Weblog

Repats bouwen comfortabele huizen in Ghana, 'met een Waterworld!'

Overal in Ghana wordt gebouwd en gepland. Kansen te over voor Ghanees-Nederlandse architecten. Nu er steeds meer geld in omloop komt, willen Ghanezen eerst een fijne woning.

Old Ningo. Site for Empyrean Developments Ghana Limited Beeld Immanuel Sirron-Kakpor
Old Ningo. Site for Empyrean Developments Ghana LimitedBeeld Immanuel Sirron-Kakpor

Een dorre vlakte met wat gras en struiken strekt zich uit ten oosten van de Ghanese hoofdstad Accra. Maar Noble Ofori ziet iets heel anders: een nieuwe wijk, met mooie architectuur, waar het aangenaam is om te wonen, met groen en bloemen; de grootste attractie wordt een Waterworld, een zwempaleis waar Ghanese ouders in het weekend hun kinderen kunnen vertroetelen.

Het is geen wilde fantasie: de plannen van de projectontwikkelaar liggen er. Ofori: 'Het wordt geweldig, we gaan hier dingen doen die nog nooit eerder in Ghana te zien zijn geweest. Er is zoveel behoefte aan hoge kwaliteit van wonen en vertier voor de nieuwe middenklasse met geld te besteden. Elk weekend naar het strand gaat de kinderen snel vervelen.'

Londense projectontwikkelaar
Noble Ofori was jarenlang actief in Londen als projectontwikkelaar, tot hij een paar jaar geleden bedacht dat het tijd werd terug te gaan naar Ghana, zijn geboorteland. De tijd was er rijp voor: een projectontwikkelaar profiteert van de snelle economische groei.

Ofori: 'Ik ging in Londen best goed, maar ik was toch een van de vele makelaars en projectontwikkelaars in de middenmoot. Veel rek zat er niet in voor mij. Hier zijn de mogelijkheden eindeloos. Wat ik hier kan doen, op deze grote schaal, was in Londen volkomen onmogelijk geweest.'

Hij heeft een Nederlands-Ghanese architect in de arm genomen: Immanuel Sirron-Kakpor. Die ging vorig jaar terug naar Ghana om de markt voor een hoog opgeleide architect als hij te verkennen. De crisis in Nederland had hem zwaar getroffen, zoals bij de meeste collega-architecten. In Ghana was de portefeuille van zijn nieuwe kantoor binnen de kortste keren vol, vertelt hij tijdens een bezoek aan Nederland.

Ontwerp voor een regionaal partijkantoor van de regerende NDC, dat nu in aanbouw is. Beeld Immanuel Sirron-Kakpor
Ontwerp voor een regionaal partijkantoor van de regerende NDC, dat nu in aanbouw is.Beeld Immanuel Sirron-Kakpor

De groei van het bruto binnenlandsproduct van Ghana is voor een belangrijk deel te danken aan de bouwsector, zoals in de meeste opkomende landen.

Vooral de kuststrook langs de Atlantische Oceaan lijkt wel één grote bouwplaats; er verrijzen toeristenhotels, kantorenflats, villa's en appartementengebouwen. Op de heuvels rond de westelijke havenstad Takoradi, waar voor de kust olie is gevonden, zijn de ommuurde luxe-woonoorden te zien voor de buitenlandse werknemers van de oliemaatschappijen en alle toeleverende bedrijven.

Sirron-Kakpor (46) woonde 25 jaar in Nederland; zijn gezin is nog hier. Hij volgde in Nederland zijn studies aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, werkte vier jaar als assistent van Rijksbouwmeester Jo Coenen en voor de gemeentelijke huisvestingsdienst van Den Haag, voor een internationaal architectenbureau en als zelfstandige. Toen stortte de markt in.

ArchiAfrica
Hij was al betrokken bij een groep Nederlandse en Afrikaanse architecten die het bouwen in Afrika beter, duurzamer en avontuurlijker willen maken dan de goedkope kopieën van huizen en gebouwen uit het Westen die je er nu veel ziet: ArchiAfrika. Hij putte veel inspiratie uit collega's als Berend van der Lans, in Nederland de drijvende kracht achter ArchiAfrica, zegt hij.

Sirron-Kakpor: 'Ik wilde al die vernieuwende ideeën en vaardigheden die ik in Nederland heb opgedaan ooit toepassen in Ghana.'

Anderhalf jaar geleden vond hij de tijd rijp. In Nederland was het moeilijk door de crisis en in Ghana was werk genoeg voor architecten en kon hij tegelijkertijd zijn bouwkundige idealen in de praktijk brengen. Hij initieerde twee bouwprojecten, 'tasting the waters', om het eens uit te proberen. Dat ging goed en hij ging terug, al is hij voorlopig ingetrokken bij zijn moeder, 'inderdaad, back to Mum.'

Ghanese bouwvakkers beginnen het werk voor de fundamenten van het partijkantoor. Beeld Immanuel Sirron-Kakpor
Ghanese bouwvakkers beginnen het werk voor de fundamenten van het partijkantoor.Beeld Immanuel Sirron-Kakpor

Het afgelopen jaar bouwde hij drie villa's voor rijke Ghanezen en werkt een deel van zijn tijd in de sociale woningbouw op het Ghanese ministerie. Hij heeft nu kantoorgebouwen, scholen en particuliere woningen in de pijplijn en ook een paar 'gated communities': 'Ik houd daar niet zo van, maar dat is het grote ding nu.'

Schooltje met 4 lokalen
Een staatssecretaris nam hem in de arm om een schooltje met vier lokalen en een bibliotheek te ontwerpen voor de geboortestreek van de politicus. Hij laat op zijn laptop ook het ontwerp van een plaatselijk partijgebouw zien, met zonnepanelen op het dak.

Maar het grootste visioen heeft hij samen met Noble Ofori: die gloednieuwe wijk pal naast het gebied waar in de toekomst een nieuw internationaal vliegveld moet komen. Een levendige wijk moet het worden, met variatie van goedkopere en duurdere woningen - hij laat ontwerpen van 5 types zien op zijn laptop. Sociale huur en villa's, scholen moet er komen, winkels, uitgaansgelegenheden, noem maar op. 'Dat is werk voor nog wel tien jaar!'

Ofori geeft een rondleiding over het enorme terrein. Hij heeft het gekocht van een plaatselijke chief, een traditionele leider die het beheer over de grond heeft en ook nog zeggenschap blijft houden. Hoeveel, dat is ongewis. Daarom stopt Ofori familieleden van de chief die we onderweg tegenkomen een zakcentje toe en brengen we ook een beleefdheidsbezoek aan de chief zelf, in korte broek en op slippers.

Die woont op een uithoek van het terrein in een half afgemaakt gebouw, waarvan hij delen wil gaan onderverhuren. Hij had veel meer kunnen krijgen voor het land dan hij Ofori liet betalen, vertrouwt hij ons toe, maar Ofori is geen buitenlandse projectontwikkelaar, hij blijft een Ghanees al doet hij erg Engels: hij begrijpt wat de bewoners van deze streek nodig hebben: werk en andere graantjes om mee te pikken, zegt de Chief, Nene Odiakosem Biebo IV.

Ontwerp voor een school. Beeld Immanuel Sirron-Kakpor
Ontwerp voor een school.Beeld Immanuel Sirron-Kakpor

Ofori heeft heel goed gegokt: onlangs besloot de regering na lang gepalaver dat de nieuwe luchthaven hier zal komen, pal naast het areaal van Ofori's nieuwe wijk.

'Daardoor is de waarde van het land nu al zeker verdriedubbeld. Het vliegveld zal straks rijke klanten linea recta naar de nieuwe wijke brengen. Rijke Nigerianen komen nu al vaak een weekendje uitpuffen van het gevaarlijk en hectische leven in hun eigen land. Accra is rustig en vredig en en er is steeds meer te doen in het uitgaansleven. Mijn Waterworld zal elk weekend vol zitten!'

De teruggekeerde Ghanezen met een hoge opleiding en vaak vele jaren werkervaring in Europa of de VS geven een impuls voor de economie, zegt Ofori. Hij heeft zelf bijvoorbeeld goede banden met financiers en banken in de City van Londen, die hij ook vanuit Ghana aanboort. Zonder hem zouden ze nooit geld in Ghana steken.

Ofori's voordeel: de rente in Engeland is een stuk lager dan bij banken in Ghana. Zulke voordelen van 'repats' geven wel eens wat wrijvingen met de Ghanese ondernemers die er al zijn, zegt Ofori. Maar over het algemeen zijn de voordelen van samenwerken en zaken doen groter en er is genoeg te verdelen aan opdrachten.

De expats zelf zijn bovendien een belangrijke groep opdrachtgevers. Hij wijst naar de particuliere Central University College; het terrein met immense gebouwen grenst aan dat van hem. Naast de universiteit midden in de lege vlakte staat een 'kathedraal'.

Vele tientallen miljoenen heeft de stichter en dominee van de International Central Gospel Church, Mensa Otabil, in deze gebouwen gestoken. Hij is rijk geworden als prediker in de Verenigde Staten. Hij verdient ook flink aan het collegegeld - er zitten niet alleen religieuze volgelingen op, de meesten zijn dat helemaal niet, zegt Ofori. Hij kan het weten want zijn zuster is getrouwd met de prediker.

Little London'. een wijk bij Accra met ontwerpen van Immanuel Sirron-Kakpor in aanbouw. Beeld Immanuel Sirron-Kakpor
Little London'. een wijk bij Accra met ontwerpen van Immanuel Sirron-Kakpor in aanbouw.Beeld Immanuel Sirron-Kakpor

Villa met fantastisch uitzicht
Immanuel Sirron-Kakpor heeft ook aantrekkelijke opdrachtgevers onder de terugkerende migranten, In de buurt van Elmina, het dorp met het beruchte Nederlandse slavenfort, assisteerde hij een bevriende architect, Joe Addo, met de bouw van een villa op een heuvel met een fantastisch uitzicht over de Atlantische Oceaan voor een Ghanees die in de VS schatrijk is geworden.

Op de bouwplaats bij Elmina staat Joe Addo - hoed, bermuda, T-shirt, Amerikaanse tongval (hij maakte naam in de VS voor hij naar Ghana terugkeerde). Hij geeft aanwijzingen aan de bouwvakkers. 'Ik ben hier ook aannemer, dat moet wel als je kwaliteit wilt afleveren, en ik houd ook van het handwerk.'

Een jongen zwiept gevaarlijk bovenin een losse steiger die drie man aan de onderkant in positie proberen te houden. 'Hé, naar beneden komen, jij!', roept Addo. Er moest iets op het dak worden vastgemaakt. 'Daar zie je Afrika: geen enkel respect voor veilige arbeidsomstandigheden', verzucht Addo.

Verzekerd is er ook niemand. Als er een in het ziekenhuis belandt, kan Addo zelf dokken. Een pechvogel aan zijn lot overlaten zou gebruikelijk zijn in Ghana, maar dat kan hij niet meer na al die jaren in de States.

Het huis is enorm: hoog, ruim, met grote glaswanden voor het uitzicht, een buitenwand waarlangs water als een sculptuur zal vloeien en weer worden opgepompt. Addo had dezelfde 'mansion' ook in Los Angeles kunnen bouwen voor iemand van de rich and famous, zegt hij. Daar komt de Ghanese repat-opdrachtgever vandaan, maar Addo mag verder niets over hem onthullen. 'Hij is bescheiden.'

Zulke rijkeluisgebouwen geven hem de kans nieuwe ideeën en nieuw materiaalgebruik te laten zien, zegt Addo. Een van zijn stijlkenmerken is het gebruik van bamboe-pallisaden als muren, waardoor de zeewind kan waaien; de airco kan dan uit.

De villa is ook zo gericht dat de wind maximaal wordt benut en de zon wordt opgevangen met zonnepanelen, die aansluiting op het elektriciteitsnet onnodig maken. Zulke vernieuwingen krijgt hij niet meteen doorgevoerd in de opdrachten die hij voor de overheid doet: huurwoningen, openbare gebouwen.

Pionier onder de repats
Addo is tevens voorzitter van ArchiAfrika die het hoofdkantoor heeft verplaatst van Amsterdam naar Accra. Hij is een van de pioniers onder de repats - hij kwam al tien jaar geleden naar Ghana. Zijn advies aan nieuwkomers: neem de tijd om de omstandigheden in Ghana te leren kennen en ermee te leren omgaan - geduld hebben bij traditionele leiders en moderne ambtenaren bijvoorbeeld.

De jonge honden racen nu binnen en zullen wel eens even wat laten zien. Die stoten hun neus, zegt Addo. Er zijn er nogal wat die na een jaartje gefrustreerd naar Los Angeles, Londen of Amsterdam teruggaan. Dat is zonde en niet nodig, als je leert je iets aan te passen. Beetje bij beetje, zo gaat de verandering in Ghana.

Hij heeft het zelf ook met vallen en opstaan geleerd. Maar als je eenmaal die balans tussen de bestaande cultuur en de repat-vernieuwing hebt gevonden, zegt Addo, dan zijn op den duur bijna alle fantastische plannen in Ghana te verwezenlijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden