Nieuws

Republikeinen Georgia nemen een wet aan die het vooral zwarten moeilijker maakt om te stemmen

De Amerikaanse staat Georgia heeft een wet aangenomen die het vooral zwarte kiezers moeilijker maakt hun stem uit te brengen. De wet komt uit Republikeinse koker en zou nodig zijn om ‘de betrouwbaarheid van de verkiezingen te vergroten’. Tegenstanders spreken van een ‘aanval op de democratie’.

Demonstranten betogen voor het parlementsgebouw van Georgia in Atlanta tegen de nieuwe wet die beperkingen oplegt in het stemproces. Beeld Reuters
Demonstranten betogen voor het parlementsgebouw van Georgia in Atlanta tegen de nieuwe wet die beperkingen oplegt in het stemproces.Beeld Reuters

Republikeinse politici in de Amerikaanse staat Georgia hebben donderdag een wet aangenomen die het stemmen moeilijker moet maken en die hun meer controle geeft over de verkiezingsuitslag. Daarmee is Georgia de eerste belangrijke staat waar de conservatieve machthebbers de fraudebeschuldigingen van Donald Trump, na zijn verlies in november, omzetten in een grotere kans om de volgende verkiezingen te winnen. Een van de vondsten is een verbod op het uitdelen van eten en drinken aan kiezers die in de rij staan voor een stemlokaal.

De maatregelen worden genomen ‘om de betrouwbaarheid van de verkiezingen te vergroten’, zei gouverneur Brian Kemp bij het ondertekenen van de wet. Kemp, die zich in december nog keerde tegen Trumps pogingen om de verkiezingsuitslag in zijn voordeel te veranderen, vindt nu dat er ‘zonder twijfel alarmerende problemen zijn geweest met de afhandeling van de verkiezingen’ en dat die problemen een ‘crisis in het vertrouwen in het stemproces’ hebben veroorzaakt.

Geen bewijs van fraude

Dit ondanks het feit dat er, na een machinale en een handmatige hertelling, geen enkel bewijs van fraude is gevonden in Georgia. Dat is zowel door Kemp als de verantwoordelijke functionaris, de Republikein Brad Raffensperger, bevestigd.

President Joe Biden noemde de nieuwe wet donderdag ‘on-Amerikaans’ en ‘ziek’. Een Afro-Amerikaans Democratisch parlementslid in Georgia werd gearresteerd toen ze bij Kemp aanklopte op het moment dat die de nieuwe wet achter gesloten deuren ondertekende, met zes (witte) Republikeinse mannen aan zijn zijde.

De maatregelen in de nieuwe wet zijn divers. Zo moeten poststemmers zich voortaan kunnen identificeren met een rijbewijs (200 duizend stemgerechtigden in Georgia hebben geen rijbewijs), wordt het aantal stembussen waarin je al voor verkiezingsdag een stembiljet kunt deponeren beperkt, en is de periode voor het poststemmen tijdens een beslissingsronde (zoals de twee Senaatsraces die in januari werden gewonnen door twee Democraten) van drie weken teruggebracht tot één week.

Daarmee past de operatie in de Amerikaanse traditie van voter suppression, het ‘onderdrukken’ van de opkomst van vooral zwarte kiezers door conservatieven om zo de eigen kansen te vergroten. Een Democratische afgevaardigde in het parlement van Georgia, Carolyn Hugley, noemde de nieuwe wet een ‘machtsgreep’ en ‘Jim Crow 2.0’, een verwijzing naar de apartheidsregels uit de 20ste eeuw, waar pas een eind aan kwam met de burgerrechtenwetten van de jaren zestig.

Ook Stacey Abrams, die de gouverneursverkiezingen van 2018 nipt van Kemp verloor, mede na een door Kemp verordonneerde opschoning van de kiezersadministratie, hekelde de nieuwe wet. ‘Vandaag is een herinnering aan het duistere verleden van Georgia’, zei ze.

De Republikeinen gaan nog een stap verder dan alleen het bemoeilijken van het stemmen zelf: ze willen ook ná het stemmen meer controle over de uitslag hebben. Dankzij de nieuwe wet mogen ze straks lokale, gekozen verkiezingsfunctionarissen vervangen door eigen interimmanagers en kunnen ze de voorzitter van de kiescommissie (op dit moment Raffensperger, die in januari dwarslag toen Trump hem vroeg extra stemmen ‘te vinden’), vervangen door een medestander.

Andere staten volgen

Georgia is niet de enige staat waar maatregelen worden genomen: volgens een inventarisatie vorige maand van het Brennan Center for Justice van de Universiteit van New York worden er in 43 staten in totaal 253 wetsvoorstellen voorbereid die het stemmen moeten bemoeilijken. ‘Georgia is een model voor de rest van het land’, verklaarde de directeur van Heritage Action for America, een conservatieve groepering die de wetsvoorstellen ondersteunt. De voorstellen zullen het niet overal redden, maar maken wel grote kans in de 22 staten waar de Republikeinen zowel het Huis van Afgevaardigden, de Senaat als het gouverneurschap in handen hebben (de Democraten hebben die drievoudige macht in vijftien staten in handen).

Dat er nergens (grootschalige) stembusfraude is gepleegd doet er niet toe. Het Republikeinse argument is consequent: onze kiezers geloven dat er fraude is gepleegd, dus moeten wij daar wat aan doen.

Beperken van de opkomst

Maar dat komt dus neer op het beperken van de opkomst. Zoals Trump het zelf zei, in een uitzending op Fox News vorig jaar: als het te makkelijk wordt om te stemmen ‘krijg je een opkomst waardoor in dit land nooit meer een Republikein zal worden gekozen’. Georgia is voor de Republikeinen het schrikbeeld: mede dankzij Stacey Abrams gingen in 2020 zoveel kiezers naar de stembus, dat voor het eerst sinds 1992 een Democratische presidentskandidaat won. Ook wonnen, dankzij een hoge opkomst onder met name Afro-Amerikanen, in januari de Democratische kandidaten Raphael Warnock en Jon Ossoff de twee zetels waarmee de Democraten een nipte meerderheid in de Senaat veroverden.

Omdat de verschillen vooralsnog niet al te groot zijn – Joe Biden kreeg in Georgia slechts twaalfduizend stemmen meer dan Trump – kan een kleine verandering in opkomst en/of het ongeldig verklaren van een paar duizend stemmen al genoeg zijn om de uitslag te doen kantelen.

‘Existentiële bedreiging van de natie’

De auteur David Daley, die tien jaar geleden als een van de eersten schreef over het Republikeinse gerrymandering (het hertekenen van kiesdistricten waarmee zij de macht in veel staten heroverden) noemde de huidige Republikeinse campagne vrijdag in een interview ‘een aanval op de democratie, die in alle opzichten even lelijk is als de aanval op het Capitool in januari’. Hij spreekt van een ‘existentiële bedreiging van de natie zelf’.

De mogelijkheid voor staten om iets aan de stemprocedures te doen was lange tijd beperkt, door de Voting Rights Act van 1965, de zwaarbevochten wet die zwarte Amerikanen gelijkwaardig stemrecht gaf als witte Amerikanen (voordien moesten ze soms een lees- en schrijftest doen). Maar in 2013 schrapte het Supreme Court een cruciaal onderdeel van die wet: dat staten met een racistische traditie van stemonderdrukking aan de federale regering toestemming moesten vragen voor het veranderen van stemprocedures.

Vanaf de dag van dat besluit proberen die staten van alles. Wel kunnen ze nog voor de rechter worden gedaagd, wat activisten waarschijnlijk ook in Georgia zullen doen. Maar die route vergt tijd, en eindigt bij het conservatieve Supreme Court, dat ook het gerrymandering intact heeft gelaten.

In Washington proberen de Democraten intussen de Voting Rights Act te herstellen, met een nieuwe wet genoemd naar John Lewis, de vorig jaar overleden burgerrechtenstrijder uit Georgia. Ook werd deze week in de Senaat voor het eerst de For The People Act besproken, een brede wet om verkiezingen eerlijker te maken – onder meer door het tekenen van kiesdistricten aan onafhankelijke commissies over te laten en door de invloed van het zogeheten ‘duistere geld’ van het bedrijfsleven te beperken.

Daarvoor hebben ze in de Senaat echter de medewerking nodig van tien Republikeinen, om zo een mogelijke blokkade, de zogeheten filibuster, te slechten. Als die tien niet willen meewerken, zullen de Democraten de filibuster moeten afschaffen: dan zouden ze genoeg hebben aan een gewone meerderheid om wetten in te voeren. Biden heeft daar wel oren naar, zo liet hij donderdag weer weten. De vraag is of alle vijftig Democratische senatoren dat aandurven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden