Renzi treedt af na referendum, vrees voor chaos in Italië

Hij herhaalde het op tv, op Twitter, in het parlement en in werkelijk alle steden waar hij kwam: basta un sì - een ja is genoeg. Stem ja, beloofde premier Matteo Renzi zijn volk keer op keer, en ik geef u er een gemakkelijker Italië voor terug. Maar zijn volk luisterde niet.

Mensen uit het 'Nee'-kamp in Rome. Beeld reuters

Althans zo'n 60 procent van de Italianen luisterde niet. Zij stemden zondag tegen de wijzigingen van de Italiaanse grondwet en dus tegen hun premier, die zondagnacht zei af te treden. 'Mijn regering eindigt hier.' Politiek analisten vrezen niet alleen voor chaos in Italië, maar in de hele eurozone.

Politieke fout

Matteo Renzi - de man die trots was op zijn bijnaam 'De Sloper', vanwege zijn drang de oude, stroperige politieke kaste te slopen - wilde via dit referendum in één klap de belangrijkste weeffouten uit het systeem halen. Veruit de belangrijkste van de in totaal 47 grondwetswijzigingen ging over het inperken van de Senaat, die in Italië buitengewoon veel macht heeft - alsof het land twee Tweede Kamers heeft.

Vanwege dat systeem konden wetsvoorstellen soms eindeloos heen en weer pingpongen tussen beide Kamers. Zo staat het nationaal record op naam van een wetsvoorstel over het al dan niet toestaan van martelen in noodsituaties. Dat werd in 1989 voor het eerst besproken en heeft nu, 27 jaar later, nog altijd de status van voorstel. Dankzij de nee-stem van vannacht blijft dat systeem zoals het is.

Dat een meerderheid van de Italianen tegen deze wijzigingen heeft gestemd, betekent niet dat ze ook daadwerkelijk tegen de wijzigingen zijn. Sterker nog: twee jaar geleden stond nog 70 procent van de Italianen positief tegenover een nieuwe grondwet. Zelfs in het parlement was een meerderheid vóór de plannen van Renzi. Maar toen maakte de 41-jarige premier de fout van zijn carrière door te zeggen dat 'wanneer ik verlies, ik niet alleen aftreed, maar ook de politiek verlaat'.

Matteo Renzi kondigt zondagnacht zijn aftreden aan. Beeld afp

Lees ook:

Elf Italianen vertellen bij het verlaten van het stemlokaal over hun voorkeur.

In de laatste vijftien dagen voor een stembusgang is het in Italië verboden peilingen te publiceren. Hoe Italiaanse media op slinkse wijze dit verbod omzeilen.

Anti-Renzi-campagne

De oppositie, aangevoerd door de populistische Vijfsterrenbeweging, rook vanaf dat moment bloed en begon aan een vinnige anti-Renzi-campagne. 'Stem niet met je hoofd, maar gebruik je onderbuik', wakkerde Vijfsterrenvoorman Beppe Grillo de onvrede onder het electoraat meermaals aan. Met succes, zo bleek zondag.

Zondagnacht gaf premier Renzi een persconferentie waarin hij zich aan zijn eerdere belofte hield. Hij neemt volledige verantwoordelijkheid voor zijn verlies en biedt maandag zijn ontslag aan Sergio Mattarella aan, de president van de republiek.

Oorspronkelijk zouden er pas in 2018 verkiezingen plaatsvinden, maar nu mogen de kiezers waarschijnlijk aanstaande zomer al opdraven. Bij die verkiezingen draait het op voorhand om één vraag: lukt het de almaar groeiende Vijfsterrenbeweging eindelijk de macht te grijpen, of slaagt de rest van politiek Italië erin de populisten buiten de deur van het 16de- eeuwse Palazzo Chigi te houden, de ambtswoning van de premier?

De vrees voor een beursval lijkt vooralsnog ongegrond. De Europese aandelenbeurzen zijn maandag overwegend met winst geopend. Italië, dat na Duitsland en Frankrijk de belangrijkste economie van de eurozone is, worstelt met een van de grootste staatsschulden ter wereld en de banken staan er al geruime tijd op omvallen. Het was een noodplan van Renzi dat die banken afgelopen zomer ternauwernood overeind hield. Maar als hij vertrekt, zo is de vrees, arriveert de onzekerheid.

Het nee-kamp viert de overwinning in Turijn. Beeld afp
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden