Ontwerp van de huisvesting op het Catshuisterrein voor een deel van de medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken.

Analyse Renovatie Binnenhof

Renovatie Binnenhof loopt vertraging op door te hoge stikstofuitstoot

Ontwerp van de huisvesting op het Catshuisterrein voor een deel van de medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken. Beeld Rijksoverheid

De verbouwing van het Binnenhof loopt naar alle waarschijnlijkheid een jaar vertraging op. Eerste en Tweede Kamer verhuizen dan pas in 2021 naar hun tijdelijke onderkomens. ‘Ik overweeg de renovatie met een jaar uit te stellen’, schrijft staatssecretaris Raymond Knops aan de Tweede Kamer.

Voornaamste reden voor het uitstel is stikstofuitstoot. De stad Den Haag en de provincie Zuid-Holland geven vooralsnog geen vergunning af omdat de renovatie van het Binnenhof zou leiden tot meer stikstofneerslag in het nabijgelegen Meyendel, een Natura 2000-gebied. Een aanpassing van de renovatieplannen zodat die wel aan de eisen voldoen neemt naar verwachting enige maanden in beslag.

De stikstofuitstoot komt bovenop eerdere tegenvallers. Zo is de bouwmarkt krap, waardoor de levertijden van materialen lang zijn en het moeilijk is bouwvakkers te krijgen. Een complicerende factor is dat de Tweede Kamer onlangs op initiatief van D66-leider Rob Jetten afsprak tien miljoen euro per jaar extra uit te trekken voor ondersteuning van parlementariërs. Voor die medewerkers moeten zowel in de tijdelijke huisvesting als op het Binnenhof werkplekken worden gecreëerd, die niet in de oorspronkelijke plannen voorkomen.

Democratisch proces

Bij de verbouwing zijn vier instellingen betrokken: Eerste en Tweede Kamer, Raad van State en Algemene Zaken – het departement van de eerste minister. Die kunnen alleen in de zomermaanden verhuizen, als er niet vergaderd wordt. Dit, volgens Knops, om ‘het democratisch proces’ niet in gevaar te brengen. Het betekent dat door een vertraging van enkele maanden de begindatum meteen een jaar opschuift. Als het kabinet de rit uitzit, valt de verhuizing nu pas na de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer. Voor de verbouwing is vijf jaar uitgetrokken.

Alle rek was al uit de oorspronkelijke planning van de renovatie vanwege gesteggel met de betrokken architecten. Eerder werd besloten niet door te gaan met de architect die het voorontwerp voor de verbouwing van de Eerste Kamer leverde. Deze zomer kwam ook een einde aan de samenwerking met Ellen van Loon van architectenbureau OMA. ‘Gebruiker en opdrachtnemers moeten met elkaar werken in een sfeer van vertrouwen en samenwerking’, aldus Knops. Daar ontbrak het aan. Veel Kamerleden, Kamervoorzitter Khadija Arib voorop, hadden moeite met de plannen. Vervolgens werd Pi de Bruijn, ontwerper van de inmiddels dertig jaar oude nieuwbouw, gevraagd het project over te nemen.

Vertrouwelijke behandeling

Veel onvrede ontstond doordat de plannen vertrouwelijk moesten worden behandeld. Dit was in 2015 door minister Blok voor Wonen en Rijksdienst verordonneerd. Knops houdt nu als stelregel ‘openbaar’ aan, tenzij de veiligheid anders voorschrijft. In het vervolg kunnen de plannen publiekelijk worden besproken.

Ontwerpschets voor de tijdelijke huisvesting van de plenaire zaal voor de Eerste Kamer. Beeld Happel Cornelisse Verhoeven Architecten

Eind dit jaar moet het voorontwerp klaar zijn, voor de zomer van 2020 moet er een definitief ontwerp liggen. Voormalig D66-leider Alexander Pechtold neemt 12 oktober officieel de leiding over van de stuurgroep van alle gebruikers van het Binnenhof, die toeziet op zowel renovatie als tijdelijke huisvesting. Motto van de verbouwing blijft ‘sober en doelmatig’, al heeft met name Pechtold herhaaldelijk gezegd dat geen goed credo te vinden voor wie de ambitie heeft een mooi gebouwencomplex na te laten. ‘We mogen laten zien dat we trots zijn op onze democratie.’

Informatiebeveiliging

Ook de inrichting en verbouwing van de tijdelijke onderkomens loopt vertraging op. In het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken, waar de Tweede Kamer wordt ondergebracht, lijkt het niet te gaan lukken de ICT en audiovisuele middelen voor de vervangende huisvesting tijdig op orde te hebben. Algemene Zaken verhuist naar de tuin van het Catshuis, waar een tijdelijk kantoor wordt gebouwd. ‘Vanwege de hoge eisen op het gebied van informatiebeveiliging’ wordt voor die verhuizing al de zomer van 2021 ingecalculeerd. De verhuizing van Eerste Kamer en Raad van State naar het Lange Voorhout verloopt wel volgens schema.  

Ook Johan van Oldenbarnevelt kan nog voor vertraging zorgen. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed voerde verkennend onderzoek uit naar het graf van de raadspensionaris, dat zich wellicht op het Binnenhof bevindt. Een rapport hierover wordt binnenkort verwacht. Een aantal Kamerleden dringt aan op uitgebreid bodemonderzoek.

Het Binnenhof gaat gerenoveerd worden. Verslaggever Ariejan Korteweg sprak veel Kamerleden over de aanstaande verbouwing en ontwaart een politieke laboratoriumopstelling. ‘Dit keer hebben besluiten geen gevolgen voor eenoudergezinnen, studenten of varkenshouders. Dan blijkt: als de Kamer het uitsluitend over zichzelf heeft, wordt het pas echt ingewikkeld.’

De aanstelling van Alexander Pechtold als ‘procesvoorzitter’ van de Binnenhof-renovatie bewijst dat staatssecretaris Knops de wanhoop nabij moet zijn. De voormalig D66-leider heeft drie weken om iets te doen aan het wantrouwen en de chaotische besluitvorming die het project plagen.

Architect Ellen van Loon is door de politiek afgeserveerd. Daar is haar opdrachtgever schuldig aan, menen Francesco Veenstra en Fred Schoorl. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden