichte staten als Californië, Texas, New York en Florida en vrijwel alle zuidelijke staten beslissen Republikeinen dus vroeg welke kandidaat zij op de conventie in San Diego zullen steunen.

Het zijn bovendien staten waar moderne politici alleen maar effectvolle campagnes kunnen voeren als zij over voldoende fondsen beschikken om zendtijd te kopen. Geschat wordt dat een kandidaat twintig miljoen dollar nodig heeft om de voorverkiezingen te winnen en 44 miljoen dollar om de sleutel tot het Witte Huis te bemachtigen. Alleen een kandidaat met een bijzonder sterke boodschap, die de aandacht van de media trekt en vasthoudt, maakt een kans het goedkoper te kunnen doen omdat hij gratis publiciteit krijgt.

Voor het werven van fondsen hebben kandidaten niet alleen een ijzersterke conditie nodig, om de meer dan 250 zogenaamde fundraisers in de vorm van ontbijten, lunches, diners en feesten te overleven, maar vooral ook veel geduld en tijd. Voor sommige politici is deze verplichte bedeltocht (incluis de slechte koffie, de halfgare kalkoen, de duizenden handen die geschud moeten worden en de vervelende vragen van de media) zo weerzinwekkend dat zij zich geen kandidaat hebben gesteld.

Dole, Gramm en Alexander besteden nu al meer dan 50 procent van hun tijd aan smeekbedes. Alexander bijvoorbeeld hoopte maandagavond een grote slag te slaan door in de Grand Ole Opry, het epicentrum van de country en westernmuziek een diner te geven. De man die zich na een carrière in Washington opeens opstelt als 'de buitenstaander' hoopte acht miljoen dollar te vergaren. Maar dat zijn uitzonderingen.

Dole, Gramm en Alexander worden in staat geacht op grond van hun bekendheid de eerste twintig miljoen dollar te verzamelen. 'Ik ben niet alleen de meest conservatieve kandidaat in het veld, ik beschik ook over de meest betrouwbare vriend die men kan hebben in de Amerikaanse politiek en dat is geld', pleegt Phil Gramm, de Texaan met een stem als een kettingzaag, te zeggen. Hij beschikt op dit moment over een 'oorlogskas' van ruim 17 miljoen dollar.

Gramm kan rekenen op de steun van de grote geldschieters in het zuiden van de VS die worden aangetrokken door zijn conservatieve opvattingen over het afbreken van de federale overheid.

De ironie wil dat Gramm zelf opgroeide als zoon van een soldaat, met een beurs van de overheid studeerde en professor was aan een staatsuniversiteit.

Gramm heeft dat geld nodig om in de noordelijke staten de argwaan tegen een zuiderling te overwinnen. Net als zijn mede-senatoren die in de race zijn, weet Gramm dat een zittende senator sinds John Kennedy in 1960 het steeds heeft moeten afleggen tegen herkiesbare presidenten of buitenstaander.

Dole, die vergeleken met Gramm opeens een gematigde conservatief lijkt, tracht vooral zijn bekendheid als meerderheidsleider te verzilveren en hoopt met een overwinning in New Hampshire de geldschieters ervan te overtuigen dat zij beter op hem dan op Gramm kunnen wedden. Hij besteedt veel aandacht aan de opbouw van zijn organisatie in deze noordoostelijke staat en brengt daar ook zijn weekends en vakanties door.

Voor de senatoren Specter, Lugar en Buchanan zijn de vooruitzichten om een groot fonds op te bouwen somberder, terwijl zij dat juist vanwege geringe bekendheid het hardste nodig hebben.

Lugar is een gematigde Republikein, die met reden beschouwd wordt als een expert op het terrein van het buitenlands beleid en de landbouw. Hij zou een alternatief kunnen zijn voor het harde conservatisme van Dole en Gramm, maar beschikt niet over de appeal om grote geldschieters tot vrijgevigheid te bewegen. Specter is simpelweg kansloos.

Buchanan hoopt met de steun van de Christian Coalition, de politieke organisatie van christelijk rechts, een heel eind te komen. De Christian Coalition beschikt niet over grote fondsen, maar wel over een indrukwekkend communicatienetwerk om de boodschap van Buchanan te verspreiden. De CNN-commentator heeft maandag daarom een voormalige directeur van de Christian Coalition benoemd tot hoofd van zijn campagnestaf.

Het doelwit van de Republikeinen, president Clinton, zit intussen niet stil. Hij laat de Republikeinse Revolutie over zich heenkomen en stelt zich op als de redelijke, gematigde hervormer terwijl de Republikeinen wild om zich heen slaan. Zonder daar grote ruchtbaarheid aan te geven, is ook hij begonnen met het werven van fondsen. Zijn campagne-organisatie begint vorm te krijgen. Eind april moet het presidentiële herverkiezingsteam rond zijn en aan de slag gaan.

Clinton wil geen 'jonge honden' meer in zijn campagnestaf, maar doorgewinterde veteranen, die hem helpen bij een strijd waarin hij zeker niet bij voorbaat op verlies staat. Bovendien heeft Clinton de reputatie een geduchte en zeer bekwame campagnevoerder te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.