'Renners worden weggezet als criminelen'

Op 18 december hoort Jonathan Breyne dat hij is betrapt op doping. Dezelfde week neemt de renner een overdosis. De poging tot zelfdoding mislukt, maar zijn leven heeft hij nog niet hervonden.

Jonathan Breyne leeft in Mere, een Vlaams dorp vlakbij Aalst, in een flink nieuwbouwhuis met een flinke oprit voor een flinke auto. In dat huis staat een racefiets, het instrument waarmee dit decor mogelijk is geworden.


Gelukkig kan zijn verhaal worden opgetekend in de o.t.t., de onvoltooid tegenwoordige tijd, waarin nog een toekomst in het verschiet ligt. Het had weinig gescheeld of het had in de o.v.t. gemoeten, de onvoltooid verleden tijd.


In de week voor Kerstmis sloeg de toen 22-jarige wielrenner Jonathan Breyne de hand aan zichzelf. Hij had een overdosis aan pillen geslikt en was vervolgens in de auto gestapt.


De rit eindigde vlakbij het kantoor waar zijn vriendin op dat moment aan het werk was. Hij parkeerde de auto en stuurde haar een laatste sms, eindigend met het woord saluut.


Ze vond hem bijtijds en met spoed werd die overdosis aan pillen in een Gents ziekenhuis uit zijn maag gepompt.


Nu, ruim twee maanden later en inmiddels 23 jaar, doet hij de deur van dat mooie huis open om zijn verhaal te vertellen. Het komt er in horten en stoten uit. In een grote variëteit aan grimassen drukt zijn gezicht vaak meer uit dan de woorden kunnen.


De tegenwoordige tijd van Jonathan Breyne is bepaald geen pretje. Zijn toekomst staat op losse schroeven.


Deze maandagochtend heeft Breyne voor de zoveelste keer contact gezocht met de UCI, de internationale wielerunie. Hij wil weten of het laboratorium eindelijk uitsluitsel kan geven over het dopinggebruik waarvan hij wordt verdacht.


De zogenoemde B-staal, een tweede onderzoek van zijn urine, moet dat nog bevestigen. Ze hebben hem van het kastje naar de muur gestuurd en het einde van het liedje was dat 'degene die uw dossier behandelt niet aanwezig is'.


Maar 's avonds meldt de UCI plotseling via een e-mail dat ook de contra-expertise positief is. Opnieuw gaat het om een dosis die pas ver achter de komma opduikt. Maar toch.


De volgende dag zegt Breyne door de telefoon dat hij niet anders had verwacht. In elk geval is er nu de duidelijkheid om volgende stappen te zetten. 'Ik heb eindelijk weer eens goed geslapen.'


Jonathan Breyne zou tijdens een koers in China naar het verboden middel clenbuterol hebben gegrepen. Dat klinkt als een gekkekoeienziekte, maar is in feite een medicijn uit de veterinaire wereld. Clenbuterol wordt oorspronkelijk gebruikt voor dieren met astma, met name paarden.


Net als bijvoorbeeld epo vond het geneesmiddel zijn wonderbaarlijke weg naar de menselijke topsport. Clenbuterol versterkt spieren, maar schijnt vooral geweldig te werken in de strijd tegen overtollige kilo's .


Drie jaar geleden kwam het middel voor het eerst in het nieuws, toen in verband met Alberto Contador. Ook in zijn geval ging het om een minieme hoeveelheid en Contador hield bij hoog en laag vol dat het niet zijn schuld was.


Clenbuterol zou tijdens een maaltijd onbedoeld in het kampioenenlijf terecht zijn gekomen als een ongenode gast in vervuild vlees. Na een uitputtende procedure werd hij niettemin schuldig bevonden en verspeelde er onder meer een Tourzege door.


Jonathan Breyne draagt een wit T-shirt met daarop de weerbarstige kop van Popeye, een Amerikaanse stripfiguur die al bijna een eeuw meegaat. In alle verhaaltjes lost matroos Popeye zijn problemen op door een blik spinazie achterover te slaan en er vervolgens op los te slaan.


Eigenlijk is die spinazie een oervorm van doping. Spinazie, met daarin het tovermiddel ijzer, is een van die mysterieuze krachten die sportmensen vroeger ook werden toegedicht. Sporters stegen boven zichzelf uit, zo heette dat in de bewonderende commentaren. Nu zijn boven zichzelf uitstijgende sporters per definitie verdacht.


Het wielrennen heeft daarmee bij uitstek te kampen en, eerlijk is eerlijk, daar heeft het wielrennen het ook wel naar gemaakt. Elke nieuwe variant van die spreekwoordelijke spinazie vond razendsnel haar weg in het peloton.


Wanneer hij op de symbolische betekenis van zijn kledingstuk wordt gewezen, trekt Joathan Breyne een grimas. De wielrenner is niet in de stemming voor grapjes.


In de hal hangt een levensgrote tekening van hem, gemaakt door cartoonist Nesten, die in eigen land bekend is van manshoge portretten langs het parcours van de Ronde van Vlaanderen. Het portret dateert van vier jaar geleden toen Breyne daarin met 19 jaar de jongste deelnemer was.


Hij is afgebeeld in de Belgische kampioenstrui. Zes keer veroverde Breyne bij de jeugd nationale titels, zowel op de baan als op de weg. Jonathan Breyne karakteriseert zichzelf als een 'stoemper', een coureur die in weer en wind zijn mannetje staat. 'Verstand op nul en gewoon gaan', zegt hij met een gelukzalige glimlach.


In 2011 verdiende Breyne zijn eerste profcontract bij Crélan, een ploeg in de subtop van het Belgische wielrennen. Ongelukken en naïviteit speelden hem aanvankelijk parten. 'Ik heb er in het begin te weinig voor geleefd.'


Het daaropvolgende seizoen stoempte Breyne zich uit de naad in het ploegbelang. Het afgelopen jaar kon hij zich ook al enigszins onderscheiden in de uitslagen.


Wat betreft doping heeft Jonathan Breyne van begin af aan een streep getrokken. 'Ik heb altijd gezegd: als ik gedwongen word iets te nemen, dan stop ik.'


Trouwens, zijn vriendin had die streep al voor hem getrokken. Als hij betrapt zou worden, was het uit met de pret.


Eind september van het vorig jaar deelde de sponsor mee er een punt achter te zetten. De renners van Crélan moesten op zoek naar een andere werkgever.


Twee weken later later kon hij mee naar China, een laatste kans zich te onderscheiden als aanstaand werkzoekende. 'Misschien had ik beter voor de Zesdaagse van Gent gekozen.' Aan de andere kant: 'Ik heb nu wel China gezien.'


Nee, Jonathan Breyne was niet gewaarschuwd voor het Chinese vlees. Ja, hij wist dat dopinginstantie WADA dat wel in algemene zin had gedaan. 'Maar van de ploeg hadden we niks te horen gekregen.'


Het avontuur begon met de Ronde van Hainan, waar Crélan in de slag zat met het Nederlandse Belkin. In ruil voor een paar ereplaatsen van ploeggenoot Amorison moest Breyne voortdurend op kop sleuren.


Vervolgens stond de Ronde van het Taihu-meer op het programma. Eerst was er het goede nieuws van een zege in de achtste rit en daarna de domper van de dopingcontrole.


Uit voorzorg had Jonathan Breyne voor zichzelf blikjes tonijn meegenomen naar China. Volstrekt naïef was hij ook niet.


Maar vier weken tonijn was te veel van het goede. 'Als je er al zolang bent en je ziet een mooi stuk vlees liggen...' Geen van zijn ploeggenoten kon de verleiding weerstaan. Alleen bij hem had dat fatale gevolgen.


Aanvankelijk waren zijn vriendin en hij van plan om na afloop van het seizoen meteen op vakantie te gaan naar Egypte. Maar ze konden dit huis in Mere kopen, dus vakantie zat er vorig jaar niet meer in. Hij wijst naar de plavuizen en de muren. 'Allemaal zelf gedaan.'


En toen werd het 18 december en kwam voor zijn gevoel de hemel naar beneden, gewoon via de mail nota bene. 'Ik kon het niet geloven dat ik het was, maar ik zag wel mijn naam staan.'


Hij belde eerst de ploegleiding met de boodschap: 'Ik denk dat ik een probleem heb.'


Vervolgens schoot zijn vader te hulp. Een telefoontje naar de UCI bevestigde het slechte nieuws met daarbovenop de mededeling dat zijn positieve dopinggeval meteen wereldkundig werd gemaakt.


'Ik had nog niet neergelegd of de eerste journalist belde al. Ik zeg tegen hem: ik kan nu nog geen reactie geven. Vervolgens open ik het internet en daar stond het nieuws al op, inclusief allemaal foto's van mij. Ik was er gewoon niet goed van.'


Natuurlijk heeft Jonathan Breyne zich suf gepiekerd waar het mis is gegaan. Eerst herleidde hij zijn positieve plas naar een broodje hamburger op het vliegveld. 'Ik ging er eigenlijk van uit dat westers eten geen kwaad kon.' Maar het noodlottige vlees is vermoedelijk toch in een van de hotels geserveerd.


Twee keer is Breyne gecontroleerd tijdens de Ronde van het Taihu-meer. Na de vierde rit wees het lot zijn rugnummer aan. Toen ook duidde zijn urine op het gebruik van clenbuterol. Vier dagen later, na zijn overwinning, was de uitslag alweer negatief.


'Dat is het beste bewijs van mijn onschuld. Als je van clenbuterol wilt afvallen, moet de dosis hoog zijn en dat was het dus niet. Bovendien is er aan het eind van het seizoen ook weinig reden om af te vallen. Ook voor de baan had ik niets op het programma staan.'


Het is een uitleg waarvoor Breyne in de wielerwereld gehoor vond en ook de journalistiek is volgens hem fair geweest. Maar de buitenwacht deponeerde hem bij voorbaat op de mestvaalt van de geschiedenis, naast Armstrong en al die andere zondaars.


'Het was vreselijk. Toen ik over de markt in Aalst liep, werd ik van top tot teen bekeken. Mensen stootten elkaar aan: kijk, daar heb je die en die. Ik durfde de straat niet mee op. Maar het ergst van alles waren de reacties in de sociale media. Daarvan was ik echt aangedaan.'


Voorbeelden wil hij niet geven. 'Nee, dat hoofdstuk heb ik aan de kant gezet. Ik ga nog altijd naar de psycholoog om die feiten weg te werken. Ik voelde me niet veilig meer.'


In combinatie met schaamte dreef dat gevoel hem ook de dood in. 'Ik zag het totaal niet meer zitten. Tien jaar heb ik er alles voor gegeven, en dan ook echt alles. Job kwijt, hobby gedaan, geen toekomst meer en dan ook nog eens al die negatieve reacties. Het was er te veel aan.'


Jonathan Breyne besloot er tussenuit te knijpen. 'Zonder boe of bah.' Ze moesten hem vooral niet thuis vinden, want dat was zo akelig - ook voor de hond. En dus stapte hij in de auto om voor altijd te vertrekken. Het was genoeg geweest, saluut.


Maar het was dus niet genoeg. Nog half bij bewustzijn werd Jonathan Breyne in een ambulance gehesen en met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Hij maakt kokhalzende geluiden om de verschrikkingen van een omgekeerde maag te illustreren.


Ruim twee maanden later is de gezondheid weer op peil, maar ligt zijn leven nog in stukken. 'Madam is ook weg', is de eerste boodschap wanneer we aan tafel zitten. Hun relatie is gestrand in de loop van deze stormachtige gebeurtenissen.


Het huis is een lege huls geworden en al bijna onbetaalbaar bovendien. Alle uitgaven, van advocaat tot ziekenhuis, groeien Jonathan Breyne boven het hoofd. Hij hoopt snel werk te vinden in de bouw.


Maar ook het wielrennen heeft hem nog niet losgelaten. De trainingskampen in zuidelijk Europa, de eerste koersen van het jaar in zomers elders op de wereld dreven hem opnieuw naar de racefiets.


Op dit moment staat hij in de wacht bij een kleine ploeg. Categorie: elite zonder contract. Zodra het licht op groen springt, kan Jonathan Breyne weer aansluiting zoeken bij het peloton.


Op verzoek trekt hij zijn T-shirt recht. Onder de beeltenis van Popeye prijkt een tekst. Strong to the finish.


Het is genoeg geweest, saluut

'Er zijn niet veel wielrenners voor wie ik mijn hand in het vuur steek, maar Jonathan is er één van.' De Nederlandse coureur Bobbie Traksel was een ploeggenoot van Jonathan Breyne en kent hem voldoende om in zijn onschuld te geloven.


Traksel heeft met Breyne te doen. In de jacht op positieve fraude zag hij de nuance en de redelijkheid verloren gaan. Eigenlijk is de 23-jarige Breyne, die een zelfmoordpoging deed na een positieve dopingcontrole, eerder slachtoffer dan dader.


'Wielrenners worden tegenwoordig weggezet als criminelen. Carrières worden zomaar te grabbel gegooid', zegt de Belgische insider Rik van Walleghem. 'Het publiek is zolang en zodanig bedot dat de media nu standrechtelijk oordelen. Dat wordt ook in de hand gewerkt door de controles die dusdanig zijn verfijnd. Gooi een suikerklontje in een zwembad en ze vinden het nog.'


Journalist Hans Vandeweghe schreef vorig jaar het boek Wie gelooft die renners nog? Ook hij probeerde daarin de gemoederen tot bedaren te brengen.


Vandeweghe over Breyne: 'Je neemt geen clenbuterol aan het eind van het seizoen en zeker niet in die kleine hoeveelheden. Onzin om die jongen op deze manier te slachtofferen. Hem wordt het laatste restje trots ontnomen en je ziet wat er gebeurt.' Traksel: 'Als je daarvoor gevoelig bent, zijn de media in staat je kapot te maken. Jonathans carrière is voorgoed gebroken. Van die smet komt hij nooit meer af.'


De Belgische bond is nu aan zet om een oordeel te vellen over de aanwezigheid van clenbuterol in het lichaam van Jonathan Breyne. In het slechtste geval wacht Breyne een schorsing van twee jaar en moet hij een volledig jaarloon terugbetalen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden