Reparaties in Luilekkerland

Door de fiscale stimuleringsmaatregel, die uitnodigt om te investeren in films, worden er meer films gemaakt met betere budgetten. Ze moeten de Nederlandse film 'aansluiting geven op de wereldmarkt'....

'Minoes zou zonder cv nooit voor twaalf miljoen gulden gemaakt kunnen worden. Dan waren we bij vijf à zes miljoen blijven steken. Met het geld van investeerders zijn we in staat een film te maken die kan concurreren met de Amerikaanse familiefilm. Want voor die keuze staat het publiek. Wordt het Harry Potter of wordt het Annie M.G. Schmidt?'

Michiel de Rooij, managing director van Bos Bros. (Minoes, Ja Zuster Nee Zuster), is de Indianenverhalen beu. Cv-constructie en media? 'Niets dan hele en halve onwaarheden.'

CV - de afkorting ligt bij iedere filmmaker op het puntje van de tong. Zeg 'CV-film' en de verhalen barsten los. Over de onkunde van de politiek, misvattingen, graaiende beunhazen en over films die anders niet gemaakt konden worden.

Sinds 1998 is het in Nederland mogelijk films te financieren met zogeheten Commanditaire Vennootschappen. De constructie, bedoeld om de filmsector economisch te versterken, stelt filmmakers in staat kapitaal aan te trekken. Het mes snijdt aan twee kanten: de budgetten van Nederlandse films ontstijgen het low budget-karakter en de investeerders krijgen een interessante aftrekpost, met daar bovenop een grote kans op extra rendement.

De stimuleringsmaatregel sloeg in als een bom. Binnen twee jaar werden 43 films (deels) gefinancierd via een cv, samen goed voor 411 miljoen gulden. Een succes fou, op het eerste gezicht. Toch ontstond over het paarse initiatief al snel grote onzekerheid, omdat het belastingstelsel in 2000 werd herzien. Reparaties volgden en er ontstond spraakverwarring tussen de ministeries van OCW, Economische Zaken en Financiën. Binnen de filmwereld kantelde de euforiestemming naar cynisme - vooral nadat bleek dat de politiek tot tweemaal toe vele maanden nodig had om een nieuw wettelijk kader voor de maatregel te smeden.

Ook op dit moment wordt bij het Ministerie van Fiancieën gesleuteld aan de regeling, die in elk geval tot 2003 wordt gehandhaafd. Beetje bij beetje krijgt de nieuwe constructie contouren. De fiscale voordelen blijven voortaan beperkt tot een filminvesteringsaftrek en de belastingderving mag maximaal 50 miljoen gulden per jaar gaan bedragen. Maar veel is nog altijd onduidelijk, wat PvdA-kamerlid Hillie Molenaar (zelf filmmaakster) ertoe bewoog afgelopen week in de Tweede Kamer te pleiten voor handhaving van de huidige maatregel zolang de aangepaste versie niet wettelijk van kracht is. 'Dat de regering niet wil dat de cv-regeling regelrecht tot een beleggers-Luilekkerland leidt, of gebruikt wordt om Hollywoodje te spelen, is terecht. Maar het is jammer dat het afgelopen jaar het kind met het badwater is weggegooid.'

Michiel de Rooij: 'De overheid vertoont onverantwoord gedrag. Vermeend heeft, in zijn oude functie als staatssecretaris, een gelijkwaardige maatregel toegezegd, maar de overgangsmaatregel is al slechter. Wij wilden van start met Ja Zuster Nee Zuster. Maar wat kon ik de beleggers beloven? Geen idee. Drie brieven zijn verstuurd naar Den Haag. Nooit heb ik antwoord gekregen. Dat is niet alleen onverantwoord, maar ook onbehoorlijk.'

Filmproducent Burny Bos (Mijn vader woont in Rio, Otje, Abeltje, Minoes): 'De maatregel is gelanceerd ter stimulering van de speelfilmindustrie in Nederland. Maar de politiek heeft er nooit echt in geloofd. Niemand kijkt op als er miljarden richting Fokker of Philips gaan. Maar investeren in film, in ideeën - dat mag blijkbaar niet. Het geklaag begon al toen er pas zeven films met de cv-maatregel waren gefinancierd. Zeven! Terwijl zo'n regeling enkele jaren nodig heeft om goed beoordeeld te kunnen worden.'

De twijfels van de politiek zijn wel te begrijpen, vindt Theo Challa van Arteco Filmfinancing, die binnenkort voor het vervolg op Soldaat van Oranje 31 miljoen gulden denkt binnen te halen, waarvan 26 miljoen bij de film terechtkomt. 'Er zitten tussen de gerealiseerde projecten behoorlijk wat bloopers', voegt Challa's compagnon Marc Noyons toe. Een lijst met bezoekcijfers van inmiddels uitgebrachte cv-films staaft zijn bewering. 'Hier... De vriendschap: tweeduizend bezoekers. Of neem The Hollywood Sign. Die kostte meer dan twintig miljoen... ook tweeduizend bezoekers.'

Emotie

De politiek, die de gevolgen van de cv-maatregel heeft onderschat, is op zoek naar een draagvlak. Challa, met Arteco onder meer verantwoordelijk voor cv-films als Nynke (210 duizend bezoekers), Lek (95 duizend bezoekers), Mariken (71duizend bezoekers) en Babs (achttienduizend bezoekers): 'We hebben het over veel geld. In 1999 is 161 miljoen gulden opgehaald. In 2000 was dat zelfs 407 miljoen. Dat zijn niet de bedragen waarmee in Den Haag rekening werd gehouden. Staatssecretaris Bos heeft de belastingderving niet voor niets afgetopt op 50 miljoen. Dat is het bedrag waarop blijkbaar was gerekend.'

De negatieve stemming rondom de fiscale stimuleringsmaatregel is ook het gevolg van de hebzucht die zich direct in de filmwereld manifesteerde. Oude scenario's werden afgestoft en filmproducenten zonder behoorlijk curriculum vitae dienden zich aan met prospectussen waarin beleggers huizenhoge rendementen werden beloofd. Ocean Warrior, met veel tamtam aangekondigd als 'de duurste Nederlandse film aller tijden', ging failliet. Producent Leon de Winter moest toezien hoe zakenpartner Delta Lloyd 100miljoen aan beleggers retourneerde omdat de bank geen vertrouwen had in de door De Winter overlegde garanties.

Michiel de Rooij: 'De cv-film heeft een slechte naam. Er is een vertekend beeld ontstaan. Daarom is het ook goed dat het verleden van de producent bij de goedkeuring van een cv zwaarder gaat wegen. Want film blijft film; het is nooit met zekerheid te zeggen of een productie echt top wordt. Het enige wat beleggers houvast geeft, is de track record van de producent. En die van ons is toch anders - om het maar zo te zeggen - dan die van de producent van Ocean Warrior.'

Bos Bros. financierde afgelopen jaar met de cv-maatregel zowel Minoes (budget: twaalf miljoen) als Ja Zuster Nee Zuster (budget: zes miljoen). 'Beide waren in no time uitverkocht. Het vertrouwen in ons is groot. Na Abeltje weten de mensen dat wij het kunnen.'

Bij Arteco wordt niet getwijfeld aan het succes van de 'plaatsing' van Soldaat van Oranje 2-cv. Noyons: 'De belangstelling is overweldigend. Soldaat van Oranje is een merk; dat gaat geen problemen geven.' Challa: 'Door het politieke amateurisme kunnen we dit jaar niet nóg meer doen. Er ligt hier een hele stapel goede projecten te wachten.'

Arteco financierde vorig jaar Nynke van Pieter Verhoeff, over het huwelijk tussen kinderboekenschrijfster Nynke van Hichtum en SDAP-voorman Pieter Jelles Troestra. Tweehonderd Participaties waren in vijf dagen verkocht. 'Bijna allemaal Friese beleggers', verduidelijkt Challa. 'Met zo'n film verkoop je pure emotie.'

Professionaliseren

Dergelijke positieve verhalen over cv-films zijn te weinig te horen, vindt Judith Merkies, directeur van de Federatie Filmbelangen. De federatie lobbyt namens verschillende belangenverenigingen voor behoud van de maatregel, die, benadrukt Merkies, zoveel meer is dan een speeltje van filmbobo's. 'De publiciteit concentreert zich op wantoestanden. Het publiek weet niet dat ook Nynke, Ik ook van jou en De grot cv-films zijn. Door de cv-maatregel hebben veel mensen structureel werk. En ze krijgen fatsoenlijk betaald, wat tot voor kort niet mogelijk was.'

Volgens Merkies heeft de filmpraktijk, van cameramensen tot en met bedrijven gespecialiseerd in special effects, zich door de hogere budgetten 'zover kunnen professionaliseren dat zij aansluiting hebben gekregen op de wereldmarkt'. Door het toegenomen productievolume wordt de aandacht voor Nederlandse film vanzelf groter, denkt Merkies. 'Er is een grotere alertheid bij het publiek. Het is geen toeval dat The Discovery of Heaven en Nynke momenteel zo goed gaan. Er is in korte tijd iets opgebouwd.'

Om de dialoog met de politiek op gang te houden, lanceerde de Federatie in augustus een reeks gedragsregels. Bij een cv-film moet een Nederlandse producent een initiërende rol vervullen, luidt regel één. En op vitale posities dient Nederlands creatief talent te worden ingezet - criteria die inmiddels door de politiek met gretigheid zijn omarmd.

Burny Bos: 'Met die nadruk op het nationale karakter is op zich niets mis. Zelfs bij grote Amerikaanse distributeurs is het besef doorgedrongen dat het lokale product belangrijk wordt. Warner stopt een miljoen gulden in Minoes, een bedrag dat pas wordt terugverdiend als er 600 duizend bezoekers zijn geweest.' Bos stelt dat de cv-constructie hem dichter bij een Europese doorbraak brengt. 'Als het ooit kan, dan is het nu wel. Stel dat Warner Europa nog een stap verder gaat en onze films gegarandeerd uitbrengt in Italië, Duitsland en Frankrijk, dan worden budgetten van 25 miljoen reëel. De cv-film maakt die wijze van denken redelijk.'

Doemscenario

Staatssecretaris Bos, die de filmmaatregel erfde van voorganger Vermeend, heeft meerdere signalen afgegeven dat hij met de maatregel in zijn maag zit. Hij lijkt er weinig voor te voelen om na 2003, als de door Vermeend toegezegde termijn van vijf jaar afloopt, door te gaan. Bovendien wordt de aangepaste versie van de regeling, die tot 2003 van kracht zal zijn, veel minder gunstig. Vooral de nieuwe eis dat de producent 50 procent vreemd vermogen moet inbrengen om van de cv-maatregel gebruik te kunnen maken, maakt de maatregel volgen velen 'onwerkbaar'.

De Rooij: 'De twijfels bij de politiek zijn niet gebaseerd op feiten. Het vermeende misbruik van de regeling door buitenlandse producenten is alleen in het prille begin opgetreden, maar dat is door de praktijk gecorrigeerd. Ook is het gemiddelde gegarandeerde minimumrendement niet uitzonderlijk als je de vergelijking maakt met andere beleggingsvarianten. De maatregel werkt. Er ontstaat zoiets als een industrie. Als er nu niet wordt doorgezet, valt de Nederlandse filmindustrie weer terug naar het niveau van voor 1999, toen het vergaren van een redelijk budget jaren werk kostte.'

Challa en Noyons zijn door de houding van Den Haag 'enigszins cynisch' geworden. Noyons: 'Het heeft ons een jaar gekost om een afspraak te maken met vertegenwoordigers van de diverse ministeries. Wij hadden voor de zekerheid onze fiscalist meegenomen. Om het rekenmodel dat de politiek voor ogen stond eens goed door te nemen. Wat denk je? Er was nog helemaal geen rekenmodel.'

De directeuren van Arteco hebben besloten af te wachten. Zelfs een doemscenario - filmfinanciering zonder cv-maatregel - brengt hen niet uit balans. 'Wij hebben onze plek gevonden en weten inmiddels waar in Europa het geld te halen is. In België wordt hard gewerkt aan de oprichting van een fiscale constructie. Misschien kunnen we daar ook leuke dingen doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden