Nieuws6 Vragen

Renteverhogingen in de VS hebben hun weerslag in de hele wereld

De Federal Reserve (Fed), de Amerikaanse koepel van centrale banken, gaat vanaf maart in hoog tempo de rente verhogen. Dat heeft voorzitter Jerome Powell woensdagavond laten weten. Powells toon was agressiever dan verwacht, waardoor beleggers schrokken. De stap van de Fed wordt gevoeld in de rest van de wereld. Enkele redenen waarom.

Peter de Waard
Een beurshandelaar op de Newyorkse effectenbeurs volgt Powells toespraak via televisie. Beeld REUTERS
Een beurshandelaar op de Newyorkse effectenbeurs volgt Powells toespraak via televisie.Beeld REUTERS

Waarom stelt de Fed zich zo hard op?

De Amerikaanse centrale banken zijn ongerust over de stijgende inflatie. De inflatie in de VS is in december gestegen naar 7 procent, onder meer door de veel hogere energiekosten. Dat is het hoogste niveau in meer dan veertig jaar. Inmiddels is de kerninflatie – geschoond voor energie en voedingsmiddelen – ook al 5 procent. Ook houdt de Fed de krapte op de arbeidsmarkt scherp in de gaten. Die kan leiden tot hogere lonen, die weer hogere prijzen tot gevolg kunnen hebben.

Een verhoging van de rente betekent dat bedrijven minder snel geld zullen lenen voor nieuwe activiteiten. Dat leidt tot een afname van economische activiteit en daardoor van inflatie. Een hogere rente kan door de economie gemakkelijk worden geabsorbeerd, aldus Powell, omdat de arbeidsmarkt krap is. De werkloosheid is tot onder de 4 procent gedaald. De Fed zal het waarschijnlijk niet bij een eenmalige verhoging houden. Mogelijk komt er na maart bij iedere vergadering (eens in de zes weken) 0,25 procent bij.

Heeft dit geen vervelende consequenties voor de euro en andere munten?

Als de rente in de VS stijgt en die in de eurozone op 0 blijft, zal dat leiden tot een duurdere dollar. Er komt dan meer vraag naar de dollar, omdat het vanwege de hogere rente lucratiever wordt om geld in dollarobligaties weg te zetten. Dat kan tot spanningen leiden. De VS hebben namelijk heel grote handelstekorten, terwijl de eurozone een handelsoverschot heeft. De VS worden nu minder concurrerend en de eurozone concurrerender. Dat geldt ook voor Japan dat eveneens een groot handelsoverschot heeft met de VS.

Merkt de Nederlandse consument ook iets van een duurdere dollar?

Nederlandse consumenten en bedrijven kunnen op hogere kosten worden gejaagd. Veel grondstoffen, zoals olie, worden afgerekend in dollars. Een duurdere dollar betekent dat de inflatie in Nederland verder zal stijgen. Er is geen directe invloed op de hypotheekrente.

Kan de eurozone dan wel achterblijven?

De Europese Centrale Bank zit met een dilemma. Ook hier stijgt de inflatie. In Nederland is die op jaarbasis opgelopen tot 6,4 procent (Eurostat) of 5,7 procent (CBS). In de hele eurozone ligt die nu op 5 procent. In vele landen buiten de eurozone (Polen, Noorwegen, VK, Tsjechië) is de rente al verhoogd vanwege de oplopende inflatie.

Toch heeft ECB-president Christine Lagarde in december gezegd dat de rente in 2022 niet zal worden verhoogd. Op zijn vroegst gebeurt dat volgend jaar. Een van de redenen voor de terughoudendheid van de ECB is dat veel zuidelijke lidstaten van de eurozone door een renteverhoging in de problemen kunnen komen bij de financiering van de enorme staatsschuld. Wel is de ECB voornemens het extra opkoopprogramma van obligaties, dat was ingesteld vanwege de pandemie, in maart te beëindigen. Maar het normale opkoopprogramma blijft intact.

Waarom schrokken de beleggers in aandelen van de aankondiging door Powell?

Een hogere rente maakt obligaties en spaarrekeningen weer aantrekkelijker als belegging. Dit betekent dat beleggers aandelen en andere financiële waarden (goud, cryptomunten) gaan verkopen. Sinds november zijn vooruitlopend op het besluit van de Fed de aandelenkoersen al fors gedaald. De waarde van cryptomunten als de Bitcoin is gehalveerd. Veel beleggers hadden cryptomunten gekocht omdat op spaarrekeningen het rendement negatief was geworden. Nu willen ze er weer vanaf.

Waarom krijgen zelfs de opkomende economieën in Azië en Latijns-Amerika hier last van?

Een hogere rente op de dollar stimuleert kapitaalvlucht naar de Amerikaanse munt, waardoor de eigen valuta – bijvoorbeeld de Turkse lira, de Argentijnse peso, de Indiase roepie en de Indonesische roepia – onder druk komen te staan. Daarnaast is in deze landen veel in dollars geleend omdat de rente op dollarleningen veel lager was dan op de eigen valuta. Maar als de dollarkoers stijgt, moeten die leningen ook weer in veel duurdere dollars worden afgelost.

In 2014 kwamen heel veel bedrijven in die landen in grote problemen en gingen zelfs bankroet toen de Fed voor het eerst sinds de kredietcrisis besloot de rente weer te verhogen. Hun eigen valuta gingen onderuit, waardoor ook import aanzienlijk duurder werd. De Fed richt zich alleen op de eigen nationale belangen, maar de dollar is de reservemunt van de hele wereld. 80 procent van alle handelstransacties vindt plaats in dollars. Daarnaast is de Amerikaanse dollar ook de munt van landen die geen eigen valuta meer hebben, zoals Ecuador, El Salvador en Zimbabwe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden